nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 12/2007 67

TS. Lê Thị Thu Thuỷ *
1. Bo him tin gi v cỏc c trng
ca bo him tin gi
Bo him tin gi (BHTG) ó xut hin
t rt lõu trờn th gii. T nm 1829 hot
ng BHTG cụng khai c thc hin ti M
nhm phũng nga s v mang tớnh cht
nh kỡ ca ngõn hng vo th k XIX.
Nhng n nm 1933, c quan BHTG cụng
khai ca nh nc M mi ra i (FDIC)
nhm cng c lũng tin ca nhõn dõn vo h
thng ngõn hng, bo v ngi gi tin. T
ú cho n nay, cỏc quc gia trờn th gii
cng ln lt cho ra i cỏc t chc BHTG
nhm bo v ngi gi tin trc nguy c
phỏ sn ca cỏc t chc ti chớnh, m bo
s n nh ca h thng ngõn hng v hn
ch cỏc cuc khng hong ti chớnh. Vy
BHTG l gỡ? Cú th hiu BHTG l loi hỡnh
bo him vi nhng c im riờng so vi
cỏc loi hỡnh bo him khỏc? Hin nay, phỏp
lut ca cỏc nc thng khụng a ra khỏi
nim v BHTG núi chung m ch xỏc nh
mc tiờu, mụ hỡnh BHTG, lit kờ cỏc hot

(3)
hoc c bo
him hon ton (mi ngi gi tin v tt c
cỏc khon tin gi u c bo him)
(4)
ph
thuc vo iu kin kinh t - xó hi ca tng
nc, trong tng giai on khỏc nhau. Vớ d,
vo thi kỡ nn kinh t n nh, th trng ti
chớnh phỏt trin, cỏc quc gia thng ỏp
dng c ch bo him cú gii hn cỏc khon
tin gi nhm cng c lũng tin ca cụng
chỳng vo h thng ti chớnh, duy trỡ s n
nh hot ng ca h thng ny. Khi nn
kinh t b khng hong cỏc quc gia li ỏp
dng c ch bo him hon ton nhm ngn
chn mt cỏch hu hiu hin tng rỳt tin
* Ging viờn Khoa lut i hc quc gia H Ni nghiên cứu - trao đổi
68 tạp chí luật học số 12
/2007
ng lot, bi l ngi gi tin trong trng
hp ny hon ton tin tng rng BHTG s
bo v quyn li ca h mt cỏch trit khi
ngõn hng no ú b v.
BHTG thc hin nhm mc ớch bo v
ngi gi tin, trong ú c bit chỳ trng
ti ngi gi tin nh, thng l nhng

v khuyn khớch tng trng kinh t; xỏc
nh mc can thip ca Chớnh ph i vi
cỏc thit hi xy ra khi mt ngõn hng hoc
cỏc ngõn hng b b.
(5)

Vy BHTG l loi nghip v bo him
phi thng mi. õy l hot ng khụng
nhm mc tiờu sinh li m thc hin nhng
mc tiờu xó hi, vỡ li ớch ca cng ng.
iu ny phõn bit vi cỏc loi hỡnh bo him
khỏc hot ng theo lut kinh doanh bo him
nh bo him nhõn th, bo him ti sn
BHTG trờn thc t cú th c thc hin
mt cỏch cụng khai hoc ngm, tuy nhiờn
BHTG cụng khai s hu ớch hn i vi
ngi gi tin, vỡ mụ hỡnh ny c lut
phỏp iu chnh, thng gn vi trỏch nhim
ca t chc ti chớnh nh nc (t chc thay
mt Nh nc bo v quyn li ca ngi
gi tin), li ớch ca ngi gi tin c bo
m bng nhng thụng tin minh bch v
dch v t vn ca h thng BHTG, nh ú
m ngi gi tin bit cỏch s dng tin mt
cỏch hiu qu nht, k c khi t chc tham
gia BHTG b lõm vo tỡnh trng phỏ sn h
cng khụng b mt trng s tin gi ca
mỡnh. Thờm vo ú, h thng BHTG cụng
khai giỳp cnh bỏo sm v nhng trc trc
trong hot ng v liờn quan n kh nng

