Ta
.
p ch´ı Tin ho
.
c v`a Diˆe
`
u khiˆe
’
n ho
.
c, T.21, S.3 (2005), 271—279
M
ˆ
O
.
T C
´
ACH TI
ˆ
E
´
P C
ˆ
A
.
N D
ˆ
O
´
I V
´

NG LOGIC
NGUY
ˆ
E
˜
N KIM ANH
Khoa Cˆong nghˆe
.
thˆong tin, Tru
.
`o
.
ng
Da
.
i ho
.
c B´ach khoa H`a Nˆo
.
i
Abstract. For most natual language processing tasks, an interpreter that translates the natural
language sentences into a semantic representation is significantly more useful than a parser that
simply recognizes syntactically well-formed strings. In this paper, we focus on the task of translating
database queries directly into an executable logical form.
T´om t˘a
´
t. Dˆo
´
i v´o
.

.
.
nhiˆen th`anh mˆo
.
t biˆe
’
u diˆe
˜
n ng˜u
.
ngh˜ıa c´o ´ıch ho
.
n mˆo
.
t bˆo
.
phˆan t´ıch c´u ph´ap chı
’
do
.
n gia
’
n nhˆa
.
n biˆe
´
t vˆe
`
c´u ph´ap c´ac xˆau
dˆa

liˆe
.
u th`anh mˆo
.
t da
.
ng logic c´o thˆe
’
thu
.
.
c hiˆe
.
n
du
.
o
.
.
c.
1. GI
´
O
.
I THI
ˆ
E
.
U
Gi´up m´ay t´ınh dˆe

.
c cˆo
´
g˘a
´
ng thu
.
.
c hiˆe
.
n. Ngˆon ng˜u
.
n´oi l`a mˆo
.
t
trong nh˜u
.
ng c´ach giao tiˆe
´
p thˆong du
.
ng v`a tu
.
.
nhiˆen nhˆa
´
t cu
’
a con ngu
.

ngˆon ng˜u
.
tu
.
.
nhiˆen (NLP). Mu
.
c
d´ıch ch´ınh cu
’
a c´ac th`anh phˆa
`
n NLP n`ay l`a t`u
.
mˆo
.
t cˆau tiˆe
´
ng
Viˆe
.
t (ho˘a
.
c mˆo
.
t ngˆon ng˜u
.
bˆa
´
t k`y) s˜e

.
c hiˆe
.
n. Do t´ınh mˆa
.
p m`o
.
,
da ngh˜ıa trong ngˆon ng˜u
.
n´oi nˆen cho
dˆe
´
n nay, c´ac
hˆe
.
thˆo
´
ng NLP xˆay du
.
.
ng
du
.
o
.
.
c
dˆe
`

´
t
di
.
nh.
Mˆo
.
t l˜ınh vu
.
.
c m`a c´ac hˆe
.
thˆo
´
ng NLP c´o thˆe
’
´ap du
.
ng hiˆe
.
u qua
’
l`a c´ac hˆe
.
truy vˆa
´
n co
.
so
.

`
d˜u
.
liˆe
.
u c´o thˆe
’
phˆan t´ıch
du
.
o
.
.
c bo
.
’
i mˆo
.
t hˆe
.
thˆo
´
ng NLP.
Dˆo
´
i v´o
.
i hˆa
`
u hˆe

u diˆe
˜
n
ng˜u
.
ngh˜ıa c´o ´ıch ho
.
n mˆo
.
t bˆo
.
phˆan t´ıch c´u ph´ap chı
’
do
.
n gia
’
n nhˆa
.
n biˆe
´
t vˆe
`
c´u ph´ap c´ac xˆau
dˆa
`
u v`ao du
.
o
.

´
t c´ac tri th´u
.
c miˆe
`
n,
cu
.
thˆe
’
l`a c´ac ng˜u
.
ngh˜ıa
du
.
o
.
.
c biˆe
´
t vˆe
`
CSDL m`a ch´ung ta
dang xem x´et khi gia
’
i quyˆe
´
t c´ac
nhˆa
.

n ngˆon ng˜u
.
tu
.
.
nhiˆen tiˆe
´
ng Viˆe
.
t th`anh
mˆo
.
t da
.
ng logic c´o thˆe
’
thu
.
.
c hiˆe
.
n
du
.
o
.
.
c. Nˆo
.
i dung b`ai b´ao

n viˆe
.
c x´ac di
.
nh v`a biˆe
’
u diˆe
˜
n ng˜u
.
ngh˜ıa cu
’
a
272
NGUY
ˆ
E
˜
N KIM ANH
CSDL quan hˆe
.
. Mu
.
c 3 tr`ınh b`ay mˆo
.
t kiˆe
´
n tr´uc ph´ac tha
’
o cu

´
n tu
.
.
nhiˆen tiˆe
´
ng Viˆe
.
t th`anh da
.
ng logic c´o thˆe
’
thu
.
.
c hiˆe
.
n
du
.
o
.
.
c. Cuˆo
´
i c`ung, Mu
.
c 5 tr`ınh b`ay mˆo
.
t

