Khu vực mậu dịch tự do ASEAN-Trung Quốc và một số giải pháp thúc đẩy hội nhập của Việt Nam

Đinh Thị Việt Thu - Anh 8, K38C, Đại học Ngoại Thương - 1 -
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
KHOA KINH TẾ NGOẠI THƯƠNG

*****

®¹ i häc n g o ¹ i th ¬ n g
hµ n é i

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP KHU VỰC MẬU DỊCH TỰ DO ASEAN -
TRUNG QUỐC VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP
THÚC ĐẨY HỘI NHẬP CỦA VIỆT NAM

Sinh viên thực hiện:
Đinh Thị Việt Thu
Lớp:
Anh 8, K38C KTNT
Giáo viên hướng dẫn:
TS. Vũ Thị Kim Oanh


2.2.3. Cạnh tranh 96
2.2.4. Yếu tố chính trị 119
Chương 3: Việt Nam và ACFTA 127
3.1. Quan hệ hợp tác song phương Việt Nam - Trung Quốc 127
3.1.1. Hợp tác chính trị, ngoại giao 128
Khu vực mậu dịch tự do ASEAN-Trung Quốc và một số giải pháp thúc đẩy hội nhập của Việt Nam

Đinh Thị Việt Thu - Anh 8, K38C, Đại học Ngoại Thương - 3 -
3.1.2. Hợp tác thương mại 128
3.1.3. Hợp tác đầu tư 131
3.2. Tác động của ACFTA đối với Việt Nam. 132
3.2.1. Cơ hội đối với Việt Nam khi tham gia ACFTA 132
3.2.2. Thách thức đối với Việt Nam khi tham gia ACFTA 145
3.3. Một số giải pháp thúc đẩy hội nhập của Việt Nam vào ACFTA 150
3.3.1. Chuyên môn hoá sản xuất và chế biến những mặt hàng xuất khẩu mà
Việt Nam có năng lực cạnh tranh hơn so với Trung Quốc 150
3.3.2. Thúc đẩy cải cách kinh tế, tăng cường tự do hoá thương mại và xúc tiến
đầu tư 153
3.3.3. Tăng cường công tác xúc tiến thương mại 155
3.3.4. Phát huy lợi thế về vị trí địa lý để nâng cao kim ngạch thương mại song
phương, trở thành đầu cầu và cửa ngõ của Trung Quốc ở thị trường ASEAN 157
3.3.5. Tiến hành đàm phán với Trung Quốc để được hưởng các điều kiện ưu
đãi hơn trong việc mở cửa thị trường và thực hiện nguyên tắc tối huệ quốc
cũng như trong việc cung cấp hỗ trợ kinh tế kỹ thuật 159
3.3.6. Thu hẹp khoảng cách phát triển giữa Việt Nam và các nước ASEAN
khác 160
3.3.7. Tích cực hợp tác với với các nước trong khối ASEAN để đi đến nhất thể
hoá thị trường khu vực nhằm cạnh tranh với thị trường Trung Quốc 161
Kết luận 166
Danh mục tài liệu tham khảo 168

TRONG BỐI CẢNH SỰ PHỤ THUỘC KINH
TẾ LẪN NHAU NGÀY CÀNG SÂU SẮC Ở
TẦM KHU VỰC VÀ TOÀN CẦU VÀ VIỆC
CÁC NƯỚC ASEAN ĐÃ GẦN THỰC HIỆN
XONG KHU VỰC MẬU DỊCH TỰ DO ASEAN
Khu vực mậu dịch tự do ASEAN-Trung Quốc và một số giải pháp thúc đẩy hội nhập của Việt Nam

Đinh Thị Việt Thu - Anh 8, K38C, Đại học Ngoại Thương - 5 -
(AFTA), CÂU HỎI ĐẶT RA LÀ LIỆU ASEAN
SẼ ĐI THEO ĐỊNH HƯỚNG HỘI NHẬP KHU
VỰC NÀO SAU AFTA. TRONG KHI ĐÓ, MỐI
QUAN HỆ HỢP TÁC KINH TẾ ASEAN -
TRUNG QUỐC NGÀY CÀNG PHÁT TRIỂN,
VIỆC TRUNG QUỐC GIA NHẬP WTO,
NHỮNG GẦN GŨI VỀ ĐỊA LÝ VÀ VĂN HOÁ
GIỮA ASEAN VÀ TRUNG QUỐC, THÌ SỰ
LỰA CHỌN THIẾT LẬP MỘT KHU VỰC
MẬU DỊCH TỰ DO GIỮA ASEAN VÀ TRUNG
QUỐC – ACFTA (ASEAN – CHINA FREE
TRADE AREA) CÓ THỂ LÀ MỘT CÂU TRẢ
LỜI VỀ MỘT TRONG NHỮNG ĐỊNH HƯỚNG
HỢP TÁC PHÁT TRIỂN KINH TẾ TIẾP THEO
CỦA ASEAN.
THẬT VẬY, ASEAN VÀ TRUNG QUỐC LÀ
NHỮNG NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN VÀ
ĐANG Ở NHỮNG GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN
KINH TẾ KHÁC NHAU SONG CÙNG ĐANG
PHẢI ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CƠ HỘI VÀ
THÁCH THỨC TRONG MỘT THẾ GIỚI
ĐANG THAY ĐỔI NHANH CHÓNG. VIỆC

