Xa hoi hoc so'
1
(109), 2010 49
BAT BINH DANG
GI61
VE GIAO DUG
6
VIET NAM HIEN NAY
D6
THIEN KINH*
1.
Gidi thieu
Mdt trong nhflng thach thflc rat ldn eua giao due d Viet Nam trong bd'i eanh hdi
nhap qud'c te hien nay
la
chat Ifldng ngudn nhan lfle tha'p. Mae du Viet Nam da ed
nhieu nd lfle tao ra eae cd hdi tie'p can giao due cho ngfldi dan, song sfl
bit
binh
ding
giio
due da
bit diu
bde
Id
ro bdn d dp hge Trung hge phd thdng trd len. Sfl
bit
binh
dang ve eae ed bdi da ngan can nhieu ngfldi khdng tie'p can dfldc giac due bae eao.
Viee mdt bd phan ldn dan efl khdng the tie'p tue theo dudi bae hge eao da khien eho
viee giai quye't van

khgc
nhau eua mdi ngfldi (nhfl
gidi tfnh,
mau
da, tde ngfldi, ndi sinh, ngudn gd'c gia dinh va eae nhdm giai
ting)
da
tao nen sfl thanh dat cdng khac nhau ve kinb te', xa hdi va ehfnh tri d hg; hoae la
ehung da tao nen sfl hfldng thu
va
tiep
can
khac nhau ddi vdi dc ngudn lfle kinh te, xa
hgi,
van hda
va
ehfnh tri d mdi ngfldi cd mdi
hoan
canh khae nhau. Dd ggi la bdt binh
ddng vi ca hdi. Bat binh dang trong bai vie't
nay
dfldc hieu theo nghia la
bit
binh dang
ve cd hdi
va
nd dfldc the Men trong linh vflc giao due nhfl the
nao.
Cd nghia
ring,

Vien Xd hgi
hgc.
50 Bat binh ddng gidi
vegiao due d
Viet Nam hiin nay
Bai vie't ehii ye'u dfla
vao
ngudn so' lieu Khao sat mfle sd'ng hd gia dinh Viet
Nam (VHLSS) trong cac
nam
2002, 2004 va 2004 eua Td'ng cue Thd'ng ke (TCTK). Tfl
ngudn sd' lieu
nay,
tae gia da tie'n hanh phan tieh theo gdc do
bit
binh dang cd hdi ve
giao due. Tuy nhien, ngudn sd' lieu VHLSS cdn ehfla
diy
du (ehfla do lfldng ke't qua
hgc tap thee diem sd', hoae ehfla ed nghien cflu dinh tinh ve
bit
binh
ding
trong giao
due).
Chfnh vi vay, bai vie't da sxi dung them ngudn sd' lieu tfl de tai dp Vien Xa hdi
hgc nam 2008:
"Bit
binh dang ve giao due d khu vflc ndng thdn Men nay". De tai
nay

mgi dp hge (trfl dp Tieu hgc) nhfl sau: 30,1
-^
61,7
->
72,1
-^
78,8 d elp Trung hgc
ed sd (THCS) va 7,2
->
28,6
^-41,8 -^
53,9 d dp Trung hge phd thdng (THPT). Dieu
nay
chflng td
ring
ed hdi
giio
due dang dfldc md rdng d Viet Nam. Dong thdi, khoang
deh chenh lech
(Dis./lan)
ve ty le di hge dung tud'i d dp THCS va THPT gifla ndng
thdn
va
thanh thi eung dfldc thu hep
din
nhfl sau: 1,8
->
1,4
->
1,2

binh dang
la
khdng re
rang.
Bdi vi dp Tieu hge da dfldc phd cap ddi vdi quang dai tre
em trong do tud'i di hge. Tflc la, ed hdi hge tap d dp Tieu hge da md ra rdng rai eho
mgi ngfldi. Do vay, sfl
bit
binh dang d dp Tieu hge gifla ndng thdn va dd thi la khdng
ding
ke. Phan tfch tfldng tfl dd'i vdi nhflng chenh lech khae (ngfldi
Kinb/Hoa
va
DTTS,
ngfldi giau va ngfldi ngheo), khoang deh ba't binh dang eung ed xu hfldng
giam dan theo thdi gian (1993~2002) d
tit
ea eae dp hge (xem ddng chi sd' phan hda
Dis.
eho ngfldi
Kinh/Hda va
DTTS, ngfldi giau va ngfldi ngheo - Bang 1).
Bdng
1:
Ty l# di hpc dung tudi
(%)
Cd nuac
Nhom ngheo nhdt
Nhom gdn ngtieo
nhdt

