Website: Email : Tel (: 0918.775.368
LỜI CẢM ƠN
Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc của mình tới PGS.TS Lê Thu Hoa, Khoa
Kinh Tế - Quản lý Tài Nguyên Môi Trường và Đô Thị, trường Đại Học Kinh Tế Quốc
Dân. Cô đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn tôi suốt quá trình thực hiện đề tài của mình.
Tôi xin chân thành cảm ơn Thạc sĩ Đinh Đức Trường – Viện Phó Viện Sinh thái -
Môi trường, Hà Nội đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong thời gian tôi thực tập ở đây cũng như
trong quá trình tôi thực hiện đề tài này.
Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo trong khoa Kinh Tế, Quản lý Kinh tế Tài
nguyên, Môi trường và Đô thị, trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân đã giúp đỡ tôi rất nhiều
trong quá trình học tập và thực hiện đề tài.
Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình và bạn bè tôi đã chia sẻ và giúp đỡ tôi
để tôi hoàn thành tốt chuyên đề này.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Sinh Viên KTMT 46
Vũ Thị Hoàng Vân
Vũ Thị Hoàng Vân – Kinh tế Môi trường 46
i
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các kết quả, số liệu nêu
trong đề tài là hoàn toàn trung thực và không cắt ghép, sao chép từ báo cáo hoặc luận văn
của người khác. Nếu sai, tôi xin chịu kỷ luật với nhà trường.
Hà Nội, ngày 26 tháng 4 năm 2008
Sinh viên
Vũ Thị Hoàng Vân
Vũ Thị Hoàng Vân – Kinh tế Môi trường 46
ii
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT...........................................................................................................viii
1.3.3Sự cố American Trader .....................................................................................................22
1.3.4Sự cố Lake Barre................................................................................................................23
1.3.5Sự cố Alambra 2000...........................................................................................................26
1.3.6Tổng kết kinh nghiệm lượng giá thiệt hại kinh tế do môi trường và thực tiễn Việt Nam27
1.3.6.1Tổng kết kinh nghiệm lượng giá thiệt hại..................................................................27
1.3.6.2Thực tiễn ở Việt Nam.................................................................................................30
1.4LƯỢNG GIÁ THIỆT HẠI MÔI TRƯỜNG DO SỰ CỐ TRÀN DẦU GÂY RA TẠI KHU
VỰC CÙ LAO CHÀM VÀ CỬA ĐẠI ........................................................................................31
1.4.1Cách tiếp cận......................................................................................................................31
1.4.2Các phương pháp áp dụng trong lượng giá thiệt hại môi trường do ô nhiễm tràn dầu tại
khu vực Cù Lao Chàm, Cửa Đại (Quảng Nam)........................................................................32
Loại thiệt hại...................................................................................................................................32
Phương pháp lượng giá..................................................................................................................32
Thiệt hại đối với giá trị sử dụng trực tiếp......................................................................................32
- Phương pháp chi phí trực tiếp......................................................................................................32
Thiệt hại đối với giá trị sử dụng gián tiếp......................................................................................32
- Phương pháp chi phí thay thế......................................................................................................32
Vũ Thị Hoàng Vân – Kinh tế Môi trường 46
iii
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Thiệt hại đối với giá trị phi sử dụng...............................................................................................32
- Phương pháp đánh giá ngẫu nhiên...............................................................................................32
1.4.2.1 Phương pháp chi phí trực tiếp (direct costs)..............................................................32
1.4.2.2 Phương pháp chi phí thay thế....................................................................................33
1.4.2.3 Phương pháp đánh giá ngẫu nhiên.............................................................................34
CHƯƠNG II : THỰC TRẠNG SỰ CỐ TRÀN DẦU TẠI VÙNG BIỂN QUẢNG NAM 1/2007. 39
2.1 GIỚI THIỆU VỀ QUẢNG NAM............................................................................................39
2.1.1Vị trí địa lý kinh tế.............................................................................................................39
2.1.2Điều kiện tự nhiên .............................................................................................................40
2.1.2.1 Địa hình......................................................................................................................40
1.......................................................................................................................................................48
Hà Tĩnh...........................................................................................................................................48
294...................................................................................................................................................48
899,92.............................................................................................................................................48
2.......................................................................................................................................................48
Quảng Bình.....................................................................................................................................48
68,5.................................................................................................................................................48
942,00.............................................................................................................................................48
3.......................................................................................................................................................48