ASEAN - TRUNG QUỐC LÀ MỘT TRONG
NHỮNG VẤN ĐỀ CÓ TÍNH THỜI SỰ VÀ CÓ
Ý NGHĨA THIẾT THỰC TRONG BỐI CẢNH
HIỆN NAY ĐỂ CÓ THỂ GIÚP CÁC NƯỚC
THÀNH VIÊN, NHẤT LÀ VIỆT NAM, CÓ THỂ
Khu vực mậu dịch tự do ASEAN-Trung Quốc và một số giải pháp thúc đẩy hội nhập của Việt Nam

Đinh Thị Việt Thu - Anh 8, K38C, Đại học Ngoại Thương - 7 -
CHUẨN BỊ ĐẦY ĐỦ ĐỂ THAM GIA CÓ HIỆU
QUẢ VÀO KHU VỰC MẬU DỊCH TỰ DO
NÀY.
DO VẬY, EM MẠNH DẠN CHỌN ĐỀ TÀI
"KHU VỰC MẬU DỊCH TỰ DO ASEAN -
TRUNG QUỐC VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP THÚC
ĐẨY HỘI NHẬP CỦA VIỆT NAM” VỚI MONG
MUỐN ĐỀ TÀI NÀY SẼ GÓP PHẦN LÀM
SÁNG TỎ NHỮNG MẢNG SÁNG TỐI CỦA
BỨC TRANH KINH TẾ CÁC NƯỚC ASEAN
NÓI CHUNG VÀ VIỆT NAM NÓI RIÊNG
TRONG BỐI CẢNH MỘT KHU VỰC MẬU
DỊCH TỰ DO ĐƯỢC THIẾT LẬP GIỮA
ASEAN VÀ TRUNG QUỐC, TỪ ĐÓ GIÚP
VIỆT NAM HỘI NHẬP THÀNH CÔNG VÀO
KHU VỰC NÀY.
KHOÁ LUẬN SỬ DỤNG KẾT HỢP MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU BAO GỒM PHƯƠNG PHÁP LÝ LUẬN BIỆN
CHỨNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TÀI LIỆU, CÓ SỰ TỔNG HỢP, PHÂN TÍCH VÀ SO SÁNH, NHẰM LÀM SÁNG TỎ VẤN
ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU.
BỐ CỤC CỦA KHOÁ LUẬN, NGOÀI LỜI NÓI
ĐẦU, KẾT LUẬN, DANH MỤC TÀI LIỆU THAM
KHẢO VÀ PHỤ LỤC, BAO GỒM 3 CHƯƠNG

TUY VẬY, DO TÍNH MỚI MẺ CỦA ĐỀ TÀI CŨNG NHƯ NHỮNG HẠN CHẾ VỀ THỜI GIAN, KIẾN THỨC VÀ TÀI LIỆU NGHIÊN
CỨU, KHOÁ LUẬN KHÔNG THỂ TRÁNH KHỎI NHỮNG THIẾU SÓT. EM RẤT MONG NHẬN ĐƯỢC Ý KIẾN ĐÓNG GÓP CỦA
CỦA CÁC THẦY CÔ VÀ CÁC BẠN. QUA ĐÂY, EM XIN GỬI LỜI CẢM ƠN CHÂN THÀNH ĐẾN CÔ GIÁO, TIẾN SĨ VŨ THỊ KIM
OANH, ĐÃ HƯỚNG DẪN VÀ CHỈ BẢO TẬN TÌNH CHO EM TRONG SUỐT THỜI GIAN THỰC HIỆN KHOÁ LUẬN. EM CŨNG
XIN GỬI LỜI CẢM ƠN ĐẾN CÁC CÔ, CHÚ VÀ ANH, CHỊ ĐANG CÔNG TÁC TẠI VỤ HỢP TÁC KINH TẾ ĐA PHƯƠNG (BỘ
NGOẠI GIAO), TRUNG TÂM THÔNG TIN BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ, TRUNG TÂM THÔNG TIN TƯ LIỆU THUỘC VIỆN
NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƯƠNG (CIEM), VÀ TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU TRUNG QUỐC ĐÃ GIÚP ĐỠ EM
HOÀN THÀNH KHOÁ LUẬN NÀY.
HÀ NỘI, THÁNG 12/ 2003
SINH VIÊN
ĐINH THỊ VIỆT THU