Bên cạnh đó rủi ro sẽ được phân bổ cho các
đối tượng đa dạng, tránh tình trạng chỉ có
ngân hàng, TCTD yếu kém mới mua bảo
hiểm còn những ngân hàng, TCTD hoạt
động tốt thì không mua bảo hiểm. Trên cơ sở
đó làm giảm mức độ rủi ro của bản thân tổ
chức BHTG và gánh nặng của Chính phủ
trong việc hỗ trợ tài chính chi trả bảo hiểm.
Ở điểm này ta thấy BHTG khác với loại hình
bảo hiểm khác như bảo hiểm xã hội (có thể
bắt buộc và có thể tự nguyện) hoặc như loại
hình bảo hiểm theo luật kinh doanh bảo hiểm
(tham gia hoàn toàn do ý chí các bên).
Phí BHTG là khoản phí do pháp luật quy
định. Các bên tham gia quan hệ BHTG
không thể thoả thuận về mức phí như các
loại hình bảo hiểm khác. Các hệ thống
BHTG trên thế giới thường áp dụng một
trong hai loại phí bảo hiểm là phí đồng hạng
hoặc phí căn cứ vào mức độ rủi ro của từng
ngân hàng. Các nước khi mới thành lập hệ
thống BHTG thường áp dụng mức phí bảo
hiểm đồng hạng để dễ thực hiện và quản lí.
Tuy nhiên, chế độ phí này không đề cập mức
độ rủi ro của từng ngân hàng đối với hệ
thống nên không đảm bảo tính công bằng, dễ
gây những phản ứng từ phía các ngân hàng
“mạnh”, có quy mô và uy tín lớn trên thị
trường. Do vậy, xu hướng những năm 90 của
thế kỉ XX trở lại đây, các nước chuyển đổi


nghiên cứu - trao đổi
70 tạp chí luật học số 12
/2007
thi gian di k t khi BHTG - FDIC c
thnh lp vo nm 1933, M ó ỏp dng c
ch tớnh phớ ng hng. Tuy nhiờn, vic tớnh
phớ da vo mc ri ro ca tng ngõn
hng cng ũi hi phi cú ngun lc qun
lớ h thng mt cỏch thớch hp v xỏc nh
c th nhng phng phỏp, nhng tiờu chớ l
c s tin cy cho vic phõn loi ri ro ca
ngõn hng.
Cỏc nc thng da vo cỏc tiờu chớ
nh tớnh v nh lng tớnh mc ri
ro, tuy nhiờn theo xu hng gim dn cỏc
tiờu chớ nh tớnh, tng cỏc tiờu chớ nh
lng. Vớ d, Phỏp cỏch tớnh phớ ny xut
hin t nm 1999 da vo s kt hp cỏc t
l an ton v phõn tớch ri ro ti chớnh i
vi s lng tin gi ca tng ngõn hng hi
viờn. Ngoi ra, mt ch s ri ro tng hp
hỡnh thnh t 4 tiờu chớ l kh nng thanh
toỏn, kh nng sinh li, phõn tỏn ri ro v
hoỏn i kỡ hn gia ti sn n v ti sn cú
cng c s dng. Ti Argentina, tt c cỏc
t chc phi tr mt mc phớ c s cho cụng
ti BHTG v tr thờm mc phớ b sung c
tớnh toỏn theo phng phỏp nh lng -
nh tớnh cho cỏc ngõn hng khỏc nhau. Mc

nõng cao trỏch nhim qun lớ hot ng kinh
doanh ca cỏc t chc tham gia BHTG. Cỏc
khon tin gi khụng c bo him thng
l ngoi t hoc l ca cỏc t chc. Vic
quyt nh bo him cho ng ngoi t hay
khụng l mt vn nan gii i vi mi
quc gia. nhng quc gia m tin gi bng
ngoi t chim t l thp, cỏc giao dch ch
yu c thc hin thụng qua ng ni t thỡ
vic loi tr i tng bo him l ng
ngoi t l iu d dng c chp nhn.
nhng nc ang phỏt trin, vic loi tr
ng ngoi t thng gn vi lớ do t chc
BHTG khụng cú s ngoi t thanh
toỏn cho ngi gi tin khi s kin bo him
xy ra.
(9)
Tin gi liờn ngõn hng thng
khụng c bo him vỡ õy l tin gi ca
cỏc t chc kinh doanh trc tip tin t, cú
c hi tip cn tt cỏc thụng tin v kim soỏt
c mc ri ro i vi cỏc khon tin
ca h.
(10)
Trong khi ú, chớnh sỏch BHTG
cú mc tiờu bo v ngi gi tin cú thu

nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 12/2007 71


BHTG. Vy BHTG nờn c thit k theo
mụ hỡnh no?
Trờn th gii hin nay tn ti nhiu mụ
hỡnh BHTG. Tuy nhiờn, cú th phõn thnh hai
loi chớnh: 1) BHTG l t chc ti chớnh Nh
nc (vớ d: M, Vit Nam, Canada); 2)
BHTG l mt t chc tng h ngh nghip
Qu bo ton tin gi (vớ d: c, Thu
S). T chc BHTG theo mụ hỡnh 1) thuc
s hu nh nc cú t cỏch phỏp nhõn, hch
toỏn c lp, hot ng di s h tr giỏm
sỏt t phớa nh nc. Nh nc l cu cỏnh
cui cựng trong trng hp cỏc t chc ny
mt kh nng chi tr. T chc bo him
trong trng hp ny cú quyn hn nh mt
c quan thuc chớnh ph, cú quyn ban hnh
cỏc vn bn phỏp lut. Do vy, nú to s n
nh trong vic chi tr bo him cho ngi
gi tin. Ngoi ra, mi t chc cú nhn tin
gi u phi úng phớ tham gia BHTG, to
ngun ti chớnh vng chc cho t chc chi
tr bo him. Bờn cnh ú, s can thip ca
nh nc vo loi hỡnh t chc ny l trc
tip, th hin s quan tõm ca nh nc i
vi nhng ngi gi tin nh.
Mụ hỡnh qu bo ton tin gi thuc
hip hi cỏc ngõn hng, do cỏc ngõn hng
thnh lp, cú tớnh cht tng h, vỡ li ớch
ca cỏc thnh viờn hip hi, khụng vỡ mc
tiờu li nhun, tt nhiờn khụng cú s h tr

ro gia cỏc ngõn hng thnh viờn khú c
thc hin. Vy mụ hỡnh hip hi ngõn hng
lp qu bo ton tin gi khụng kh thi
Vit Nam trong iu kin hin nay. Do vy,
phng ỏn ti u l thnh lp t chc BHTG
thuc s hu nh nc. T chc ny thay
mt Chớnh ph thc hin vic bo v quyn
li ca ngi gi tin. Cú th núi, tn tht
i vi BHTG l khú cú th d oỏn c
v v mt nh lng cú th vt xa kh
nng ti chớnh ca t chc BHTG. Giao cho
t chc ti chớnh nh nc, vi u im ln
nht l luụn c m bo kh nng chi tr,
thc hin nhim v ny s lm cho vic bo
him n nh, thng nht, t ú s thu hỳt s
quan tõm ca dõn chỳng vo h thng ngõn
hng, to ng lc cho h thng ny phỏt
trin bn vng, lnh mnh. Chớnh ph phi
úng vai trũ l ngi ng sau t chc
BHTG v l ngi cho vay cui cựng h
tr cho t chc BHTG khi cn thit.
Tuy nhiờn, mụ hỡnh ny cú th phỏt
trin lnh mnh, bn vng, mt vn ht
sc quan trng t ra ú l phi xỏc nh rừ
chc nng ca t chc BHTG, trờn c s ú
to tớnh ch ng trong hot ng, tng tớnh
t chu trỏch nhim, trỏnh thúi li v ti
chớnh t Nh nc. Mụ hỡnh BHTG hin nay
phi gn vi chc nng khụng ch l t chc
chi tr bo him thun tuý m cũn phi cú

kim soỏt c ri ro cỏc quy mụ khỏc nhau.
Bờn cnh ú, hot ng giỏm sỏt ca
BHTG nờn c chun hoỏ, trỏnh chng
chộo vi cụng tỏc thanh tra ngõn hng. Xut
phỏt t mc ớch ca BHTG l bo v quyn

nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 12/2007 73

li ca ngi gi tin, do vy nờn cú tiờu
chun, quy tc kim tra, ỏnh giỏ riờng v t
chc nhn tin gi di gúc hot ng
ca t chc ú cú m bo tt quyn li ca
ngi gi tin hay khụng. Hin nay Vit
Nam, hot ng kim tra, giỏm sỏt ca
BHTG da trờn h thng quy tc an ton ca
NHNN. Nu phỏt hin vi phm thỡ cú th
kin ngh vi NHNN v nhng vi phm quy
tc an ton. Tuy nhiờn, hot ng ny cng
c thc hin bi thanh tra ngõn hng. Vy
õy cú hin tng chng chộo v chc
nng ca cỏc t chc, mt ni dung c
tin hnh bi hai c quan khỏc nhau s cn
tr hot ng bỡnh thng ca cỏc t chc
tham gia BHTG. õy cng l iu bc xỳc ca
t chc tham gia BHTG hin nay khi b thanh
tra, kim tra quỏ nhiu. Do vy, vic chun
hoỏ hot ng kim tra, giỏm sỏt ca t chc
BHTG theo hng tng tớnh c lp, ch ng
m bo vai trũ bo v li ớch ngi gi

nm.
(12)
Hn mc chi tr cú gii hn cho
phộp t chc BHTG ch phi tr s tin c
bo him trong hn mc ch khụng phi tr
ton b s tin gi khi t chc tham gia
BHTG mt kh nng thanh toỏn. Vi chớnh
sỏch bo him nh vy, quyn li ca ngi
gi tin c bo v mt cỏch tớch cc, to
ra c ch thỳc y ngi gi tin cú ý thc
t bo v mỡnh trc nhng ri ro nht nh
liờn quan n tỡnh hỡnh hot ng ca t
chc nhn tin gi. Vi mc chi tr bo
him theo hn mc s hn ch c ri ro
o c t phớa cỏc nh qun lớ ngõn hng
ng thi ũi hi ngi gi tin phi quan
tõm hn ti tỡnh hỡnh hot ng, kh nng ti
chớnh ca ngõn hng nhn tin gi.
Hn na, trong nn kinh t th trng v
trong thi bui hi nhp hin nay, cnh tranh
l mt quy lut. S cnh tranh gia cỏc ngõn
hng ngy cng din ra khc lit m h qu
ca nú l nhng ngõn hng yu kộm s b
o thi. Do vy, nu c duy trỡ mói mc phớ
bo him ng hng nh hin nay s ng nghiên cứu - trao đổi
74 tạp chí luật học số 12
/2007

bờn cnh ú mi t chc BHTG phi xỏc
nh rừ quyn li, ngha v, vai trũ ca
ngi gi tin trong s an ton chung ca c
h thng ti chớnh. Cú nh vy mi nõng cao
c hiu qu hot ng ca t chc BHTG
ng thi to s an ton, lnh mnh trong hot
ng ca h thng ngõn hng thi kỡ i mi./.

(1)Xem: Carl Johan Lindgren, Gilian Garcia, Bo

him tin gi v qun lớ khng hong, qu tin t quc
t, 1996, tr. 3.
(2).Xem: Choi J.B, C cu ca nhng h thng
BHTG chõu , 2000.
(3) Hin c ỏp dng cỏc quc gia nh Thỏi Lan,
Nht Bn, Hn Quc, Mexico, Vit Nam.
(4) Hin c ỏp dng cỏc quc gia nh Hng
Kụng, o, an Mch, Brazil.
(5).Xem: Gillian Garcia, Bo him tin gi - Thc t
v nhng nh ch phự hp, 2000, tr.7.
(6). Ri ro o c l ri ro xut phỏt t hnh vi c x
thiu o c ca nhng ch th hng li ớch t
BHTG, qua ú tỏc ng tiờu cc n s tn ti v phỏt
trin lnh mnh ca t chc BHTG. Ri ro o c cú
th xut phỏt t hnh vi ch yu ca ngi hng li l
ngi gi tin hoc t chc tham gia BHTG.
(7).Xem: TS. Nguyn Mnh Dng, Nhng vn chung
v ch tớnh phớ bo him gn vi mc ri ro
ca cỏc ngõn hng, Tp chớ ngõn hng, s 2/2004, tr. 16.
(8). H thng ny ỏnh giỏ ngõn hng theo th t t 1