Quảng Trị........................................................................................................................................48
22,97...............................................................................................................................................48
76,51...............................................................................................................................................48
Vũ Thị Hoàng Vân – Kinh tế Môi trường 46
iv
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
4.......................................................................................................................................................48
Thừa Thiên Huế..............................................................................................................................48
326,72.............................................................................................................................................48
506,04.............................................................................................................................................48
5.......................................................................................................................................................48
Đà Nẵng..........................................................................................................................................48
50.....................................................................................................................................................48
51,50...............................................................................................................................................48
6.......................................................................................................................................................48
Quảng Nam.....................................................................................................................................48
978...................................................................................................................................................48
1.021,265........................................................................................................................................48
7.......................................................................................................................................................48
Quảng Ngãi.....................................................................................................................................48
127...................................................................................................................................................48
3.2 ĐÁNH GIÁ THIỆT HẠI MÔI TRƯỜNG..............................................................................55
Mỗi thành phần trong tổng giá trị kinh tế của hệ sinh thái đều có thể dùng nhiều phương pháp
để lượng hoá chúng. Tuy nhiên, dựa vào phân tích ở trên cũng như điều kiện về nguồn số liệu,
đề tài lựa chọn những phương pháp sau cho tính toán thiệt hại :..................................................55
3.2.1Thiệt hại đối với nhóm giá trị sử dụng trực tiếp (C1).......................................................55
3.2.1.1Phương pháp lượng giá...............................................................................................55
3.2.1.2 Kết quả.......................................................................................................................57
Vũ Thị Hoàng Vân – Kinh tế Môi trường 46
v
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
3.2.2Thiệt hại đối với giá trị sử dụng gián tiếp (C2).................................................................60
3.2.2.1Phương pháp lượng giá...............................................................................................60
3.2.2.2Kết quả........................................................................................................................61
3.2.3Thiệt hại đối với giá trị phi sử dụng (C3)..........................................................................62
3.2.3.1 Phương pháp lượng giá..............................................................................................63
3.2.3.2 Kết quả.......................................................................................................................65
3.2.4Tổng thiệt hại môi trường do ô nhiễm dầu tràn tại khu vực Cù Lao Chàm, Cửa Đại......68
CHƯƠNG IV: KIẾN NGHỊ, GIẢI PHÁP.........................................................................................69
4.1KIẾN NGHỊ...............................................................................................................................69
Tổng thiệt hại môi trường mà đề tài đưa ra là xấp xỉ 130 tỷ VNĐ, đây là một con số không hề
nhỏ. Uỷ ban Quốc gia Tìm kiếm Cứu nạn đã thống kê tổng chí phí ứng phó, thu gom, xử lý, và
thiệt hại về kinh tế, môi trường do ô nhiễm dầu tràn cho 20 tỉnh trong đợt tràn dầu kéo dài từ
28/1 đến 4/5 năm ngoái ước tính là 213.179.966.000 đồng. Trong đó:........................................69
Kinh phí ứng phó, thu gom, vận chuyển và xử lý là 8.606.692.000 đồng....................................69
Thiệt hại về kinh tế và môi trường là 204.573.304.000 đồng gồm:..............................................69
+ Thiệt hại về thuỷ sản: 138.002.250.000 đồng............................................................................69
+ Thiệt hại về du lịch: 58.829.249.000 đồng.................................................................................69
+ Thiệt hại về nông nghiệp: 3.398.650.000 đồng..........................................................................69
+ Thiệt hại về sức khoẻ cộng đồng: 34.085.000 đồng..................................................................69
+ Thiệt hại về môi trường: 4.238.400.000 đồng............................................................................69
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Vũ Thị Hoàng Vân – Kinh tế Môi trường 46
vii
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt Từ đầy đủ Nghĩa Tiếng Việt
TEV Total Economic Value Tổng giá trị kinh tế
WB World Bank Ngân hàng thế giới
IUCN
International Union for the
Conservation of Nature and
Natural resources.