Khu vực mậu dịch tự do ASEAN-Trung Quốc và một số giải pháp thúc đẩy hội nhập của Việt Nam

Đinh Thị Việt Thu - Anh 8, K38C, Đại học Ngoại Thương - 9 -
CHƯƠNG 1: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH KHU
VỰC MẬU DỊCH TỰ DO ASEAN - TRUNG QUỐC
(ACFTA)
1.1. Những nhân tố thúc đẩy sự hình thành ACFTA
1.1.1. Sự phát triển mạnh mẽ của các khu vực mậu dịch tự do (FTA) trên toàn cầu
NỀN KINH TẾ THẾ GIỚI ĐÃ TRẢI QUA SỰ
BIẾN ĐỔI CHƯA TỪNG THẤY TRONG NỬA
CUỐI NHỮNG NĂM 1990. ĐẶC BIỆT, CÁC
HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TẬP ĐOÀN ĐÃ
ĐƯỢC TOÀN CẦU HOÁ MẠNH MẼ THÔNG
QUA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI
(FDI), SỰ SÁP NHẬP VÀ MUA LẠI (M&AS)
XUYÊN BIÊN GIỚI VÀ THÔNG QUA CÁC
KÊNH GIAO DỊCH QUỐC TẾ KHÁC NHAU.
CÙNG VỚI CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG

ĐÀM PHÁN MỘT LOẠT KHU VỰC MẬU
Khu vực mậu dịch tự do ASEAN-Trung Quốc và một số giải pháp thúc đẩy hội nhập của Việt Nam

Đinh Thị Việt Thu - Anh 8, K38C, Đại học Ngoại Thương - 11 -
DỊCH TỰ DO (FTA – FREE TRADE AREA)
VỚI MỘT SỐ THÀNH VIÊN CỦA HỘI ĐỒNG
THƯƠNG MẠI TỰ DO CHÂU ÂU (EFTA), VỚI
CÁC NƯỚC ĐÔNG ÂU VÀ CÁC NƯỚC VEN
ĐỊA TRUNG HẢI. CÁC ĐỐI TÁC TÍCH CỰC
KHÁC LÀ NHỮNG NƯỚC TƯƠNG ĐỐI NHỎ
BAO GỒM MEHICO, CHILE VÀ
SINGAPORE. NHỮNG NƯỚC NÀY ĐÃ ĐÀM
PHÁN VÀ KÝ KẾT MỘT SỐ FTA VỚI CẢ
NHỮNG NƯỚC TRONG KHU VỰC CŨNG
NHƯ NHỮNG NƯỚC CÁCH XA VỀ ĐỊA LÝ.
BỊ KÍCH THÍCH BỞI CÁC BƯỚC PHÁT
TRIỂN NÀY, TRONG SUỐT NHỮNG NĂM 80,
MỸ ĐÃ TÍCH CỰC THEO ĐUỔI KHẢ NĂNG
THÀNH LẬP KHU VỰC MẬU DỊCH TỰ DO
VỚI CÁC NƯỚC KHÁC Ở KHU VỰC CHÂU Á
- THÁI BÌNH DƯƠNG. BƯỚC ĐI ĐẦU TIÊN
CỦA NƯỚC NÀY LÀ VIỆC ĐƯA RA ĐỀ NGHỊ
THÀNH LẬP KHU VỰC MẬU DỊCH TỰ DO
VỚI AUSTRALIA. NĂM 1987, MIKE
MANSFIELD - ĐẠI SỨ MỸ TẠI NHẬT BẢN
Khu vực mậu dịch tự do ASEAN-Trung Quốc và một số giải pháp thúc đẩy hội nhập của Việt Nam

Đinh Thị Việt Thu - Anh 8, K38C, Đại học Ngoại Thương - 12 -
ĐÃ ĐƯA RA ĐỀ NGHỊ NGHIÊN CỨU KHẢ
NĂNG THÀNH LẬP KHU VỰC MẬU DỊCH

CÁC KHU MẬU DỊCH TỰ DO ĐÃ KÝ KẾT
SINGAPORE

MEHICO CHILE MỸ EC/ EU * NEW
ZEALAND,
NHẬT BẢN,
EFTA

MỸ VÀ
CANADA
(NAFTA), EU,
EFTA, CHILE,
ISRAEL, CÁC
NƯỚC
THUỘC KHỐI
TAM
GIÁC PHÍA
BẮC
(EL
SALVADOR,
HONDURAS,
NICARAGOA),

DOMINICA,

MALTA, CYPRUS,

ANDORA, THỔ
NHĨ
KỲ, THUỴ SỸ,
LIECHTENSTEIN,

IRELAND,
NORWAY,
SÉC, HUNGARY,
BA
LAN, SLOVAK,
RUMANIA,
BULGARIA,
LITHUANIA,
ESTONIA,
LATVIA,
FAEROES,
SLOVENIA,
MEHICO,
CHILE,
PALESTINE,
TUNISIA,
ISRAEL,
JORDAN
Khu vực mậu dịch tự do ASEAN-Trung Quốc và một số giải pháp thúc đẩy hội nhập của Việt Nam

