Chất liệu đồng trong điêu khắc tượng đài

Cùng với những tiến bộ vượt bậc của nhân loại, sự ra đời của các công
nghệ tiên tiến và kỹ thuật đúc kim loại hiện đại, chất liệu đồng ngày
càng trở nên phổ biến và vô cùng gần gũi với nghệ thuật Điêu khắc nói
chung và với nền nghệ thuật Điêu khắc trang trí ứng dụng Việt Nam
nói riêng. Đặc biệt ngày càng trở nên phổ dụng và được ưa chuộng
trong lĩnh vực xây dựng tượng đài.
Có thể nói đồng là kim loại được sử dụng nhiều nhất trong điêu khắc
tượng đài và các tác phẩm phù điêu hoành tráng. Nó cho ta khả năng tái
tạo bất kì bố cục điêu khắc phức tạp nào. Có 3 dạng sử dụng để thể hiện
ngôn ngữ điêu khắc trang trí ứng dụng: đồng thỏi để đúc, đồng lá để gò
và đồng tích điện để mạ trong điêu khắc.
Đồng là một trong các chất liệu kim loại trang nhã để làm tượng tốt
nhất, bởi tính tạo hình của nó cho ta khả năng thực hiện từ những bố
cục mảnh và tinh vi, đến các chi tiết bất kì của hình khối lớn. Đó là kim
loại cho phép giải quyết được một cách hoàn hảo bài toán tạo hình
trong điêu khắc. Trong cùng một lúc nó là chất liệu tạo hình tổng hợp
có phạm vi sử dụng rất rộng. Bề mặt của đồng có tính chất trang trí với
độ phong phú của các gam màu sắc kết hợp với vai trò của ánh sáng,
đồng cũng là kim loại duy nhất có thể truyền màu sắc nhân tạo cho các
tượng cổ điển.
Màu sắc của đồng có một vai trò rất lớn trong điêu khắc, nó phụ thuộc
vào tỉ lệ của thiếc và kẽm trong hợp kim. Nếu hợp kim có 15% thiếc thì
đồng có màu vàng, nhưng nếu có 16 - 25% thiếc thì đồng sẽ có màu
vàng trắng, nếu có hơn 25% thiếc thì đồng sẽ có màu xám, và nếu có
33% thiếc thì sẽ có đồng trắng trông gần giống như bạc.
Tương ứng với thành phần hợp kim khác nhau của thiếc ta sẽ có các độ
nóng chảy khác nhau của đồng. Đồng nóng chảy ở nhiệt độ 1083oC,
với thành phần 8% thiếc sẽ nóng chảy ở 980oC và với 25% thiếc sẽ
nóng chảy ở 800oC. Độ cứng của đồng cũng phụ thuộc vào thành phần

phương pháp đúc thủ công rất nhiều và gần như hoàn thiện tác phẩm
ngay sau khi khuôn đúc được gỡ ra. Để đạt được sự hoàn thiện ấy đòi
hỏi người đúc phải rất am hiểu và có khả năng tính toán rất kỹ mọi chi
tiết để vạch ra được các đường thoát khí, bởi khi rót đồng nóng chảy
vào khuôn nếu khí không thoát sẽ gây rỗ bề mặt sản phẩm và khi ấy
điêu khắc gia sẽ phải mất rất nhiều công sức để gia công hoàn thiện tác
phẩm của mình.
Bấy nhiêu thôi chưa đủ, công tác xử lý bề mặt và phủ lên tác phẩm một
lớp áo bảo vệ khỏi nắng mưa, khỏi sự tàn phá dữ dội của khí hậu vùng
nhiệt đới cũng vô cùng quan trọng, bởi làm ra được tác phẩm đã khó
mà giữ được nó trường tồn cùng thời gian còn khó hơn nhiều.
Rất may, với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, có rất nhiều cách
“nhuộm màu thời gian” cho tác phẩm bằng đồng. Thông thường người
ta tạo màu bằng cách phủ ôxít. Có thể tạo màu bằng các phương pháp
hoá học và hoá điện phân.
Phương pháp hoá điện phân cho khả năng nhận được chất phủ ôxit rất
gần với thành phần và dạng của ôxit thiên nhiên, nhưng việc phủ ôxit
trên tượng lớn bằng phương pháp này tương đối khó khăn do sự cồng
kềnh và trọng lượng rất lớn của tác phẩm điêu khắc, khó có thể đặt cho
chúng các thùng chứa dung dịch có kích thước lớn. Ngoài ra, phương
pháp điện phân của ôxit có thể phủ đồng đều trên các bề mặt điêu khắc
phức tạp. Vì vậy các tác phẩm điêu khắc tương tự có thể phủ ôxit bằng
các chổi sơn, bút lông, bàn chải và đối với các bề mặt lớn - bằng máy
phun sơn.
Để minh hoạ có thể đưa ra một số dung dịch điện phân ôxit (g/l):
Sunfit đồng 50; Clorit amoni 28; Clorit natri 14; Axit Axêtic 12; Clorit
kẽm 6; Glixerin 50.
Cực âm là tác phẩm điêu khắc cần phủ ôxit (cực dương là đồng).
Cường độ dòng điện của cực âm là 0,3 - 0,5 A/dm2. Quá trình điện
phân diễn ra trong vòng 10 phút, trên đồng thanh tạo nên chất kết tủa