Khám phá và sáng tạo – Nhìn từ triển lãm ảnh nghệ thuật to
àn
quốc lần thứ 24

Cuộc thi và triển lãm ảnh nghệ thuật toàn qu
ốc lần thứ 24 thể hiện khá
đầy đủ sự lớn mạnh của nghệ thuật nhiếp ảnh nước nhà. Cái tạo nên
ấn
tượng cho người xem không chỉ là số lượng ảnh trưng bày l
ớn, cỡ ảnh
phóng to, diện phản ánh rộng Mà thực chất bao trùm lên đó là ch
ất
lượng các tác phẩm nhiếp ảnh sống động ấm áp hơi th
ở cuộc sống. Cái
sức mạnh chỉ có nhiếp ảnh đem lại đã gây ấn tượng lớn cho người xem.

Có nhiều yếu tố để tạo nên m
ột tác phẩm ảnh nghệ thuật giá trị, từ cuộc
triển lãm ảnh này ta thấy rất rõ vai trò của sự khám phá và s
ức sáng tạo
của tác giả là hai yếu tố rất quan trọn quyết định sự thành công c
ủa tác
phẩm, nó như thanh đường ray đưa con tàu tới đích.

Với nhiếp ảnh, thế nào là sáng tạo, thế nào là khám phá;

Nếu chúng ta không có sự thống nhất về khái niệm, khi bàn lu
ận sẽ vấp
phải sự dị biệt, dẫn tới mạng lưới ảo do mỗi cá nhân tạo nên. R
ồi từ các
góc nhìn khác nhau, các thái cực khác nhau mà tranh luận tì r


Khi chúng ta cơ bản nhất trí với nhau như vậy thì bất cứ loại h
ình nào
của nghệ thuật nhiếp ảnh cũng đều có sự khám phá và sáng t
ạo, cũng
đều có khả năng phản ánh hiện thực. Nói một cách khác, khám phá v
à
sáng tạo mới làm nên nghệ thuật nhiếp ảnh.

Khám phá và sáng tạo trong nghệ thuật nhiếp ảnh cũng như trong nhi
ều
ngành nghệ thuật khác, trư
ớc hết biểu hiện ở chỗ tác giả cần nắm bắt
bản chất của sự vật, sự việc, con người, từ đó tìm ra cái điển h
ình, cái
mới, cái bị che khuất, cái bình thường trong cái không bình thư
ờng, cái
không bình thường trong cái bình thư
ờng đang tồn tại, đang vận động
trong xã hội và trong tự nhiên. Đó là sự phát hiện các vấn đề củ
a xã
hội, các biểu hiện của con người, các hiện tượng của thi
ên nhiên đang
nảy sinh.

Khám phá và sáng tạo trong không chỉ ở phạm trù nội dung tư tư
ởng
tác phẩm mà còn thể hiện ở hình thức biểu cảm, diễn đạt của ảnh nh
ư
việc xác định đặc điểm đối tượng, góc chụp độc đáo, ánh sáng v

ức
khác nhau như: ảnh siêu thực, ảnh hình thức, ảnh chủ quan,
ảnh hoạ,
ảnh ý tưởng.v.v nhưng rốt cuộc nó vẫn là các hình th
ức của nhiếp ảnh
và luôn luôn là sản phẩm tinh thần của con người. Các nhà nhi
ếp ảnh
sáng tạo ra chúng đều muốn truyền đến người xem một nội dung x
ã
hội, một ý tưởng thẩm mỹ cá nhân, hoặc một trạng thái tinh thần n
ào
đó. Vì v
ậy hoặc trực tiếp hoặc gián tiếp chúng đều có thể phản ánh một
hiện thực nào đó của con người, xã hội và thiên nhiên.

Trở lại triển lãm ảnh lần thứ 24 này ta thấy các nhà nhi
ếp ảnh đều
hướng ống kính vào cuộc sống thường ngày c
ủa nhân dân suốt từ Bắc
chí Nam. Đề tài “Nhịp sống mới” vừa là gợi ý cụ thể, vừa là đ
ịnh
hướng tập trung. Nhưng ai đó lại đòi hỏi trong triển lãm
ảnh có đủ
ngành nghề, đủ địa phương, đủ các nhân vật tiêu biểu, điển h
ình.v.v
thì đây là một đòi hỏi không thực tế. Yêu c
ầu ấy đặt ra với các cuộc
triển lãm ảnh báo chí hoặc các cuộc triển lãm và trưng bày thành t
ựu
kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của một giai đoạn lịch sử nào đó c


Chúng ta đều biết, cuộc sống của con người là một quá trình ti
ến hóa
lặp đi lặp lại, nối tiếp nhau, không có cái nào sinh ra l
ại tách rời cái cũ.
Hình thái sống của loài người, sự biểu lộ tình cảm của con người, y
êu
ghét, vui buồn, phương thức lao động của con người từ thế hệ trư
ớc tới
thế hệ sau là sự tiến hóa vòng xoáy trôn
ốc mang tính quy luật. Vậy
nếu chỉ điểm danh, lướt qua thì không thể nào thấy điều gì m
ới mẻ
trong ảnh cả.