Đinh Thị Việt Thu - Anh 8, K38C, Đại học Ngoại Thương - 14 -
CÁC KHU MẬU DỊCH TỰ DO ĐANG ĐÀM PHÁN HAY CÓ KẾ HOẠCH BẮT ĐẦU Đ
ÀM

COLUMBIA,
PERU,
VENEZUELA)
CÁC KHU MẬU DỊCH TỰ DO ĐANG Ở GIAI ĐOẠN ĐỀ XUẤT

CHILE, EU,
HÀN
QUỐC,
PACIFIC 5

NHẬT, NEW
ZEALAND

NHẬT,
SINGAPORE,
PACIFIC 5

PACIFIC 5

NGUỒN: BỘ KINH TẾ, THƯƠNG MẠI VÀ CÔNG NGHIỆP NHẬT BẢN (METI), 2001,
HTTP://WWW.METI.GO.JP/POLICY/TRADE-POLICY/EPA/HTML.
THEO SÁCH TRẮNG VỀ THƯƠNG MẠI
QUỐC TẾ CỦA JETRO (TỔ CHỨC XÚC TIẾN
THƯƠNG MẠI NHẬT BẢN), CHO ĐẾN
THÁNG 5/ 2003 ĐÃ CÓ KHOẢNG 250 HIỆP
ĐỊNH MẬU DỊCH TỰ DO (FTA) SONG
PHƯƠNG VÀ KHU VỰC ĐÃ ĐƯỢC THÔNG
BÁO CHO GATT/ WTO, TRONG ĐÓ CÓ 130
HIỆP ĐỊNH ĐƯỢC THÔNG BÁO SAU THÁNG
1/ 1995. KHOẢNG TRÊN 170 FTA ĐANG CÓ

THÀNH LẬP KHU VỰC MẬU DỊCH TỰ DO,
NƯỚC NÀY CŨNG ĐƯA RA ĐỀ NGHỊ
TƯƠNG TỰ ĐỐI VỚI CÁC NƯỚC CHILE,
MEHICO VÀ HÀN QUỐC. THÁNG 10 NĂM
ĐÓ, SINGAPORE ĐÃ ĐƯA RA ĐỀ NGHỊ
THIẾT LẬP QUAN HỆ GIỮA KHU VỰC MẬU
DỊCH TỰ DO ASEAN (AFTA) VỚI HIỆP ĐỊNH
QUAN HỆ KINH TẾ GẦN GŨI HƠN GIỮA
AUSTRALIA VÀ NEW ZEALAND (CER).
THÁNG 11 NĂM ĐÓ, SINGAPORE BẮT ĐẦU
ĐÀM PHÁN VỚI CHILE VÀ THÁNG 12,
NƯỚC NÀY ĐỀ NGHỊ ĐI ĐẾN MỘT HIỆP
ĐỊNH VỚI NHẬT BẢN.
CHỈ ĐẾN NĂM 1999 VÀ 2000, CÁC CUỘC
ĐÀM PHÁN VÀ NGHIÊN CỨU Ở CẤP CHÍNH
PHỦ MỚI THẬT SỰ CÓ ĐƯỢC ĐỘNG LỰC,
VÀ ĐI TIÊN PHONG LÀ SINGAPORE KHI
NƯỚC NÀY ĐƯA RA SÁNG KIẾN ĐÀM PHÁN
VÀ NGHIÊN CỨU VỀ KHU VỰC MẬU DỊCH
TỰ DO VỚI MỘT LOẠT CÁC NƯỚC KHÁC
TRONG KHU VỰC. KHÁI NIỆM VỀ KHU
Khu vực mậu dịch tự do ASEAN-Trung Quốc và một số giải pháp thúc đẩy hội nhập của Việt Nam

Đinh Thị Việt Thu - Anh 8, K38C, Đại học Ngoại Thương - 17 -
VỰC MẬU DỊCH TỰ DO ĐẠI ĐÔNG Á
(EAFTA) ĐÃ ĐƯỢC ĐƯA RA THẢO LUẬN
TẠI HỘI NGHỊ THƯỢNG ĐỈNH ASEAN + 3
TỔ CHỨC VÀO THÁNG 12/ 2000 VÀ CÁC
NƯỚC ĐÃ ĐI ĐẾN NHẤT TRÍ THÀNH LẬP
MỘT NHÓM NGHIÊN CỨU VỀ VẤN ĐỀ NÀY.