ˆ
E
.
M CO
.
BA
’
N
2.1. So
.
dˆo
`
thu
.
.
c thˆe
’
- liˆen kˆe
´
t
Trong thu
.
.
c tˆe
´
, khi thiˆe
´
t kˆe
´
co

.
.
c thˆe
’
- liˆen kˆe
´
t biˆe
’
u diˆe
˜
n cˆa
´
u tr´uc logic tˆo
’
ng thˆe
’
cu
’
a CSDL
dˆo
´
i v´o
.
i
dˆo
´
i
tu
.
o

.
c t´ınh v`a c´ac liˆen kˆe
´
t. Mˆo
.
t tˆa
.
p thu
.
.
c thˆe
’
(go
.
i
do
.
n gia
’
n l`a thu
.
.
c thˆe
’
) k´y hiˆe
.
u mˆo
.
t tˆa
.

.
c x´ac
di
.
nh thˆong qua mˆo
.
t tˆa
.
p c´ac t´ınh chˆa
´
t, du
.
o
.
.
c go
.
i l`a c´ac thuˆo
.
c t´ınh,
dˆe
’
pha
’
n ´anh c´ac
d˘a
.
c tru
.
ng cu

.
t tˆa
.
p liˆen kˆe
´
t (go
.
i
do
.
n gia
’
n l`a liˆen kˆe
´
t) k´y hiˆe
.
u mˆo
.
t tˆa
.
p c´ac bˆo
.
m`a mˆo
˜
i bˆo
.
biˆe
’
u diˆe
˜

i liˆen kˆe
´
t
du
.
o
.
.
c g´an mˆo
.
t tˆen
go
.
i l`a mˆo
.
t
dˆo
.
ng t`u
.
. Thˆong thu
.
`o
.
ng, ng˜u
.
ngh˜ıa cu
’
a c´ac thu
.

.
c thˆe
’
- liˆen
kˆe
´
t
dˆo
´
i v´o
.
i mˆo
.
t x´ı nghiˆe
.
p c´o mˆo
.
t ´y ngh˜ıa quan tro
.
ng nhˆa
´
t
di
.
nh dˆo
´
i v´o
.
i bˆo
.

i v´o
.
i ch´ung tˆoi, so
.
dˆo
`
thu
.
.
c thˆe
’
- liˆen kˆe
´
t
dˆo
´
i v´o
.
i mˆo
.
t x´ı nghiˆe
.
p c´o thˆe
’
du
.
o
.
.
c

.
c cho ph´ep biˆe
’
u diˆe
˜
n v`a lˆa
.
p luˆa
.
n trˆen c´ac l´o
.
p
dˆo
´
i tu
.
o
.
.
ng
ph´u
.
c ta
.
p (
du
.
o
.
.

hai ngˆoi v`a c˜ung c`on
du
.
o
.
.
c go
.
i l`a c´ac vai tr`o).
Mˆo
.
t co
.
so
.
’
tri th´u
.
c cu
’
a logic mˆo ta
’
gˆo
`
m c´o hai th`anh phˆa
`
n:
+ TBoxes ch´u
.
a mˆo

phˆa
.
n cu
’
a so
.
dˆo
`
n`ay bao gˆo
`
m mˆo
.
t tˆa
.
p c´ac kh˘a
’
ng di
.
nh
liˆen quan
dˆe
´
n c´ac c´a thˆe
’
cu
’
a c´ac l´o
.
p hay c´ac c´a thˆe
’

.
c
d´ıch biˆe
’
u diˆe
˜
n tru
.
.
c tiˆe
´
p c´ac quan
hˆe
.
n
- ngˆoi m`a d˘a
.
c biˆe
.
t c´o ´y ngh˜ıa trong ng˜u
.
ca
’
nh cu
’
a ch´ung tˆoi, biˆe
’
u diˆe
˜
n c´ac truy vˆa

p h˜u
.
u ha
.
n c´ac kh´ai niˆe
.
m nguyˆen tˆo
´
k´y hiˆe
.
u bo
.
’
i A, c´ac vai tr`o
nguyˆen tˆo
´
k´y hiˆe
.
u bo
.
’
i P v`a c´ac quan hˆe
.
n
-ngˆoi k´y hiˆe
.
u bo
.
’
i

Π
l`a ph´ep giao v`a

l`a ph´ep ho
.
.
p. C´ac kh´ai niˆe
.
m v`a vai tr`o
du
.
o
.
.
c xˆay du
.
.
ng ph`u ho
.
.
p v´o
.
i c´u
ph´ap sau:
C ← T |⊥|A|C
1

C
2
|C

ACH TI
ˆ
E
´
P C
ˆ
A
.
N D
ˆ
O
´
I V
´
O
.
I PH
´
EP DI
.
CH
273
R ← P |R[U, U

]|R
1

R
2
|R

.
D˘a
.
c biˆe
.
t, nˆe
´
u
R
l`a mˆo
.
t quan hˆe
.
n
-ngˆoi m`a tˆa
.
p c´ac
r
-vai tr`o cu
’
a n´o l`a rol
(R) = {U
1
, , U
n
}
th`ı
R
I
l`a mˆo