Hội bảo tồn thiên nhiên thế giới
ITOPF
The International Tanker
Owners Pollution Federation
Một tổ chức phi lợi nhuận, hoạt
động trong lĩnh vực ứng phó với
các sự cố tràn dầu, các chất hóa
học và các loại chất khác từ các tàu
vào môi trường biển.
CVM Contingent Valuation Method Phương pháp đánh giá ngẫu nhiên
WTP Willing To Pay Sẵn lòng chi trả
WTA Willing To Accept Sẵn lòng chấp nhận
TCM Travel cost method Phương pháp chi phí du lịch
HEA Habitat Equivalent Analysis Phân tích cư trú tương đương
IMER
Institute of Marine
Environment and Resources
Viện tài nguyên và môi trường biển
Bảng 3.4: Các yếu tố có thể ảnh hưởng đên mức sẵn lòng chi trả (WTP) 64
Bảng 3.5: Tổng hợp thiệt hại môi trường do ô nhiễm dầu tại khu vực Cù Lao Chàm,
Cửa Đại
67
Vũ Thị Hoàng Vân – Kinh tế Môi trường 46
ix
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
DANH MỤC HÌNH VẼ
Hình 1.1: Sơ đồ TEV
12
Hình 1.2 Cách tiếp cận lượng giá thiệt hại môi trường do tràn dầu gây ra tại khu
vực Cù Lao Chàm, Cửa Đại (Quảng Nam)
30
Hình 2.1: Bản đồ tỉnh Quảng Nam 39
Hình 3.1: Dòng chi phí vận hành hàng năm đối với 1 ha san hô 60
Hình 3.2: Dòng chi phí vận hành hàng năm đối với cỏ biển 61
Hình 3.3: Cơ cấu các loại thiệt hại đối với hệ sinh thái biển khu vực Cù Lao Chàm,
Cửa Đại
67
Vũ Thị Hoàng Vân – Kinh tế Môi trường 46
x
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
MỞ ĐẦU
I. Tính cấp thiết của đề tài
Từ 1997, Việt Nam đã xảy ra hơn 50 vụ tràn dầu tại các vùng sông và biển ven bờ
gây thiệt hại lớn về kinh tế cũng như ô nhiễm nghiêm trọng và lâu dài cho môi trường
biển.
Từ phía cơ quan có chức năng, ngày 29/8/2001, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết
định số 129/2001/QĐ-TTg phê duyệt quốc gia về ứng phó sự cố tràn dầu 2001-2010.
Đến ngày 2/5/2005, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục ban hành Quyết định số
nhiễm dầu tại khu vực Cù Lao Chàm, Cửa Đại.
- Phân biệt các tác động ngắn hạn và tác động dài hạn của ô nhiễm môi trường do
tràn dầu gây ra và lượng hóa chúng.
- Sử dụng mô hình tính toán và các số liệu liên quan, tiến hành ước tính thiệt hại
môi trường do ô nhiễm dầu tại khu vực Cù Lao Chàm, Cửa Đại.
- Đưa ra một số kiến nghị, giải pháp để hạn chế tối đa thiệt hại do ô nhiễm tràn
dầu.
Phạm vi đề tài:
- Về không gian: Đề tài chỉ lượng giá thiệt hại kinh tế do ô nhiễm môi trường
trong khu vực Cù Lao Chàm, phường Cửa Đại, Cẩm An, thị xã Hội An thuộc vùng
biển Quảng Nam.
- Về thời gian: Đề tài lượng hoá thiệt hại môi trường từ thời điểm diễn ra sự cố
(tháng 1 năm 2007) đến thời điểm nghiên cứu (tháng 3 năm 2008). Đồng thời cũng
lượng hoá thiệt hại trong dài hạn đối với môi trường (cụ thể là đối với các hệ sinh
thái) khu vực Cù Lao Chàm, Cửa Đại.