0% VÀ CÁC ƯU ĐÃI MỞ CỬA THỊ TRƯỜNG ĐẦU TƯ. NGOÀI RA, BẢN CHẤT CỦA CÁC FTA KHÔNG CHỈ ĐƠN THUẦN LÀ
VIỆC TỰ DO HOÁ THƯƠNG MẠI, MÀ CÒN BAO GỒM CẢ VIỆC HỢP TÁC TRONG TẤT CẢ CÁC LĨNH VỰC NGOÀI THƯƠNG
MẠI, VÍ DỤ: HỢP TÁC TRONG LĨNH VỰC PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC, HỢP TÁC TRONG VIỆC PHÁT TRIỂN CÔNG
NGHỆ THÔNG TIN, ĐƠN GIẢN HOÁ THỦ TỤC HẢI QUAN, XÚC TIẾN THƯƠNG MẠI VÀ ĐẦU TƯ, HỖ TRỢ CÁC DOANH
NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ, … NÓI CÁCH KHÁC, DO HẦU HẾT CÁC FTA, ĐẶC BIỆT LÀ NHỮNG FTA MỚI ĐƯỢC KÝ KẾT GẦN
ĐÂY, ĐÃ ĐA DẠNG HOÁ NỘI DUNG BÊN CẠNH NỘI DUNG LOẠI BỎ THUẾ QUAN VÀ TỰ DO HOÁ KHU VỰC DỊCH VỤ
NÊN MỖI KHI CON ĐƯỜNG ĐA PHƯƠNG BỊ TẮC NGHẼN HAY CẢN TRỞ, CÁC NƯỚC LIỀN TÌM ĐẾN NHỮNG DÀN XẾP
SONG PHƯƠNG HAY KHU VỰC.
TUY NHIÊN, NÓI NHƯ VẬY KHÔNG CÓ NGHĨA LÀ CÁC FTA LUÔN ĐI NGƯỢC LẠI VỚI TIẾN TRÌNH CỦA CÁC VÒNG ĐÀM
PHÁN ĐA PHƯƠNG, BỞI CHO ĐẾN NAY VẪN CHƯA CÓ NGHIÊN CỨU NÀO CHỨNG MINH ĐƯỢC CÁC KHU VỰC MẬU
DỊCH TỰ DO HỖ TRỢ HAY NGĂN CẢN TỰ DO HOÁ THƯƠNG MẠI TRÊN PHẠM VI TOÀN CẦU. NHƯNG CÓ THỂ THẤY
THÀNH VIÊN CỦA HAI KHỐI MẬU DỊCH TỰ DO LỚN NHẤT LÀ EU VÀ NAFTA ĐỀU LÀ THÀNH VIÊN CỦA WTO MÀ
NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA TỔ CHỨC NÀY LÀ TỐI HUỆ QUỐC (KHÔNG PHÂN BIỆT ĐỐI XỬ) ĐƯỢC NÊU RÕ Ở ĐIỀU
KHOẢN I, NÊN KHẢ NĂNG CÁC FTA NGĂN CẢN TIẾN TRÌNH TỰ DO HOÁ TOÀN CẦU LÀ KHÓ XẢY RA.
THẬT VẬY, TUY GATT VÀ WTO ĐỀ CAO NGUYÊN TẮC KHÔNG PHÂN BIỆT ĐỐI XỬ TRONG NGOẠI THƯƠNG NHƯNG
VẪN CÓ NHỮNG ĐIỀU KHOẢN CỤ THỂ CHO PHÉP CÁC THÀNH VIÊN THAM GIA FTA, VỚI ĐIỀU KIỆN PHẢI THÔNG BÁO
VỀ NHỮNG FTA ĐÓ. ĐIỀU 24 CỦA GATT QUY ĐỊNH VỀ VIỆC THÀNH LẬP VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA FTA VÀ LIÊN HIỆP THUẾ
QUAN ĐỐI VỚI TRAO ĐỔI HÀNG HOÁ. ĐIỀU 5 CỦA GATS (HIỆP ĐỊNH CHUNG VỀ THƯƠNG MẠI VÀ DỊCH VỤ) CHO PHÉP
LẬP CÁC FTA VỀ TRAO ĐỔI DỊCH VỤ. NGOÀI RA CÒN CÓ MỘT ĐIỀU KHOẢN ĐẶC BIỆT CHO PHÉP KÝ KẾT FTA VỀ TRAO
ĐỔI HÀNG HOÁ GIỮA CÁC THÀNH VIÊN LÀ NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN. CÁC QUY ĐỊNH NÀY CÓ THỂ KHÔNG BẮT BUỘC
TRONG CÁC VỤ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP NHƯNG CÓ TÁC DỤNG NHƯ LÀ NGUYÊN TẮC ỨNG XỬ Ở MỘT CHỪNG MỰC
NÀO ĐÓ. TUY NHIÊN, CÒN VƯỢT XA PHẠM VI CỦA NHỮNG ĐIỀU KHOẢN NÀY LÀ VIỆC KHÔNG TỒN TẠI BẤT KỲ MỘT
QUY ĐỊNH CHÍNH SÁCH NÀO KHÁC ĐƯỢC QUỐC TẾ THỪA NHẬN. VÌ THẾ, CÁC THOẢ THUẬN KHU VỰC CÓ THỂ CHỨA
ĐỰNG HẦU HẾT CÁC VẤN ĐỀ VƯỢT XA THƯƠNG MẠI HÀNG HOÁ VÀ DỊCH VỤ. NÓI CÁCH KHÁC, Ở MỘT MỨC ĐỘ
NHẤT ĐỊNH, CÁC FTA CÓ TÍNH BỔ SUNG CHO WTO TRONG VIỆC TỰ DO HOÁ THƯƠNG MẠI. CHÍNH VÌ VẬY, GIỚI HỌC
GIẢ NHẬT CHO RẰNG CÁC FTA NÊN THEO MÔ HÌNH WTO – CỘNG, NGHĨA LÀ BAO GỒM NHIỀU LĨNH VỰC HƠN VÀ MỨC
ĐỘ SÂU RỘNG HƠN. TẠI HỘI NGHỊ THÁCH THỨC VÀ CƠ HỘI ĐỐI VỚI VIỆC HỢP TÁC KHU VỰC APEC NGÀY 16/ 5/ 2003
TẠI TOKYO (NHẬT BẢN), ĐẠI SỨ SINGAPORE TẠI NHẬT BẢN CŨNG NÊU RÕ: “TỰ DO HOÁ THƯƠNG MẠI THEO WTO
KHÔNG CÓ ĐƯỢC NHIỀU BƯỚC TIẾN TRONG NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY DO WTO CÓ QUÁ NHIỀU THÀNH VIÊN. TRONG BỐI
CẢNH NHƯ VẬY, CÁC HIỆP ĐỊNH TỰ DO KHU VỰC VÀ SONG PHƯƠNG SẼ LÀ CƠ CHẾ BỔ SUNG TỐT CHO TIẾN TRÌNH ĐA