2006
78.8
-
-
Trung hpc phd thdng
1993
7.2
1,1
1,6
1998
28.6
4,5
13,3
2002
47,5
17,1
34,
>
2006
53.9
-
-
Do Thiin Kinh
51
Nhom trung binh
Nhom gdn giau nhdt
Nhdm
gidu
nhdt
Gidu/Ngheo

95,3
1,1
92,1
80,0
1,2
94,1
89,2
1,1
-
-
-
-
-
-
-
89,7
89,1
1.0
28,8
38,4
55,0
4.6
33,6
6,6
5.1
48,5
26,3
1.8
65,5
71,8

20,9
19,0
7,9
2,1
3,8
17,3
4,7
3.7
20,7
36,4
64,3
14.3
31,9
8,1
3,9
54,5
22,6
2.4
42,6
53,0
67,2
3.9
45,2
19,3
2,3
59,2
37,7
1.6
-
-

sd'
lieu va ke't qua tinh toan nhfl sau:
(i)
Nam
2002, kbi do Ifldng qua ti le bie't chfl eiia dan sd' tfl 10 tud'i trd len thi
ngfldi dan dd thi ed ti le bie't chfl eao
gip
1,1 lln so vdi ndng thdn. Ti le nay da giam
xud'ng edn khoang 1,0 lln vao nam 2006 (TCTK, 2007: 63).
(ii)
Nam
2002, khi do Ifldng qua ehi tieu eho
giio
due thi khu vflc dd thi ed mfle
ehi tieu ve giao due eho 1 ngfldi di hge trong 1
nam
eao gap 2,9 lln so vdi
ndng
thdn.
Ti le nay da giam xud'ng 2,6 lln vao nam 2004
va
giam tie'p edn 2,3 lln
vao
nam 2006
(TCTK, 2007: 76). Tfldng tfl, xu hfldng
bit
binh dang giam dan nay eung the Men d
sfl chenh lech
vl
ebi tieu cho giao due gifla nhdm giau cao

ngin
din.
NMn rdng ra cae nfldc tren the gidi cung
deu the hien xu hfldng
bit
binh dang ve giao due
ngay cang
giam khi mfle do edng
nghiep hda
ngay cang
cao (Bondon, 1974: 53, 62, 102). Nhfl vay, d Viet Nam eung the
hidn xu hfldng
nay
nhfl eae nfldc tren the gidi.
52 Bdt binh ddng gidi
vegiao due
d Viet Nam hien nay
b. Bdt binh dang cd xu hddng tdng ddn theo edp hgc
Bang 1 tren day dfldc sap xe'p theo thdi gian hen tuc d tflng dp hge va ta da
nhan
thiy
bdt binh ddng gido due cd xu hudng gidm ddn theo thdi gian. Khi Bang 1
dfldc slp xe'p lai theo cle dp bgc lien tie'p nhau theo tflng nam nhfl d Bang 2 thi ta se
nhan thay mdt dieu khae: bdt binh ddng cd xu hUdng tdng ddn theo cdp hgc.
Bdng 2: Ty
l#
di hpe dung tudi
(%)
C6 nuac
Nhom ngheo nhdt

16,6
28,8
38,4
55,0
4.6
33,6
6,6
5.1
48,5
26,3
1.8
THPT
7.2
1,1
1.6
2,6
7,7
20,9
19,0
7,9
2,1
3.8
17,3
4,7
3.7
1998
TIeuH
97,0
81,9
93,2

64,3
14.3
31,9
8,1
3.9
54,5
22,6
2.4
2002
TieuH
90,7
84,5
90,3
91,9
93,7
95,3
1.1
92,1
80,0
1.2
94,1
89,2
1.1
THCS
72.1
53,8
71,3
77,6
78,8
85,8

-
-
-
89,7
89,1
1.0
THCS
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
82,8
77,7
1.1
THPT
-
-
-
-
-
-
-
-
-

