TÂM LÝ TUỔI DẬY THÌ
Tuổi dậy thì là giai đoạn chuyển tiếp trở thành người
lớn, vì thế tâm sinh lý bắt đầu có những thay đổi rất
lớn, ảnh hưởng đến cả cuộc đời sau này. Hiểu được tâm
lý của lứa tuổi này, các bậc cha mẹ sẽ dễ dàng uốn nắn,
giúp cho con mình có được nhận thức đúng đắn về cuộc
đời và con người.
Đó là khoảng tuổi từ 11-12 tới 18-20. Một khung tuổi không cứng nhắc, vì có nhiều
người do hoàn cảnh đã phải ra đời rất sớm và trưởng thành rất sớm, nhưng cũng có
những người suốt đời vẫn chưa ra khỏi tuổi dậy thì.
Tuổi trẻ chống đối, tuổi trẻ nổi loạn. Nhưng đâu phải lúc nào những người lớn cũng
có lý!
Quá khứ và hoàn cảnh gia đình
Tuổi dậy thì giống như một con tôm đang thay vỏ. Giọng nói biến đổi, thân hình lớn
lên nhưng cử chỉ lại ngượng ngùng… Không chỉ thế, tâm lý cũng thay đổi. Cháu đang
bỏ cái vỏ trẻ con để mang lấy cái vỏ người lớn. Thì chính lúc này là lúc cháu yếu đuối
nhất, cần được giúp đỡ nhất. Vỏ cũ bỏ đi, vỏ mới chưa được cứng rắn, cháu càng dễ
tổn thương. Đó là một tiến trình rất tế nhị nhưng bình thường của cuộc đời.
Trước tiên, cháu phải thừa hưởng hình ảnh một người con trong đầu óc của cha mẹ.
Và có thể là hình ảnh của cả một gia tộc. Những ước mơ, những kỳ vọng của ông bà,
của cha mẹ đã được phóng chiếu trên người cháu.
Đến nỗi, có nhà tâm lý học nổi tiếng đã nói: "Mọi chuyện đã xong xuôi trước khi bé
lên 6". Nói như thế là để nhấn mạnh tầm quan trọng của cha mẹ khi các cháu còn
bé, khi còn đang ở những giai đoạn đầu tiên của cuộc đời. Nhưng không thể vì thế
mà đưa tới kết luận rằng sau đó không còn gì để làm nữa! Cứ nhìn xung quanh,
chúng ta sẽ thấy biết bao nhiêu cháu ở tuổi dậy thì đang còn phải lệ thuộc vào môi
trường sống của mình, hoặc vẫn chưa thoát khỏi những khủng hoảng của tuổi dậy
thì.
Cuộc chiến giữa những đòi hỏi của giáo dục gia đình, của luật lệ xã hội (cái siêu tôi)
với những xung lực của bản năng làm cho các cháu luôn phân vân: lúc thì muốn nổi
loạn để sống độc lập, lúc thì lại muốn bám chặt lấy gia đình. Hiểu và cảm thông được

Đứng trước một hoàn cảnh nào đó, bản năng thường biểu hiện bằng 2 cách: bắt
chước hoặc chống đối. Cả 2 thái độ đều có ích. Bắt chước giúp chúng ta học hỏi thêm
những điều mới lạ, chống đối đòi hỏi óc sáng tạo ra một điều khác. Trước dậy thì, các
cháu thường bắt chước học hỏi nơi cha mẹ, thầy cô và bạn bè. Trong lúc dậy thì, thái
độ chống đối lại càng rõ nét hơn.
Không phải lúc nào những ray rứt nội tâm cũng được giải quyết thỏa đáng. Mọi dồn
nén đều sẽ bùng nổ. Điều đó nếu đúng cho vật lý học thì cũng đúng cho tâm lý học.
Bùng nổ sẽ đưa đến bạo động, rượu chè, ma túy. Bùng nổ sẽ đưa đến thoát ly, cái
chết... Nhưng cũng có những quả bom nổ chậm, những nội tâm hàn rỉ từng ngày...
Cấm kỵ, uất ức đã trở về vô thức để đến nỗi cái Ngã sâu thẳm nhất cũng phải bị xáo
trộn. Mà vô thức bị xáo trộn thì ý thức làm sao an bình được?
"Sáu điều tâm niệm" của bậc cha mẹ
Không cần phải xẻ nhỏ tuổi mới lớn ra thành từng mảnh để xem xét dưới kính hiển
vi. Không cần phải luôn luôn cảnh giác, dòm ngó, coi chừng. Tuổi đang lớn cần được
nghe, được hiểu và được cảm thông. Các bậc cha mẹ cũng nên biết một số điều cần
thiết:
1- Đang lớn không có nghĩa là bệnh hoạn, mặc dù các cháu đang sống thời kỳ thay
da đổi thịt, và vì thế các cháu gặp ít nhiều đau khổ.
2- Tuổi đang lớn thì luôn có "vấn đề". Nói cách khác, nếu thấy mọi chuyện đều "êm
đẹp" như lúc các cháu còn bé tí thì ngược lại, phải lo lắng! Tuổi đang lớn thường nổi
loạn. Có cuộc nổi loạn nào bọc nhung?
3- Có thể ví tuổi đang lớn như một công trình xây dựng lớn. Các cháu đang đập bỏ
để xây dựng, đang đào sâu tới tận cái nền móng mà mình đã sống lúc còn bé. Điều
đó sẽ đưa tới một vài hậu quả sau:
 Khó mà biết được là công trình xây dựng này sẽ kéo dài bao lâu.
 Khó mà tránh khỏi một số vấn đề. Một công trình "tầm cỡ" như thế không thể
nào không có vài chuyện rắc rối.
 Nếu cái nền móng lúc còn bé tí có vài trục trặc thì thế nào cũng gặp nhiều
khó khăn khi muốn xây dựng tiếp. Nếu tuổi thơ có vấn đề thì tuổi đang lớn
cũng khó tránh khỏi. Biết để rồi khổ, nhưng nói ra để dễ giải quyết.