∈ ∆
I
.
Ch´ung ta viˆe
´
t
r[U ]
k´y hiˆe
.
u gi´a tri
.
du
.
o
.
.
c kˆe
´
t ho
.
.
p v´o
.
i
U
-th`anh phˆa
`
n cu
’
a bˆo

= {(d, d) ∈ ∆
I
× ∆
I
|∃r ∈ R
I
.d = r[U ] ∧ d

= r[U

]}
( 1R[U ])
I
= {d ∈ ∆
I
|ton tai nhieu nhat mot r ∈ R
I
|sao cho r[U] = d},
(∀R[U ])T
1
: C
1
, , T
m
: C
m
)
I
= {d ∈ ∆
I

I
1
∧, , ∧r[T
m
] ∈ C
I
m
)}.
CIFR-TBoxes du
.
o
.
.
c
di
.
nh ngh˜ıa l`a mˆo
.
t tˆa
.
p h˜u
.
u ha
.
n c´ac kh˘a
’
ng
di
.
nh bao h`am

p h˜u
.
u ha
.
n c´ac kh˘a
’
ng
di
.
nh
A(a)
v´o
.
i
a
l`a mˆo
.
t thˆe
’
hiˆe
.
n cu
’
a kh´ai niˆe
.
m nguyˆen tˆo
´
A
, c´ac kh˘a
’

n
: d
n
)
v´o
.
i
U
1
: d
1
, , U
n
: d
n
.
l`a mˆo
.
t thˆe
’
hiˆe
.
n cu
’
a quan hˆe
.
n
-ngˆoi
R.
T´ınh tho

`
n n`ay n˜u
.
a.
3. KI
ˆ
E
´
N TR
´
UC H
ˆ
E
.
TH
ˆ
O
´
NG
Bộ phân tích cú pháp
Từ điển từ vựng và
các luật cú pháp
Bộ dịch LQL thành SQL
Bộ thông dịch ngữ nghĩa
Sơ đồ CSDL quan hệ và
các ràng buộc toàn vẹn
Từ điển ngữ nghĩa
Bộ sinh câu trả lời
DBMS quan hệ
CSDL quan hệ

274
NGUY
ˆ
E
˜
N KIM ANH
Trong phˆa
`
n n`ay, ch´ung tˆoi s˜e tr`ınh b`ay mˆo
.
t kiˆe
´
n tr´uc ph´ac tha
’
o dˆo
´
i v´o
.
i hˆe
.
truy vˆa
´
n ngˆon
ng˜u
.
tu
.
.
nhiˆen v`a mˆo
.

c tiˆen
du
.
o
.
.
c phˆan t´ıch
bo
.
’
i bˆo
.
phˆan t´ıch c´u ph´ap. Bˆo
.
phˆan t´ıch c´u ph´ap tham chiˆe
´
u
dˆe
´
n t`u
.
diˆe
’
n t`u
.
vu
.
.
ng
dˆe

i cˆau truy vˆa
´
n thˆong qua mˆo
.
t tˆa
.
p c´ac luˆa
.
t c´u ph´ap. Tiˆe
´
p sau
d´o, cˆay phˆan
t´ıch c´u ph´ap kˆe
´
t qua
’
du
.
o
.
.
c xu
.
’
l´y bo
.
’
i bˆo
.
thˆong di

dˆe
’
biˆe
’
u diˆe
˜
n c´ac cˆau truy vˆa
´
n
logic pha
’
i c´o kha
’
n˘ang mˆo ta
’
hay
di
.
nh ngh˜ıa du
.
o
.
.
c c´ac t´ınh chˆa
´
t hay c´ac
diˆe
`
u kiˆe
.

t ngˆon
ng˜u
.
trung gian
dˆe
’
biˆe
’
u diˆe
˜
n c´ac truy vˆa
´
n logic du
.
´o
.
i da
.
ng mˆo
.
t biˆe
’
u th´u
.
c logic mˆo ta
’
. Tiˆe
´
p
theo, cˆau truy vˆa

.
t phˆa
`
n mˆe
`
m hˆe
.
qua
’
n tri
.
CSDL quan hˆe
.
n`ao
d´o c´o hˆo
˜
tro
.
.
SQL. Bˆo
.
sinh cˆau tra
’
l`o
.
i su
.
’
du
.