III. Kết cấu đề tài
Đề tài này gồm bốn chương:
Chương I: Sự cố tràn dầu và lượng giá thiệt hại môi trường do tràn dầu gây ra.
Chương II: Thực trạng sự cố tràn dầu tại vùng biển Quảng Nam (1/2007).
Chương III: Ước tính sơ bộ thiệt hại môi trường do sự cố tràn dầu gây ra tại khu vực
biển Quảng Nam.
Chương IV: Kiến nghị, giải pháp.
IV. Phương pháp nghiên cứu
Đây là một đề tài rất mới và khó trong lĩnh vực lượng giá thiệt hại môi trường, vì vậy
tác giả đã tham khảo nhiều tài liệu lượng giá ô nhiễm dầu trên thế giới để rút ra phương
pháp nghiên cứu. Để có được đầy đủ số liệu phục vụ cho việc lượng giá này không phải
Vũ Thị Hoàng Vân – Kinh tế Môi trường 46
2
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
I.1.2 Đặc tính của dầu tràn
Khi dầu tràn ra khỏi tàu, chúng vẫn còn ấm và dễ dàng nổi trên bề mặt nước, chỉ có
một số ít là tan ra, còn lại sẽ lạnh đi cho đến khi bằng với nhiệt độ của nước. Sau đó
chúng đông đặc dần dần thành các “quả bóng hắc ín” (tar balls) có kích thước rất nhỏ
hoặc chìm vào các cột nước hoặc nổi lên trên mặt nước. Nếu không có vật cản hoặc rào
chắn, dầu sẽ nhanh chóng lan rộng. Dầu càng nhẹ hoặc càng ít đậm đặc thì lan càng
nhanh và hình thành lớp mỏng, óng ánh trên mặt nước. Dòng nước hoặc gió càng mạnh
càng làm cho vết dầu loang lan càng nhanh. Nhiệt độ cũng ảnh hưởng đến khả năng lan
dầu, dầu lạnh sẽ phân tán nhanh hơn dầu nóng.
Loại dầu khác nhau thì có phản ứng khác nhau trong nước. Các loại dầu nhẹ như dầu
hoả, dầu diezen thì bay hơi tương đối nhanh, chỉ tồn tại trong môi trường một vài ngày
nhưng dễ gây cháy, nổ. Các loại dầu này gây nguy hiểm khi con người hít phải chúng
hoặc đưa lên da, đồng thời chúng có thể gây tổn hại hoặc giết chết nhiều loài động, thực
vật khi tiếp xúc với chúng. Ít độc hơn là các loại dầu nặng như dầu than được dùng làm
nhiên liệu cho tàu. Với đặc điểm là dầy, đen và dính, chúng bay hơi chậm, tồn tại trong
nhiều tuần, nhiều tháng và thậm chí là nhiều năm. Chúng đặc biệt có hại đối với chim
nước và một số loài chim khác. Nằm giữa hai loại trên là dầu trung bình, chúng tồn tại
trong môi trường trong những khoảng thời gian khác nhau với nhiều mức độ độc khác
nhau.
Dầu ở đây cũng được hiểu là các loại nguyên liệu khác nhau như dầu thô, sản phẩm
hoặc bán sản phẩm dầu tinh chế, đồ phế thải có dầu, dầu lẫn trong chất thải, bỏ bì chứa
dầu. Sự cố tràn dầu và tác động của nó khác nhau do phụ thuộc vào chủng loại và lượng
dầu tràn ra.
Vũ Thị Hoàng Vân – Kinh tế Môi trường 46
4
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
I.1.3 Nguyên nhân gây ra sự cố tràn dầu
Dầu bị tràn ra khi ống dẫn dầu bị vỡ, giếng dầu phun trào, các tàu va chạm hoặc
chạy vòng quanh, các thùng ngầm chứa dầu bị rò rỉ hoặc liên quan đến các thiết bị lọc.