3,9
(lln).
Xu hfldng nay eung dien ra tfldng tfl ne'u ta xem xet sfl chenh lech ve
ti
le tre
em di hge dung tud'i gifla ngfldi Kinh/Hoa
va
DTTS (trfl trfldng hdp ngoai le nam
1993),
gifla ndng thdn
va
dd thi trong ea 4 nam 1993, 1998, 2002
va
2006. Nhfl vay,
qua eon sd' d ddng he sd' chenh lech (Dis., Bang 2) ta
thiy
nd'i len xu hUdng van ddng
cua chflng
la:
Cdng hgc len cao thi sU bdt binh ddng vi gido due d tre em cdng ldn
(hodc
Id
bdt hinh ddng cd xu hUdng tdng ddn theo cdp hgc). Xu hfldng
nay
da dfldc
tie
gia khang dinh trflde day qua nghien cflu ngudn sd' lieu VLSS 1993
va
1998 (Dd
Thien Kfnh, 2005: 55). Theo thdi gian (dfldc bd' sung them ngudn sd' lieu VHLSS

nay,
ma
ehi dfla ra
ngudn
sd'
lieu va ke't qua tinh toan nhfl sau:
(i) Nam 2006, dan sd'tfl 15 tudi trd len d nhdm giau cd
bing
ca'p cao nha't la td't
nghiep Tieu hge (hoac THCS) ebi bang 0,6 lln (hoae 0,9 lln) so vdi nhdm ngheo.
Nhflng d ele loai bang dp eao hdn (td't nghiep THPT, Trung hge ehuyen nghiep -
THCN
va
Cao dang, dai hge - CD, DH) thi nhdm
giau
lai eao
gip
2,9 lln (THPT), 12,8
lln (THCN)
va
74,4 lln (CD, DH) so vdi nhdm ngheo (TCTK, 2007: 65). Nhfl vay,
ngfldi ngheo thfldng ed bang dp d trinh do
thip (Ti^u
hge
va
THCS) nhieu hdn ngfldi
giau. Trai lai, ngfldi giau lai cd bang dp d trinh do eao (THPT, THCN va CD, DH)
la
nhieu hdn ngfldi ngheo. Tfldng tfl nhfl vay, ngfldi ndng thdn thfldng cd
bing

Gidi la nhieu hdn
d ndng thdn (TCTK, 2007: 84). Ndi each khae, hgc sinh d ndng thdn hge kem hdn hgc
sinh d dd thi. NhQng dieu nay cd nghia rang, nhflng hge sinh xuat than tfl gia dinh
kha gia (va/hoae xult than tfl dd thi) se ed dfldc thanh tich hge tap cac hdn sd vdi
nhflng hge sinh eon nha ngheo (va/hoae sd'ng d ndng thdn).
Nhfl
vay,
du cho xem xet theo bdt ky cdch do
lUdng
ndo (ti le di hge dung tudi;
hoae sfl dat dfldc bang ca'p eao nhat; hoae xe'p loai hge lfle cfla hge sinh) vd theo bdt ky
sU chenh lech vi ca hdi nhU the
rido
(giau - ngheo, hoae
ndng.thdn
- dd thi) thi tinh
trgng bdt hinh ddng ca hdi vi gido due d Viet Nam cdng dang tdng ddn theo
sit
dgt
dugc vi gido due. Dieu nay ed nghia rang, nhflng hge sinh xult than tfl nhdm ed dia
vi xa hdi eao se
ed
nhieu ed hdi dat dfldc ke't qua hge tap td't hdn so vdi nhdm ed dia vi
xa hdi thap.
4.
Bat binh dang gidi ve giao due, nguyen nhan va van de dat ra
6
muc tren day, ta da phan tfch hai xu hfldng
bit
binh dang ve giao due theo sfl

89,2%). Nhflng d eae dp hge eao hdn (THCS va THPT),
ti le
nay
eua nfl
la
ldn hdn nam (Bang 3). Dieu
nay
chf ed the dfldc giai thfeh bdi nam
hge dflp nhieu hdn nfl, cho nen nam di bgc dung tudi ft hdn. Hoae la, d loai hge
Iflc
Ye'u kem
va
Trung binh tbi tf le eua nfl la ft bdn nam: 0,6% < 1,5% (Ye'u kem) va
41,8%
< 53,3% (Trung binh). Nhflng d eae loai hge lfle Kha va Gidi,
ti
le nay cua nfl
lai ldn bdn nam: 40,4% > 33,1% (Kha)
va
16,6% > 11,2% (Gidi). Dieu
nay
dfldc the
Men qua day he sd' chenh lech
(Dis./lln)
gifla nam
va
nfl cd xu hUdng gidm ddn tfl
loai hge lfle Yeu kem eho de'n loai Gidi
la:
2,5