phˆan t´ıch c´u ph´ap c´o thˆe
’
ta
.
o ra du
.
o
.
.
c cˆay phˆan t´ıch c´u ph´ap
dˆo
´
i v´o
.
i cˆau
truy vˆa
´
n
dˆa
`
u v`ao, t`u
.
diˆe
’
n t`u
.
vu
.
.
ng cu

n cu
’
a ngu
.
`o
.
i su
.
’
du
.
ng. Do vˆa
.
y, t`u
.
diˆe
’
n t`u
.
vu
.
.
ng pha
’
i ch´u
.
a tˆa
´
t
ca

v`a c´ac liˆen kˆe
´
t gi˜u
.
a c´ac thu
.
.
c thˆe
’
du
.
o
.
.
c lu
.
u tr˜u
.
trong CSDL n`ay. Mˆo
.
t sˆo
´
nh˜u
.
ng thˆong
tin cˆa
`
n thiˆe
´
t kh´ac nhu

i v´o
.
i c´ac thuˆo
.
c t´ınh c˜ung cˆa
`
n
du
.
o
.
.
c lu
.
u tr˜u
.
trong t`u
.
diˆe
’
n t`u
.
vu
.
.
ng. Ngo`ai ra, mˆo
.
t
sˆo
´

.
diˆe
’
n
t`u
.
vu
.
.
ng.
D˘a
.
c biˆe
.
t, t`u
.
diˆe
’
n n`ay khˆong chı
’
do
.
n gia
’
n lu
.
u tr˜u
.
thˆong tin vˆe
`

n t`u
.
vu
.
.
ng. N´oi
c´ach kh´ac, t`u
.
diˆe
’
n khˆong chı
’
lu
.
u thˆong tin mˆo
.
t c´ach
do
.
n gia
’
n vˆe
`
t`u
.
loa
.
i m`a ca
’
ngh˜ıa loa

.
c vu
.
cho mu
.
c
d´ıch phˆan t´ıch c´u ph´ap c´ac da
.
ng cˆau truy vˆa
´
n c´o thˆe
’
t`u
.
ngu
.
`o
.
i su
.
’
du
.
ng v`a cˆay phˆan t´ıch c´u ph´ap kˆe
´
t qua
’
cˆa
`
n ch´u

’
a cˆau truy vˆa
´
n
dˆa
`
u v`ao.
T`u
.
diˆe
’
n ng˜u
.
ngh˜ıa cu
’
a hˆe
.
gi´up cho bˆo
.
thˆong di
.
ch ng˜u
.
ngh˜ıa c´o thˆe
’
hiˆe
’
u
du
.

n
du
.
o
.
.
c mˆo ta
’
´y
ngh˜ıa trong t`u
.
diˆe
’
n ng˜u
.
ngh˜ıa du
.
´o
.
i da
.
ng mˆo
.
t vi
.
t`u
.
logic. Ch´ung tˆoi c˜ung su
.
’

vu
.
.
ng trong t`u
.
diˆe
’
n
t`u
.
vu
.
.
ng. Bˆo
.
thˆong di
.
ch ng˜u
.
ngh˜ıa su
.
’
du
.
ng c´ac vi
.
t`u
.
logic n`ay
dˆe

c miˆe
`
n v`a cˆa
`
n pha
’
i
du
.
o
.
.
c xˆay du
.
.
ng mˆo
˜
i khi hˆe
.
thˆo
´
ng
du
.
o
.
.
c c`ai
d˘a
.

c ta
.
o lˆa
.
p mˆo
.
t c´ach b´an tu
.
.
dˆo
.
ng v´o
.
i su
.
.
can thiˆe
.
p nhˆa
´
t
di
.
nh t`u
.
ngu
.
`o
.
i qua

kˆe
´
v`a c`ai
d˘a
.
t mˆo
.
t giao diˆe
.
n truy vˆa
´
n ngˆon ng˜u
.
tu
.
.
nhiˆen
dˆo
´
i v´o
.
i c´ac CSDL, nhiˆe
.
m vu
.
thˆong
di
.
ch ng˜u
.

A
.
N D
ˆ
O
´
I V
´
O
.
I PH
´
EP DI
.
CH
275
vˆa
´
n l`a quan tro
.
ng ho
.
n ca
’
nhˆa
´
t l`a khi c´ac truy vˆa
´
n tu
.

ng hiˆe
’
u biˆe
´
t
dˆa
`
y du
’
v`a nhˆa
´
t di
.
nh vˆe
`
CSDL cˆa
`
n tra c´u
.
u. Do vˆa
.
y, trong phˆa
`
n tiˆe
´
p theo, ch´ung tˆoi ch´u tro
.
ng v`ao nhiˆe
.
m vu

ˆ
A
´
N TU
.
.
NHI
ˆ
EN TH
`
ANH DA
.
NG LOGIC
Dˆe
’
biˆe
’
u diˆe
˜
n ´y ngh˜ıa cu
’
a c´ac t`u
.
vu
.
.
ng trong t`u
.
diˆe
’

c 2.2.
4.1. Di
.
ch so
.
dˆo
`
thu
.
.
c thˆe
’
- liˆen kˆe
´
t th`anh CIFR-TBoxes
Trong phˆa
`
n n`ay, ch´ung tˆoi s˜e chı
’
ra r˘a
`
ng, c´ac ng˜u
.
ngh˜ıa
du
.
o
.
.
c pha

so
.
dˆo
`
thu
.
.
c thˆe
’
- liˆen kˆe
´
t th`anh CIFR-TBoxes.
Co
.
so
.
’
tri th´u
.
c CIFR-TBoxes
du
.
o
.
.
c suy ra t`u
.
mˆo
.
t so