Tràn dầu cũng có thể xảy ra do lỗi của con người, tính bất cẩn, làm vỡ thiết bị, hoặc cố
Tràn dầu xảy ra thường gây tác động lên động vật hoang dã, các loài thuỷ, hải sản và
hệ sinh thái ven biển.
Sinh vật phù du
Sinh vật phù du đóng một vai trò quan trọng đối với sức sản xuất của các đại dương,
là nơi tạm trú cho trứng và ấu trùng của các loài cá, động vật có vú, động vật đáy biển
và các sinh vật ven bờ. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng chính ảnh hưởng gây độc của sự
cố tràn dầu đối với chức năng của sinh vật phù du đã để lại những thiệt hại môi trường
trong dài hạn.
Chim biển
Chim biển là một trong những loài dễ bị tác động nhất khi sự cố tràn dầu xảy ra vì
chúng thường lặn xuống biển kiếm thức ăn hoặc tụ tập với số lượng đông trên mặt biển.
Mặc dù dầu đi vào cơ thể loài động vật này do chúng rỉa lông để tự làm sạch nhưng
nguyên nhân chủ yếu gây chết là do chúng bị ướt, đói và mất thân nhiệt vì lông bị dính
dầu. Mặc dù đã cố gắng làm sạch cơ thể và phục hồi sau mỗi sự cố tràn dầu nhưng chỉ
một phần ít các loài chim bị dính dầu có thể sống khi đã lau sạch dầu và càng hiếm con
có thể sinh đẻ trở lại. Chim cánh cụt là một ngoại lệ vì chúng có sức đề kháng tốt hơn
các loài chim khác. Nhiều loài cá còn bị thu hút do dầu có màu giống thức ăn trôi nổi.
Điều này gây nguy hiểm đối với nhiều loại chim biển vì dầu thu hút từng đàn cá và chim
biển sẽ lặn qua vết dầu loang đó để bắt cá. Chim biển bị chết nhiều trong các vụ tràn dầu
và số lượng con sinh đẻ cũng giảm đáng kể. Nhiều loài trong số đó phản ứng lại sự suy
giảm này bằng cách đẻ nhiều trứng hơn, đẻ thường xuyên hơn và tham gia đẻ sớm hơn.
Mặc dù quá trình phục hồi mất một vài năm và phụ thuộc vào các yếu tố khác như
nguồn thức ăn nhưng sự phản ứng trên cũng hỗ trợ phần nào cho quá trình phục hồi.
Động vật có vú
Cá voi, cá heo và hải cẩu ở ngoài biển thường không gặp nguy hiểm khi sự cố tràn
dầu xẩy ra. Tuy nhiên, nhiều loài thường đẻ trên bờ (như chó biển và rái cá) lại dễ gặp
phải dầu tràn. Các loài động vật điều tiết nhiệt độ cơ thể nhờ bộ lông sẽ bị ảnh hưởng
nhiều nhất vì nếu lông bị phủ dầu, chúng có thể chết do nhiệt độ cơ thể quá thấp hoặc
quá cao tùy vào từng mùa.
Vũ Thị Hoàng Vân – Kinh tế Môi trường 46
vùng biển và các đối tượng khai thác tài nguyên của biển. Do tính đa dạng, dễ biến đổi
Vũ Thị Hoàng Vân – Kinh tế Môi trường 46
7
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
và rất nhạy cảm đối với ô nhiễm dầu của hệ sinh vật, các hợp chất hoá học của dầu dễ
gây ảnh hưởng có tính phá huỷ lên sinh vật ven biển.
Khi xảy ra tràn dầu, nhiều loài cá và sinh vật sống ở biển sẽ chết và do đó tác động
đến ngành hải sản. Nhiều ngư dân không bán được cá buộc lòng phải dời đi nơi khác
kiếm kế sinh nhai.
Tràn dầu có thể gây mất lòng tin vào thị trường do người dân trong vùng không sẵn
lòng mua hải sản nữa bất chấp hải sản vùng đó có thực sự bị hư hại do tràn dầu hay
không. Thậm chí khi xẩy ra tràn dầu thì có thể còn cấm các hoạt động đánh bắt, thu
hoạch các loại sản phẩm từ biển vừa để duy trì lòng tin vào thị trường vừa bảo vệ thiết
bị và con người khỏi ô nhiễm dầu. Điều này có thể hạn chế đầu vào của một số ngành
liên quan khác.