THÊM VÀO NỮA, CÁC NƯỚC ĐÃ BẮT ĐẦU CẢM NHẬN ĐƯỢC RẰNG
CÁI GIÁ CỦA VIỆC KHÔNG PHẢI LÀ THÀNH VIÊN CỦA BẤT KỲ THOẢ
THUẬN KHU VỰC NÀO LÀ CÓ THẬT. GIÁ Ở ĐÂY GỒM SỰ MẤT ĐI THẾ
ĐÀM PHÁN TRONG CÁC CUỘC ĐÀM PHÁN ĐA PHƯƠNG, BỎ LỠ CÁC CƠ
HỘI HƯỞNG LỢI TỪ BÊN NGOÀI VÀ SỰ CHẬM TRỄ NÓI CHUNG TRONG
VIỆC SỬ DỤNG HIỆU QUẢ LÀN SÓNG TOÀN CẦU HOÁ. MEHICO, CHILE
VÀ SINGAPORE MUỐN RẰNG HỌ TRỞ THÀNH TRUNG TÂM MẠNG LƯỚI
FTA VÀ HƯỞNG LỢI ÍCH CỦA SỰ KẾT NỐI. MỘT NƯỚC TRUNG TÂM CÓ
CÁC LỢI THẾ TIỀM NĂNG ĐỐI VỚI CÁC NƯỚC KHÁC Ở ĐẦU BÊN KIA
TRONG VIỆC HÌNH THÀNH CÁC LUỒNG THƯƠNG MẠI VÀ MẠNG LƯỚI
Khu vực mậu dịch tự do ASEAN-Trung Quốc và một số giải pháp thúc đẩy hội nhập của Việt Nam