.
a mˆo
.
t kh´ai niˆe
.
m nguyˆen tˆo
´
A
dˆo
´
i v´o
.
i mˆo
˜
i miˆe
`
n gi´a tri
.
thuˆo
.
c
t´ınh hay mˆo
˜
i thu
.
.
c thˆe
’
A,
mˆo

R n
-ngˆoi (k´eo theo
n
thu
.
.
c thˆe
’
) c´o
m
thuˆo
.
c t´ınh liˆen kˆe
´
t.
Tˆa
.
p c´ac kh˘a
’
ng
di
.
nh bao h`am cu
’
a co
.
so
.
’
tri th´u

F
trong
S
, ch´ung ta c´o kh˘a
’
ng di
.
nh:
E ⊆ F
v´o
.
i
E
v`a
F
l`a c´ac kh´ai niˆe
.
m nguyˆen tˆo
´
´u
.
ng v´o
.
i c´ac thu
.
.
c thˆe
’
E
v`a

k
tu
.
o
.
ng ´u
.
ng, ch´ung ta c´o kh˘a
’
ng
di
.
nh:
E ⊆ ∀A
1
.D
1
Π Π∀A
k
.D
k
Π( 1A
1
)Π Π( 1A
k
).
+ V´o
.
i mˆo
˜

v´o
.
i c´ac miˆe
`
n
D
1
, D
2
, , D
m
, tu
.
o
.
ng ´u
.
ng, ch´ung ta c´o kh˘a
’
ng
di
.
nh:
E
i
⊆ ∀R[E
i
].T
1
: D

.
c v`a h˜u
.
u ha
.
n, ch´ung ta c´o kh˘a
’
ng
di
.
nh:
D(d)
v´o
.
i
d
l`a mˆo
.
t thˆe
’
hiˆe
.
n cu
’
a
D.
4.3. Phˆan t´ıch c´u ph´ap cˆau truy vˆa
´
n ngˆon ng˜u
.

dˆo
`
ng th`o
.
i x´ac
di
.
nh loa
.
i t`u
.
c˜ung nhu
.
nh˜u
.
ng thˆong tin cˆa
`
n thiˆe
´
t kh´ac c´o
liˆen quan
dˆe
´
n t`u
.
du
.
o
.
.

nh cˆa
´
u tr´uc c´u ph´ap cu
’
a cˆau truy vˆa
´
n
dˆa
`
u v`ao v`a d˘a
.
c biˆe
.
t, x´ac di
.
nh da
.
ng cu
’
a cˆau truy vˆa
´
n (cˆau c´o t`u
.
dˆe
’
ho
’
i, cˆau nghi vˆa
´
n, cˆau

.
t c´ach hiˆe
.
u qua
’
v`a x´ac di
.
nh du
.
o
.
.
c da
.
ng cˆau
truy vˆa
´
n, mˆo
.
t tˆa
.
p c´ac luˆa
.
t c´u ph´ap
du
.
o
.
.
c xˆay du

du
.
o
.
.
c bˆo
’
su
.
ng v`ao tˆa
.
p c´ac luˆa
.
t c´u ph´ap cu
’
a hˆe
.
thˆo
´
ng. Cˆa
´
u
276
NGUY
ˆ
E
˜
N KIM ANH
tr´uc c´u ph´ap kˆe
´

ch cˆay phˆan t´ıch c´u ph´ap th`anh cˆau truy vˆa
´
n logic
Dˆe
’
thˆong di
.
ch ng˜u
.
ngh˜ıa c´ac cˆau truy vˆa
´
n tu
.
.
nhiˆen
dˆo
´
i v´o
.
i mˆo
.
t CSDL quan hˆe
.
, ch´ung tˆoi
bˆo
’
sung v`ao tˆa
.
p c´ac kh´ai niˆe
.

k´y hiˆe
.
u l`a
B
v´o
.
i
B = {Int, Real, String, Bool, Date, d
1
, d
2
},
o
.
’
dˆay, c´ac
d
k
k´y hiˆe
.
u c´ac phˆa
`
n
tu
.
’
cu
’
a Int
∪

nHo
.
n v`a
di
.
nh ngh˜ıa c´ac vai tr`o sau: B˘a
`
ng = id(Int
∪
Real), L´o
.
nHo
.
nHo˘a
.
cB˘a
`
ng = L´o
.
nHo
.
n

B˘a
`
ng,
Nho
’
Ho
.

ch ng˜u
.
ngh˜ıa, c˜ung nhu
.
c´ac giao diˆe
.
n truy vˆa
´
n ngˆon ng˜u
.
tu
.
.
nhiˆen kh´ac, cˆa
`
n pha
’
i tr´ıch ra nh˜u
.
ng thˆong tin cˆa
`
n thiˆe
´
t t`u
.
cˆau truy vˆa
´
n tu
.
.