Ngoài ra việc gây ô nhiễm các bờ biển đẹp cũng là một trong những đặc điểm chung
của các vụ tràn dầu, điều này ngăn cản các hoạt động giải trí như tắm nắng, đi thuyền,
câu cá hay lặn dưới biển. Các chủ nhà hàng, khách sạn và những người có nguồn thu
nhập từ các dịch vụ du lịch cũng bị tạm thời bị tác động. Mọi sự xáo trộn đối với cuộc
sống và nhu cầu giải trí khu vực ven biển chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, nhưng khi bờ
biển đã được làm sạch thì vấn đề là làm thế nào để lấy lại lòng tin của người dân.
Đặc biệt là đối với các ngành hoạt động dựa vào nguồn nước sạch sẽ bị ảnh hưởng
bất lợi do tràn dầu. Các nhà máy điện và nhà máy khử muối cần một lượng lớn nước
làm đầu vào nên đặc biệt gặp nguy hiểm, nhất là ống dẫn nước vào mà càng gần mặt
nước biển thì càng dễ hút vào lượng dầu trôi nổi. Hoạt động của các ngành công nghiệp
ven biển khác như đóng tàu, cảng biển và bến tàu cũng có thể bị tác động bởi tràn dầu
và các hoạt động làm sạch sau đó.
Một sự cố tràn dầu có thể trực tiếp gây tổn hại đến tàu, thuyền và các dụng cụ đánh
bắt và thu hoạch các loài động, thực vật biển. Các dụng cụ nổi hay cố định trên mặt biển
sẽ bị ô nhiễm bởi dầu trôi nổi, còn các loại lưới, giỏ, dây câu do nằm phía dưới mặt
Những loại dầu này dễ phân tán rộng hơn từ điểm xảy ra sự cố và vì vậy việc làm sạch
loại dầu nặng trên phạm vi rộng sẽ khó khăn và tốn kém hơn nhiều so với dầu nhẹ.
Thiệt hại do tràn dầu gây ra cũng khác nhau đối với từng loại dầu. Những sản phẩm
dầu tinh nhẹ thường tạo nguy cơ cháy, nổ cao khi sự cố xảy ra trong ranh giới nhất định
và có thể gây thiệt hại cho nhiều đối tượng, ví dụ như khu vực cảng hay các ngành gần
ranh giới đó. Những loại dầu này thường độc hơn dầu nặng. Nhiều loài động thực vật
biển bị chết do nước biển chứa nồng độ dầu nhẹ quá cao. Tuy nhiên, những tác động
Vũ Thị Hoàng Vân – Kinh tế Môi trường 46
9
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
này mang tính cục bộ và ngắn hạn vì thành phần độc trong dầu nhẹ thường bay hơi rất
nhanh.
Dầu thô và dầu nhiên liệu nặng thường ít độc hơn nhưng cũng đe doạ các loài chim
biển và nhiều động vật hoang dã khác. Các khu vực giải trí, phương tiện ngành thuỷ sản
và nhiều đối tượng khác có thể bị nhiễm dầu do tính tồn tại lâu trên mặt nước của
chúng. Hơn nữa, với mật độ lớn, dầu nặng dễ chìm và gây ô nhiễm dài hạn đối với đáy
biển.
• Lượng dầu tràn
Lượng dầu tràn rõ ràng là một yếu tố quyết định mức độ tác động của sự cố. Do đo,
nếu các yếu tố khác không đổi, 100.000 tấn dầu tràn sẽ tác động lớn hơn, gây thiệt hại
nhiều hơn và tạo chi phí cao hơn nhiều so với 10.000 tấn.