elp trinh do
eao hdn (THCS, THPT, CD, DH
va
tren DH), thi ti le cfla nam ludn eao hdn nfl (Bang
3).
Dieu
nay
dfldc the Men qua day he
sd'chenh
lech (Dis./lln) gifla nam
va
nfl cd xu
hudng tdng ddn tfl loai bang dp trinh do thap (td't nghiep Tieu hge) de'n trinh do cao
(tren Dai hge)
la:
1,0
-^
1,1
-^
1,2
-^
1,3
-^
2,0 (Bang 3). Tflc la, d die'm xult phat la
dp Tieu hge thi ti le dat dfldc bang dp td't nghiep
la
tfldng dfldng nhau gifla nam va
nfl,
nhflng de'n loai
bing

hex lUc
Gioi vd Khd
Id
cao
hem
nam. Trdi lgi, hgc sinh nam co tl le
xe'p
loai hgc
lUc
Trung
binh vd Kem
Id
cao hcfn nd. Do khuon
khd
hgn
che
cua bdi viei, tdc gid khong trinh bdy cdc bdng
sdiieu
ve cdch do
lUdng
ndy.
Do Thiin Kinh 55
Bdng 3: Bdt
binh
ddng gidi ve gido due
7. Chl giao dgc
binh
quan
1
nguai dl hgc trang

trd len:
Chung
92.1
2002
Nam
95,1
NO
89,3
Chung
93,0
2004
Nam
95,9
NO
90,2
Chung
93.1
2006
Nam
96,0
NO
90,5
3.
Tl 1$
di hgc dung
tuoi
(2006):
Tieu hpc
Chung Nam
69,3

' Nam
^
NO
Nam/NO (Dis.)
)
bdng
Chua bao
gid de'n
Tdng trudng
100.0
100,0
100,0
8.1
4.7
11,2
0,4
11,2
16,6
0,7
:dp
caa
Khong
bdng
cd'p
74,5
12,3
16,5
0,7
33,1
40,4

3,3
4,7
2,0
2,4
1,5
0,6
2,5
Trung Cao
hpc ddng,
CN.
DH
4,3
4,6
4,0
1,2
4,4
5,0
3,8
1.3
1,0
0,6
1,7
Tren
Dqi
hpe
0,1
0,2
0,1
2,0
Nguon: TCTK, 2007: 63, 65, 68, 77, 84

due
d Viet Nam hiin nay
Hdi:
The
sao khdng cho nd di hgc?
- Vi diiu kien kinh te!
- Cdi y thdc cua ndng thdn nd the, con gdi la con ngUdi ta!
- Oi gidi ai, cho nd dn nd hgc dgi hgc, mai mdi nd
Idy
chong nd di chd khde.
- Phong tuc nhd que lge hau, nd khd the! [ ]
- Lo cho mdt luc bao nhieu tiin, sau ndy nd
Idy
chdng la hii!
- Nhiiu nhd chi lo cho con trai hgc dgi hgc, chd cdn con gdi thi lo ldm gi. Lo cho
nd bao nhieu tiin, xong nd
Idy
chdng nd bay mdt, xong la het! Cdi ddy nd
Id
thdc te.
Hdi:
The
thi tinh hinh dgi trd thi con gdi d thdn minh cho hge de'n ldp mdy
thi nghi?
- Cho hgc de'n ldp 9 la nhiiu. [ ]
Hdi:
The
vdi con trai thi
the
ndo?

suy
ngam
ve tinh trang bat binh dang giao due theo gidi tfnh d Viet Nam
va
eung la van
de dat ra trong bai vie't nghien cflu
nay.
Tai lieu tham khao
1.
Boudon, Raymond. 1974. Education, Opportunity, and Social Inequality. New
York: John Wiley.
2.
Dd Thien Kinh, 2005.
"Bit
binh dang ve giao due d Viet Nam hien nay". Tgp chi
Xa hdi hgc. Sd' 1/2005: 48 - 55.
Ha
Ndi.
3.
Ngan hang The gidi (WB)
va
eae
tie
gia khae,
2003.
Bdo edo Phdt trien Viet Nam
2004: Ngheo. Ha Noi.
4.
Td'ng cue Thd'ng ke (TCTK), 2007. Ket qud Khdo sdt mdc sdng hd gia dinh ndm
2006. Ha Ngi: Nha xui't ban Thd'ng ke.