thu
.
.
c hiˆe
.
n
du
.
o
.
.
c
dˆo
´
i v´o
.
i mˆo
.
t CSDL
quan hˆe
.
. Do vˆa
.
y,
dˆo
´
i v´o
.
i mˆo
˜

c´o liˆen quan v`a c´ac
diˆe
`
u kiˆe
.
n r`ang buˆo
.
c
cu
’
a truy vˆa
´
n. Sau khi phˆan t´ıch c´u ph´ap cˆau truy vˆa
´
n, ch´ung ta
d˜a x´ac di
.
nh du
.
o
.
.
c da
.
ng cˆau
truy vˆa
´
n v`a cˆa
´
u tr´uc c´u ph´ap cu

n
dˆa
`
u v`ao. Mˆo
˜
i t`u
.
hay
cu
.
m t`u
.
n`ay c´o thˆe
’
l`a tˆen cu
’
a mˆo
.
t thu
.
.
c thˆe
’
, mˆo
.
t thuˆo
.
c t´ınh, mˆo
.
t liˆen kˆe

.
’
du
.
ng c´o thˆe
’
biˆe
’
u thi
.
mˆo
.
t c´ach khˆong tru
.
.
c tiˆe
´
p v`a tiˆe
`
m t`ang nhiˆe
`
u nhˆa
.
p
nh˘a
`
ng trong cˆau truy vˆa
´
n
du

.
ng, viˆe
.
c x´ac
di
.
nh ´y ngh˜ıa cu
’
a c´ac t`u
.
hay cu
.
m t`u
.
c´o ngh˜ıa khˆong pha
’
i luˆon
luˆon tˆa
`
m thu
.
`o
.
ng. Trong qu´a tr`ınh thˆong di
.
ch, bˆo
.
thˆong di
.
ch pha

.
p nhˆa
´
t
dˆo
´
i v´o
.
i cho c´ac
t`u
.
hay cu
.
m t`u
.
.
Danh s´ach thuˆo
.
c t´ınh cˆa
`
n
du
.
a ra
dˆo
´
i v´o
.
i truy vˆa
´

´
n
du
.
a ra trong cˆau tra
’
l`o
.
i. Hˆe
.
thˆo
´
ng cu
’
a ch´ung tˆoi x´ac
di
.
nh hai loa
.
i truy vˆa
´
n v`ao: loa
.
i th´u
.
nhˆa
´
t c´o danh s´ach thuˆo
.
c t´ınh

+ Cˆau truy vˆa
´
n v´o
.
i
dˆo
.
ng t`u
.
h`am ´y ‘yˆeu cˆa
`
u’
d´u
.
ng
dˆa
`
u. C´ac dˆo
.
ng t`u
.
h`am ´y ‘yˆeu cˆa
`
u’ nhu
.
:
liˆe
.
t kˆe, cho biˆe
´

.
n`ay khˆong chuyˆe
’
n h`anh
dˆo
.
ng. Do vˆa
.
y, ch´ung ta khˆong cˆa
`
n
kˆe
´
t ho
.
.
p n´o v´o
.
i mˆo
.
t vi
.
t`u
.
biˆe
’
u diˆe
˜
n liˆen kˆe
´

.
c thˆe
’
cˆa
`
n
du
.
a ra
trong cˆau tra
’
l`o
.
i cho ngu
.
`o
.
i su
.
’
du
.
ng.
+ Cˆau truy vˆa
´
n c´o t`u
.
dˆe
’
ho

.
ng, cu
.
thˆe
’
d´o l`a nh˜u
.
ng thuˆo
.
c t´ınh c´o xuˆa
´
t hiˆe
.
n trong cˆau
du
.
a v`ao nhu
.
ng khˆong
tham gia v`ao viˆe
.
c x´ac
di
.
nh c´ac diˆe
`
u kiˆe
.
n truy vˆa
´

ng, c´ac thuˆo
.
c t´ınh du
.
o
.
.
c
M
ˆ
O
.
T C
´
ACH TI
ˆ
E
´
P C
ˆ
A
.
N D
ˆ
O
´
I V
´
O
.

.
n
truy vˆa
´
n cˆa
`
n pha
’
i tra c´u
.
u v`a cˆa
`
n
du
.
o
.
.
c
du
.
a ra.
2. C´ac da
.
ng cˆau truy vˆa
´
n thuˆo
.
c loa
.