• Các đặc tính về vật lý, sinh học và kinh tế của khu vực bị dầu tràn
Tất cả các loại dầu, khi tồn tại trên biển đủ lâu, chúng sẽ tự biến mất qua các quá
trình tự nhiên. Khi sự cố tràn dầu xảy ra tại khu vực cách xa bờ biển thì dễ dàng kiểm
soát được sự di chuyển và biến mất của nó, do đó đưa ra được những biện pháp ứng phó
kịp thời. Nhưng cũng loại dầu và lượng dầu tương tự bị tràn ra gần khu vực bờ biển
nhạy cảm sẽ có tác động đáng kể lên các hoạt động du lịch, thuỷ sản và nhiều nguồn tài
nguyên thiên nhiên môi trường khác. Khi đó, tổng thiệt hại từ sự cố cao hơn nhiều.
Các đặc tính vật lý tại nơi diễn ra sự cố tràn dầu (kiểu gió phổ biến, biến thiên của
thuỷ triều, dòng chảy và độ sâu của nước..) cũng quyết định một phần đối với ô nhiễm
sản đó cung cấp là tổng lợi ích hiện tại và tương lai của tài sản đó (hoặc dịch vụ/chức
năng của nó). Tuy nhiên, nhiều hàng hoá và dịch vụ nói trên không được trao đổi, mua
bán trong nền kinh tế thị trường (không có giá). Giá trị kinh tế có thể được dùng để nhận
dạng và đo lường giá trị. Mặc dù nhiều loại giá trị khác cũng rất quan trọng nhưng giá
trị kinh tế thường được cân nhắc nhiều nhất khi đưa ra các lựa chọn về kinh tế liên quan
đến sự đánh đổi trong việc phân bổ nguồn tài nguyên.
Tổng giá trị kinh tế là khái niệm được xây dựng trên cơ sở nhìn nhận một cách toàn
diện về giá trị hàng hoá môi trường mà sự nhìn nhận đó không chỉ bao gồm những giá
trị trực tiếp có thể lượng hoá được mà còn cả những giá trị gián tiếp - những giá trị ẩn
khó nhìn thấy nhưng lại rất có ý nghĩa về mặt kinh tế xã hội.
Vũ Thị Hoàng Vân – Kinh tế Môi trường 46
11
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Các nhà khoa học đã phân tích TEV theo nhiều cách khác nhau. Callan (2000) cho
rằng:
Tổng giá trị = Giá trị sử dụng + Giá trị tồn tại
(trực tiếp và gián tiếp) (tiêu dùng của người khác
và giữ gìn cho thế hệ tương lai)
Theo Tom Tietenberg: TEV = UV + OV + NUV
Trong đó: UV là giá trị sử dụng
OV là giá trị tuỳ chọn
NUV là giá trị không sử dụng
Như vậy, các nhà kinh tế học môi trường đã làm được rất nhiều khi phân loại giá
trị kinh tế trong mối quan hệ của chúng với môi trường thiên nhiên. Tuy vấn đề thuật
ngữ vẫn chưa được thống nhất hoàn toàn, nhưng nhìn chung họ đều dựa trên cơ sở sự
tương tác giữa con người (người định ra giá trị) và môi trường (vật được đánh giá).
Theo nguyên tắc, để đo lường TEV các nhà kinh tế học bắt đầu bằng việc phân biệt giữa
giá trị sử dụng và giá trị không sử dụng, và TEV đã được khái quát hoá bằng công thức
sau:
TEV = UV + NUV = (DUV + IUV + OV) + (BV + EXV)
nhiên trong một số trường hợp ranh giới giữa giá trị tuỳ chọn và giá trị không sử dụng là
không rõ ràng.
Giá trị không sử dụng thể hiện các giá trị phi phương tiện nằm trong bản chất của
sự vật, không liên quan đến việc sử dụng thực tế hoặc thậm chí việc lựa chọn sự vật
này. Tuy nhiên, thay vào đó, những giá trị này thường liên quan nhiều về lợi ích của con
người. Giá trị không sử dụng bao gồm:
Giá trị tuỳ thuộc (giá trị để lại) phụ thuộc vào nhiều yếu tố trong một hàm nhiều
biến và có thể có sự thay đổi trên cơ sở phát hiện của khoa học cũng như nhận thức của
con người. Một số người biệt hoá giá trị tuỳ thuộc là giá trị của việc để lại các giá trị sử
dụng và phi sử dụng cho con cháu. Những người khác đưa cả giá trị tuỳ chọn và giá trị
tồn tại vào trong dạng giá trị này.