Đinh Thị Việt Thu - Anh 8, K38C, Đại học Ngoại Thương - 20 -
SẢN XUẤT THÔNG QUA FDI. MỘT TÀI SẢN QUAN TRỌNG CỦA CÁC THOẢ
THUẬN FTA TRONG BỐI CẢNH NÀY LÀ MỘT NƯỚC (VÍ DỤ MEHICO) CÓ
THỂ KÝ KẾT MỘT FTA MỚI (VÍ DỤ VỚI EU) MÀ KHÔNG CẦN THAY ĐỔI
BẤT CỨ THOẢ THUẬN FTA CŨ NÀO (VÍ DỤ NAFTA).
NÓI TÓM LẠI, CHÍNH DO NHỮNG LỢI ĐIỂM KỂ TRÊN MÀ VIỆC MỞ
RỘNG LIÊN KẾT, THIẾT LẬP CÁC KHU VỰC MẬU DỊCH TỰ DO ĐÃ TRỞ
THÀNH HƯỚNG ĐI ĐƯỢC CÁC NƯỚC CHÚ TRỌNG NHẰM KHAI THÁC TỐT
NHẤT LỢI THẾ SO SÁNH CỦA TỪNG QUỐC GIA, TẠO RA SÂN CHƠI HẤP
DẪN ĐẦY TIỀM NĂNG ĐÁP ỨNG LỢI ÍCH CỦA TẤT CẢ CÁC BÊN CÓ LIÊN
QUAN.
TUY VẬY, CÁC FTA CŨNG ĐẶT RA 1 SỐ VẤN ĐỀ ĐÁNG QUAN
TÂM:
THỨ NHẤT, CÁC CHÍNH PHỦ HIỆN THEO
ĐUỔI FTA NHƯ LÀ 1 CÔNG CỤ TRONG
CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI GỒM NHIỀU
TẦNG NẤC ĐAN XEN NHAU, GỒM CẢ SONG
PHƯƠNG, KHU VỰC VÀ ĐA PHƯƠNG. ĐỐI

THỨ BA, NHIỀU NƯỚC THAM GIA FTA DƯỜNG NHƯ CHỈ NHẰM
MỤC ĐÍCH TỰ VỆ ĐỂ TRÁNH BỊ GẠT RA NGOÀI, CHỨ HOÀN TOÀN
KHÔNG THEO 1 CHIẾN LƯỢC BÀI BẢN, KHIẾN TÌNH HÌNH FTA NÓI
CHUNG TRÊN THẾ GIỚI NGÀY CÀNG PHỨC TẠP, ĐẶC BIỆT TẠI ĐÔNG Á.
NHẬT BẢN VÀ MALAYSIA CÁCH ĐÂY KHÔNG LÂU CÒN RẤT BÀNG
QUAN, GIỜ ĐÃ TRỞ THÀNH NHỮNG NƯỚC RÁO RIẾT TÌM KIẾM FTA
SONG PHƯƠNG, CHỦ YẾU VÌ LO NGẠI CÁC NƯỚC KHÁC CÓ FTA SẼ
CHIẾM MẤT THỊ TRƯỜNG TRUYỀN THỐNG CỦA HỌ.
THỨ TƯ, MẶC DÙ CÁC FTA SONG PHƯƠNG NHÌN CHUNG ĐỀU
MANG TÍNH MỞ CỬA HƠN SO VỚI WTO, SONG VẪN KHÔNG GIẢI QUYẾT
ĐƯỢC NHỮNG LĨNH VỰC HOẶC NHỮNG NGÀNH HÀNG NHẠY CẢM CỦA
TỪNG NƯỚC. NÔNG – LÂM – NGƯ NGHIỆP CỦA NHẬT BẢN LÀ 1 THÍ DỤ
RÕ RỆT NHẤT. NHẬT BẢN ĐÃ CHỌN SINGAPORE LÀM ĐỐI TÁC ĐÀM
PHÁN FTA ĐẦU TIÊN VÌ QUỐC ĐẢO ĐÔNG NAM Á NÀY HẦU NHƯ KHÔNG
XUẤT KHẨU CÁC SẢN PHẨM NÔNG NGHIỆP, VẬY MÀ XUẤT KHẨU CÁ
VÀNG (GOLD FISH) CỦA SINGAPORE VẪN LÀ MỘT VẤN ĐỀ LỚN TRONG
TIẾN TRÌNH ĐÀM PHÁN GIỮA 2 NƯỚC. LIÊN QUAN ĐẾN VẤN ĐỀ NÀY,
CŨNG CẦN CHỈ RA RẰNG VÌ CÁC FTA SONG PHƯƠNG THƯỜNG ĐƯỢC
Khu vực mậu dịch tự do ASEAN-Trung Quốc và một số giải pháp thúc đẩy hội nhập của Việt Nam