.
.
c thˆe
’
du
.
o
.
.
c nh˘a
´
c t´o
.
i bo
.
’
i ngu
.
`o
.
i su
.
’
du
.
ng. C´o thˆe
’
thˆa
´
y r˘a

a truy vˆa
´
n do c´ac thu
.
.
c thˆe
’
c´o liˆen quan
d˜a du
.
o
.
.
c x´ac
di
.
nh
tiˆe
`
m ˆa
’
n khi biˆe
’
u diˆe
˜
n
diˆe
`
u kiˆe
.

thˆong di
.
ch ng˜u
.
ngh˜ıa cu
’
a ch´ung tˆoi lˆa
´
y
dˆo
.
ng t`u
.
l`am th`anh phˆa
`
n trung tˆam cu
’
a
cˆau
dˆe
’
x´ac di
.
nh c´ac chu
’
thˆe
’
v`a dˆo
´
i tu

o
.
.
t x´et c´ac
dˆo
.
ng t`u
.
xuˆa
´
t hiˆe
.
n trong cˆay
phˆan t´ıch c´u ph´ap
dˆe
’
x´ac di
.
nh diˆe
`
u kiˆe
.
n r`ang buˆo
.
c cu
’
a truy vˆa
´
n.
a.

ch
dˆo
.
ng t`u
.
th`anh quan hˆe
.
n-ngˆoi tu
.
o
.
ng ´u
.
ng
dˆo
`
ng th`o
.
i x´ac
di
.
nh c´ac cu
.
m danh t`u
.
hay
mˆe
.
nh
dˆe

c thˆe
’
tham
gia v`ao liˆen kˆe
´
t
du
.
o
.
.
c biˆe
’
u diˆe
˜
n bo
.
’
i quan hˆe
.
n
- ngˆoi n`ay. Ngo`ai ra, doa
.
n tra
.
ng ng˜u
.
cu
’
a cˆau

.
th`anh c´ac kh´ai niˆe
.
m tu
.
o
.
ng ´u
.
ng v´o
.
i c´ac thu
.
.
c
thˆe
’
d˜a x´ac di
.
nh. Thˆong thu
.
`o
.
ng, c´ac cu
.
m danh t`u
.
n`ay c´o thˆe
’
c´o mˆo

.
nh
dˆe
`
.
Tra c´u
.
u t`u
.
diˆe
’
n ng˜u
.
ngh˜ıa
dˆo
´
i v´o
.
i c´ac danh t`u
.
v`a t´ınh t`u
.
, ch´ung ta c´o thˆe
’
x´ac
di
.
nh du
.
o

nh.
Di
.
ch c´ac
di
.
nh ng˜u
.
n`ay th`anh c´ac r`ang buˆo
.
c gi´a tri
.
dˆo
´
i v´o
.
i c´ac vai tr`o tu
.
o
.
ng ´u
.
ng.
Tru
.
`o
.
ng ho
.
.

c x´et tiˆe
´
p
sau
dˆay.
b.
Dˆo
.
ng t`u
.
dang x´et khˆong tu
.
o
.
ng ´u
.
ng v´o
.
i mˆo
.
t quan hˆe
.
n
-ngˆoi trong co
.
so
.
’
tri th´u
.

t´ınh cu
’
a thu
.
.
c thˆe
’
d´ong vai tr`o chu
’
thˆe
’
cu
’
a dˆo
.
ng t`u
.
v`a bˆo
’
ng˜u
.
cu
’
a
dˆo
.
ng t`u
.
c´o thˆe
’

’
x´ac di
.
nh danh t`u
.
/t´ınh t`u
.
n`ay l`a gi´a tri
.
cu
’
a thuˆo
.
c t´ınh n`ao dˆo
´
i v´o
.
i thu
.
.
c thˆe
’
d˜a x´ac di
.
nh. Di
.
ch bˆo
’
ng˜u
.

ng
dˆa
`
u th`anh vai tr`o tu
.
o
.
ng ´u
.
ng v´o
.
i mˆo
.
t thuˆo
.
c
t´ınh cu
’
a thu
.
.
c thˆe
’
d˜a x´ac di
.
nh v`a di
.
ch di
.
nh ng˜u

.
chı
’
quan hˆe
.
‘v`a’, ‘ho˘a
.
c/hay’ th`anh c´ac ph´ep to´an

,

trong CIFR tu
.
o
.
ng ´u
.
ng.
d. Di
.
ch t`u
.
chı
’
phu
’
di
.
nh ‘khˆong’ th`anh ph´ep
¬

.
ng t`u
.
‘l`a’:
Dˆo
.
ng t`u
.
‘l`a’ l`a
dˆo
.
ng t`u
.
liˆen hˆe
.
thu
.
`o
.
ng
du
.
o
.
.
c su
.
’
du
.

n kˆe
´
t ho
.
.
p n´o v´o
.
i mˆo
.
t vi
.
t`u
.
biˆe
’
u diˆe
˜
n liˆen kˆe
´
t n`ao ca
’
.
+ Cˆau truy vˆa
´
n o
.
’
da
.
ng so

’
h˜u
.
u nhu
.
‘h˜ay liˆe
.
t kˆe c´ac A cu
’
a B’. Trong tru
.
`o
.
ng ho
.
.
p n`ay, khˆong c´o
dˆo
.
ng t`u
.
n`ao
278
NGUY
ˆ
E
˜
N KIM ANH
xuˆa
´