Giá trị tồn tại: xuất phát từ nhận thức của con người về tài nguyên và môi trường
mà người ta cho rằng sự tồn tại của một cá thể hay một giống loài nào đó có ý nghĩa về
mặt kinh tế không chỉ trước mắt mà kể cả lâu dài buộc người ta phải duy trì giống loài
đó bằng mọi giá. Trong việc tính toán giá trị này thì việc xác lập tiền tệ là khó khăn
nhưng sự xác lập nhận thức về mặt giá trị rất dễ dàng.
Như vậy, trong giá trị của một hệ sinh thái ngoài những giá trị trực tiếp và giá trị
gián tiếp có thể nhìn thấy thì đối với giá trị tuỳ chọn, giá trị tuỳ thuộc và giá trị tồn tại
Vũ Thị Hoàng Vân – Kinh tế Môi trường 46
13
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
đòi hỏi chúng ta phải có những cách nhìn nhận hết sức nhạy cảm và linh hoạt, phụ thuộc
vào ý nghĩa của những giá trị này đối với con người, đối với hoạt động kinh tế. Đó là lý
do các nhà kinh tế học môi trường không ngừng hoàn thiện về phương pháp luận và
phương pháp tiếp cận để nhìn một cách toàn diện TEV của một khu rừng, một hệ sinh
thái. Từ đó tư vấn chính xác cho các nhà hoạch định chính sách phương án sử dụng hợp
lý.
Lý thuyết về lượng giá kinh tế dựa trên sự ưa thích và lựa chọn cá nhân. Mọi người
thường biểu lộ sự ưa thích của mình thông qua việc đưa ra những lựa chọn và đánh đổi
với sự ràng buộc về thu nhập hoặc thời gian.
thuỷ, hải sản bị tác động của ô nhiễm nước.
Phương pháp vốn con người xác định trước những khoản thu nhập và chi phí sức
khoẻ để lượng giá thiệt hại môi trường, như tác động của ô nhiễm không khí lên sức
khoẻ.
1.2.3.3 Phương pháp chi phí phòng ngừa và phương pháp chi phí thay thế
(Preventive cost, replacement cost methods)
Phương pháp chi phí phòng ngừa và chi phí thay thế nhằm lượng giá giá trị của dịch
vụ sinh thái dựa trên chi phí để tránh những thiệt hại do mất đi dịch vụ sinh thái, chi phí
thay thế các dịch vụ sinh thái hoặc chi phí để cung cấp các dịch vụ thay thế khác. Các
phương pháp này không cung cấp những biện pháp đo lường giá trị kinh tế dựa trên sự
sẵn lòng chi trả của con người cho một hàng hoá, dịch vụ mà dựa trên giả thiết rằng nếu
người dân phải chịu chi phí để tránh những tổn thất do mất dịch vụ sinh thái hoặc chi
phí để thay thế các dịch vụ đó, thì các dịch vụ đó đáng giá ít nhất bằng khoản chi phí mà
người đó phải bỏ ra kể trên. Do đó, các phương pháp này được áp dụng thích hợp nhất
trong trường hợp thực sự đã có biện pháp phòng ngừa thiệt hại hoặc thực tế đã chi tiêu
để thay thế dịch vụ.
Các trường hợp đó bao gồm:
- Lượng giá chất lượng nước được cải thiện thông qua việc đo lường chi phí kiểm
soát lượng phát thải;
- Lượng giá các dịch vụ chống xói mòn đất của một khu rừng hoặc đất ngập nước
bằng việc đo lường chi phí di chuyển đất bồi lắng khỏi khu vực hạ nguồn;
Vũ Thị Hoàng Vân – Kinh tế Môi trường 46
15
Copyright: Tài liệu đại học ©