Đinh Thị Việt Thu - Anh 8, K38C, Đại học Ngoại Thương - 22 -
THIẾT KẾ SAO CHO PHÙ HỢP VỚI ĐIỀU KIỆN CỤ THỂ CỦA HAI NƯỚC
LIÊN QUAN, CHO NÊN CHÚNG RẤT KHÓ CÓ THỂ MỞ CHO CÁC NƯỚC
KHÁC CÙNG THAM GIA, TRỪ KHI LÀ PHẢI XÂY DỰNG MỘT HIỆP ĐỊNH
MỚI.
THỨ NĂM, LIÊN QUAN ĐẾN THƯƠNG MẠI HÀNG HOÁ LÀ LĨNH VỰC
QUAN TRỌNG NHẤT SONG HẦU HẾT CÁC FTA QUY ĐỊNH VỀ XUẤT XỨ
TRONG CÁC HIỆP ĐỊNH THƯỜNG RẤT KHÁC NHAU. NẾU MỘT NƯỚC
THAM GIA NHIỀU FTA SONG PHƯƠNG, MÀ QUY TẮC XUẤT XỨ CỦA MỘT
LOẠI HÀNG HOÁ NÀO ĐÓ LẠI KHÁC NHAU TRONG TỪNG HIỆP ĐỊNH, THÌ

Tỷ lệ tăng
trưởng

1990

1991

1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998*

GDP thực 3.84

9.19 14.24 13.49 12.66 10.55 9.54 8.80 7.80
Lạm phát 3.06

3.54 6.34 14.60 24.20 16.90 8.30 2.80 -0.90
Xuất khẩu 19.20

14.36 18.07 8.76 35.56 24.91 17.93 20.91


Đinh Thị Việt Thu - Anh 8, K38C, Đại học Ngoại Thương - 24 -
Bước sang năm 2002, một năm sau khi Trung Quốc chính thức gia nhập WTO, mặc dù bối cảnh kinh tế thế giới có nhiều nhân tố bất lợi cho
sự phát triển nhưng nền kinh tế Trung Quốc vẫn có một năm đầy sức sống với những thay đổi tích cực của đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu
(xem biểu đồ 1).
Biểu đồ 1: Tốc độ tăng trưởng các chỉ số kinh tế vĩ mô của Trung Quốc năm 2002
Đơn vị: %
1.1
8.0
8.7
17.6
30.0
S¶n lîng
l¬ng thùc
GDP FDI XuÊt khÈu Dù tr÷
ngo¹i tÖ

Nguồn: Cục Thống kê Trung Quốc (NBS) [8].
Từ biểu đồ trên có thể thấy, mức tăng trưởng kinh tế Trung Quốc năm 2002 đạt
8%, cao hơn so với mức dự báo đầu năm là 7% và mức tăng 7.3% của năm 2001. Đặc
điểm của sự tăng trưởng kinh tế Trung Quốc năm 2002 là mức tăng trưởng GDP theo
quý khá đều đặn: quý I tăng 7.6%; quý II tăng 8%; quý III tăng 8.1%. Tổng GDP
trong cả năm đạt 10,000 tỷ NDT, tương đương 1,248 tỷ USD [8].
Cùng với sự tăng trưởng của GDP, kim ngạch ngoại thương của Trung Quốc
năm 2002 cũng tăng gấp khoảng 30 lần so với cách đây 24 năm, khi nước này bắt đầu
cải cách và mở cửa. Năm 1978, kim ngạch ngoại thương của Trung Quốc đạt 20.6 tỷ
USD, đứng thứ 32 trong danh sách ngoại thương toàn cầu. Năm 2001, với 509.8 tỷ
USD, Trung Quốc trở thành nước buôn bán lớn thứ 6 trên thế giới. Sau một năm gia
nhập WTO, kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc năm 2002 tăng 22.3% so với năm
trước, đạt 325.57 tỷ USD, lần đầu tiên vượt ngưỡng 300 tỷ USD. Tổng kim ngạch

Quốc tăng từ 787 USD năm 1999 lên 853 USD năm 2000 và đạt 961 USD năm 2002
(tăng 6%) [8].
Cùng với Trung Quốc, các nước ASEAN cũng bắt đầu thực hiện việc nới lỏng
chính sách và các biện pháp tự do hoá trong những năm 1990. ASEAN là tổ chức đầu
tiên tại Đông Á thực hiện các FTA khu vực, đầu tiên là dưới hình thức PTA rồi sau đó
là khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) để đáp lại các thách thức của các thị
trường đang được toàn cầu hoá nhanh chóng. Tuy khá toàn diện hơn so với PTA, song
bản chất tự nguyện của AFTA tiếp tục gạt ra ngoài những khu vực nhạy cảm về chính
trị như nông nghiệp và ô tô. Không có bước tiến hay mục tiêu cụ thể nào được đề ra
để đạt được ranh giới thời gian 15 năm của AFTA. So với những FTA khu vực khác,
như thoả thuận dày hơn 1000 trang của NAFTA, AFTA chỉ có 15 trang. Một số những
người chỉ trích ban đầu hoài nghi chủ trương “Nhất trí trước, đàm phán sau” (AFTA –