`
u v`ao dˆe
’
di
.
ch cˆau truy vˆa
´
n n`ay th`anh da
.
ng logic c´o thˆe
’
thu
.
.
c hiˆe
.
n
du
.
o
.
.
c.
Dˆo
´
i
v´o
.
i c´ac cˆau truy vˆa
´

a trˆen co
.
so
.
’
tri th´u
.
c cu
’
a
hˆe
.
, hˆe
.
s˜e suy diˆe
˜
n
dˆe
’
thiˆe
´
t lˆa
.
p c´ac du
.
`o
.
ng dˆa
˜
n c´o thˆe

.
.
p tˆo
`
n ta
.
i nhiˆe
`
u
du
.
`o
.
ng dˆa
˜
n c´o thˆe
’
, ngu
.
`o
.
i su
.
’
du
.
ng s˜e
du
.
o

.
`o
.
i su
.
’
du
.
ng.
5. M
ˆ
O
.
T S
ˆ
O
´
V
´
I DU
.
MINH HO
.
A
Cˆau 1. H˜ay
du
.
a ra tˆen c´ac sinh viˆen o
.
’

L´o
.
nHo
.
n
◦
85.
Cˆau 2. Cho biˆe
´
t c´ac gia
’
ng viˆen chı
’
da
.
y mˆon Co
.
so
.
’
d˜u
.
liˆe
.
u hay mˆon Hˆe
.
qua
’
n tri
.

t c´ac sinh viˆen cu
’
a gia
’
ng viˆen A:
Hˆe
.
x´ac di
.
nh du
.
o
.
.
c 2
du
.
`o
.
ng dˆa
˜
n gi˜u
.
a SV v`a GV l`a:
1. SV

Ho
.
c


du
.
o
.
.
c ho
’
i
dˆe
’
lu
.
.
a cho
.
n
du
.
`o
.
ng dˆa
˜
n ph`u ho
.
.
p:
1.
∃
Ho
.

´
A V
`
A K
ˆ
E
´
T LU
ˆ
A
.
N
Ch´ung tˆoi
d˜a tiˆe
´
n h`anh c`ai d˘a
.
t thu
.
’
nghiˆe
.
m mˆo
.
t hˆe
.
truy vˆa
´
n ngˆon ng˜u
.

.
c B´ach khoa H`a Nˆo
.
i. Hˆe
.
thˆo
´
ng
c`ai
d˘a
.
t d˜a d´ap ´u
.
ng
du
.
o
.
.
c c´ac yˆeu cˆa
`
u v`a mu
.
c tiˆeu
dˆe
`
ra dˆo
´
i v´o
.

t nhiˆe
`
u v`ao vˆo
´
n t`u
.
vu
.
.
ng m`a ta
du
.
a v`ao.
Dˆay ch´ınh l`a kh´o kh˘an l´o
.
n nhˆa
´
t v`a c˜ung l`a vˆa
´
n
dˆe
`
co
.
ba
’
n cu
’
a bˆa
´

’
a ch´ung tˆoi, c´ach tiˆe
´
p cˆa
.
n di
.
ch c´ac cˆau truy vˆa
´
n tu
.
.
nhiˆen tiˆe
´
ng Viˆe
.
t
du
.
o
.
.
c gi´o
.
i thiˆe
.
u trong b`ai n`ay th`anh mˆo
.
t biˆe
’

.
.
nhiˆen. Ho
.
n n˜u
.
a, su
.
’
du
.
ng
kha
’
n˘ang lˆa
.
p luˆa
.
n cu
’
a hˆe
.
logic mˆo ta
’
, ch´ung ta c´o thˆe
’
di
.
ch
du

.
ng c´ac k˜y thuˆa
.
t tˆo
´
i u
.
u ho´a vˆe
`
ng˜u
.
ngh˜ıa
dˆo
´
i v´o
.
i c´ac cˆau truy vˆa
´
n ph´u
.
c ta
.
p. C´ach
tiˆe
´
p cˆa
.
n n`ay
d˘a
.

´
i v´o
.
i c´ac hˆe
.
CSDL quan hˆe
.
.
Cuˆo
´
i c`ung, ch´ung tˆoi hy vo
.
ng r˘a
`
ng hˆe
.
thˆo
´
ng c`ai
d˘a
.
t s˜e du
.
o
.
.
c ca
’
i tiˆe
´

.
tu
.
.
nhiˆen tiˆe
´
ng
Viˆe
.
t v`a thu
.
.
c su
.
.
cho ph´ep nh˜u
.
ng ngu
.
`o
.
i su
.
’
du
.
ng khˆong
du
.
o

ˆ
O
´
I V
´
O
.
I PH
´
EP DI
.
CH
279
T
`
AI LI
ˆ
E
.
U THAM KHA
’
O
[1] S. Abiteboul, R. Hull, IFO, A formal semantic database model, ACM TODS 12 (4) (1987)
525—565.
[2] I. Androutsopoulos, “Interfacing a natural language front-end to relational database”,
Tech. Paper no.11, Dept.of AI, Univ. of Edingburgh, 1993.
[3] D. Calvanese, M. Lenzerini, D. Nardi, Logics for Databases and Information Systems,
Kluwer, 1998.
[4] G. D. Giacomo, M. Lenzerini, Description logic with inverse roles, functional restrictions,
and