Tâm lý tuổi dậy thì

Quá khứ và hoàn cảnh gia đình

Tuổi dậy thì giống như một con tôm đang thay vỏ. Giọng nói biến đổi, thân
hình lớn lên nhưng cử chỉ lại ngượng ngùng… Không chỉ thế, tâm lý cũng
thay đổi. Cháu đang bỏ cái vỏ trẻ con để mang lấy cái vỏ người lớn. Thì
chính lúc này là lúc cháu yếu đuối nhất, cần được giúp đỡ nhất. Vỏ cũ bỏ
đi, vỏ mới chưa được cứng rắn, cháu càng dễ tổn thương. Đó là một tiến
trình rất tế nhị nhưng bình thường của cuộc đời.
Trước tiên, cháu phải thừa hưởng hình ảnh một người con trong đầu óc
của cha mẹ. Và có thể là hình ảnh của cả một gia tộc. Những ước mơ,
những kỳ vọng của ông bà, của cha mẹ đã được phóng chiếu trên người
cháu.

Đến nỗi, có nhà tâm lý học nổi tiếng đã nói: "Mọi chuyện đã xong xuôi
trước khi bé lên 6". Nói như thế là để nhấn mạnh tầm quan trọng của cha
mẹ khi các cháu còn bé, khi còn đang ở những giai đoạn đầu tiên của
cuộc đời. Nhưng không thể vì thế mà đưa tới kết luận rằng sau đó không
còn gì để làm nữa! Cứ nhìn xung quanh, chúng ta sẽ thấy biết bao nhiêu
cháu ở tuổi dậy thì đang còn phải lệ thuộc vào môi trường sống của mình,
hoặc vẫn chưa thoát khỏi những khủng hoảng của tuổi dậy thì.

Cuộc chiến giữa những đòi hỏi của giáo dục gia đình, của luật lệ xã hội
(cái siêu tôi) với những xung lực của bản năng làm cho các cháu luôn
phân vân: lúc thì muốn nổi loạn để sống độc lập, lúc thì lại muốn bám chặt
lấy gia đình. Hiểu và cảm thông được cái lưỡng cực này đang xảy ra trong
tâm hồn các cháu sẽ giúp các cháu tìm lại được quân bình.

Lớn mạnh thể xác và tinh thần


đầu lan dần tới gia đình và xã hội. Vào lúc này, cháu sẽ đi khám phá thế
giới quanh mình, khám phá luật lệ và cấm kỵ. Cháu sẽ nổi loạn chống bất
công và đôi khi trở thành liều lĩnh. Nhưng cũng nhờ đó mà biết được
người, biết được mình. Nhưng trước khi thành nhân, có cháu lại thích kéo
dài khoảng thời gian lệ thuộc vào cha mẹ. Không biết tự lập, tuổi dậy thì
kéo dài…

Đứng trước một hoàn cảnh nào đó, bản năng thường biểu hiện bằng 2
cách: bắt chước hoặc chống đối. Cả 2 thái độ đều có ích. Bắt chước giúp
chúng ta học hỏi thêm những điều mới lạ, chống đối đòi hỏi óc sáng tạo ra
một điều khác. Trước dậy thì, các cháu thường bắt chước học hỏi nơi cha
mẹ, thầy cô và bạn bè. Trong lúc dậy thì, thái độ chống đối lại càng rõ nét
hơn.

Không phải lúc nào những ray rứt nội tâm cũng được giải quyết thỏa đáng.
Mọi dồn nén đều sẽ bùng nổ. Điều đó nếu đúng cho vật lý học thì cũng
đúng cho tâm lý học. Bùng nổ sẽ đưa đến bạo động, rượu chè, ma túy.
Bùng nổ sẽ đưa đến thoát ly, cái chết Nhưng cũng có những quả bom
nổ chậm, những nội tâm hàn rỉ từng ngày Cấm kỵ, uất ức đã trở về vô
thức để đến nỗi cái Ngã sâu thẳm nhất cũng phải bị xáo trộn. Mà vô thức
bị xáo trộn thì ý thức làm sao an bình được?

"Sáu điều tâm niệm" của bậc cha mẹ

Không cần phải xẻ nhỏ tuổi mới lớn ra thành từng mảnh để xem xét dưới
kính hiển vi. Không cần phải luôn luôn cảnh giác, dòm ngó, coi chừng.
Tuổi đang lớn cần được nghe, được hiểu và được cảm thông. Các bậc
cha mẹ cũng nên biết một số điều cần thiết:

1- Đang lớn không có nghĩa là bệnh hoạn, mặc dù các cháu đang sống