Chỉ khi ta bình tĩnh ngắm nhìn và suy ngh
ĩ về những bức ảnh mới xuất
hiện, rồi ngược dòng thời gian, tỷ mỷ so lại với những bức ảnh trư
ớc
đó của các tác giả khác cùng phản ánh những đề tài, những đối tư
ợng
tương tự, ta mới thấy được đâu là sự dậm chân tại chỗ, đâu là sự t
ìm tòi
khám phá của những người đi sau. Mặt khác, những ai đã t
ừng cầm
máy ảnh, hãy lục trong vốn liếng của mình, hãy khách quan m
ột chút
để xem mình đã có những ảnh như thế và hay hơn thế chưa? Đ
ể tác
phẩm của người được đánh giá trong mối tương quan rộng và dẹp nh

ống kính
góc rộng, các đường thẳng theo mắt ta nhìn lại được uốn cong nh
ư
cánh cung chẽ ra hai bên g
ợi một cảm giác lạ, thú vị. Bố cục táo bạo,
như vậy đã hút mắt người xem tập trung vào ngư
ời gặt lúa, nhân vật
chính trong
ảnh. Bức ảnh không mô tả nội tâm nhân vật, không đặc tả
chi tiết nào đó của nhân vật, mà phần mô tả đậm nét hơn chính là l
úa,
lúa bật lên ngồn ngộn trong ảnh. Nhưng điểm nhấn lại là ngư
ời nông
dân và chiếc máy gặt, đó là vị trí chính, vị trí trung tâm của các đư
ờng
cong hội tụ, là điểm dừng của mắt người xem ảnh.

Đây là cách nhấn mạnh vị thế của người lao động và kết quả lao đ
ộng
của họ.

Nó giản đơn như hàng trăm bức ảnh gặt lúa khác, nhưng nó l
ại gây ấn
tượng mạnh, lại thuyết phục người xem ở sự khám phá của cái nhìn, s
ự
sáng tạo của bố cục và màu sắc trong ảnh.

Bức ảnh “Quà của biển” tác giả Phạm Hữu Tiến, Vĩnh Long gây m
ột
bất ngờ cho người xem. Trong ảnh cũng chỉ là mấy bà con lựa cá b

ố cục ban đầu, tác giả chỉ bỏ bớt đi chút ít chi tiết không quan trọng,
màu sắc có thể thay đổi, đ
ộ đậm nhạt, sáng tối có thể điều chỉnh tất cả
nhằm để nhấn mạnh chủ thể bức ảnh.

Lo
ại ảnh kỹ thuật kỹ xảo phức hợp bao gồm những ảnh chắp ghép,
thay đổi nội dung ảnh gốc tạo ra nội dung mới, bố cục mới, màu s
ắc
mới Nó còn có cái tên ảnh ghép, ảnh trừu tượng, ảnh siêu th
ực, ảnh
họa, ảnh ý tưởng

Trong triển lãm này, loại ảnh phức hợp chưa xuất hiện nhiều, xu hư
ớng
sáng tác này chưa phát triển mạnh ở nước ta.

Có thể nói hai bức ảnh được phân tích ở trên là hai ví dụ khá tiêu bi
ểu
cho hai loại hình nhiếp ảnh của cuộc thi.

Có ý kiến cho rằng loại hình nhiếp ảnh kỹ thuật kỹ xảo sẽ làm m
ất đi
khả năng phản ánh hiện thực của nhiếp ảnh. Mười năm trước ngư
ời ta
còn lên án “Con mụ phù thủy Photoshop, nhưng giờ đây mụ phù thu
ỷ
đó chỉ là công cụ của nhà nhiếp
ảnh có khả năng phán ánh hiện thực,
có khả năng truyền cảm thẩm mỹ chân chính cho người xem.

ếp ảnh khai thác tối đa khả năng
tiềm tàng của nhiếp ảnh phục vụ tốt hơn đ
ời sống tinh thần của nhân
dân.

4. Khuy
ến khích sự đa dạng phong phú của nhiếp ảnh nghệ thuật
chính là xây dựng cơ sở cho vi
ệc hội nhập văn hóa ảnh, tạo ra một mặt
bằng bình đẳng giữa nghệ thuật nhiếp ảnh nước ta và ngh
ệ thuật nhiếp
ảnh quốc tế.

5. Định hướng đúng cho công tác lý luận phê bình và sáng tác
ảnh
trong thời kỳ mới là biểu hiện của sự đổi mới tư duy trong sáng t
ạo
nghệ thuật nhiếp ảnh dưới ánh sáng của đư
ờng lối văn hóa văn nghệ
của Đảng.

Chúng ta không câu lệ vào phương tiện tạo hình, vào ph
ương pháp
sáng tác, mục đích của ta là có nhi
ều những tác phẩm nhiếp ảnh giá trị
về nội dung và hình thức, làm giàu cho kho tàng nghệ thuật nước nh
à,
đấy là điều được khẳng định từ triển lãm ảnh nghệ thuật toàn qu
ốc lần
thứ 24.