P
P
A
A
R
R
C
CB
B
a
aB
B
ể
ể/
/N
N
a
Dự án tài trợ bởi UNDP VIE/95/G31&031
Xây dựng Các Khu bảo tồn nhằm Bảo vệ Tài nguyên Thiên nhiên
trên Cơ sở Sinh thái Cảnh quan (PARC) Hà Nội, Tháng 3 Năm 2000

Báo cáo này trình Chính Phủ Việt Nam trong khuôn khổ dự án tài trợ bởi GEF và UNDP
VIE/95/G31&031 Xây dựng Các Khu bảo tồn nhằm Bảo vệ Tài nguyên Thiên nhiên trên Cơ sở Sinh
thái Cảnh quan (PARC).

Tên công trình: Scott Wilson Asia-Pacific Ltd., 2000, Báo cáo đánh giá sơ bộ tác động môi
trờng của Đập dự kiến xây dựng trên sông Gâm, Dự án PARC
VIE/95/G31&031, Chính Phủ Việt Nam (Cục Kiểm Lâm)/UNOPS/UNDP
/IUCN, Hà Nội
Dự án tài trợ bởi: Quỹ Môi trờng Toàn cầu (GEF), Chơng trình Phát triển Liên Hợp Quốc
(UNDP) và Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn
Cơ quan chủ quản: Cục Kiểm Lâm
Cơ quan thực hiện: Văn Phòng Dịch Vụ Dự án Liên Hợp Quốc (UNOPS)

không cần xin phép bản quyền với đIũu kiện phảI đảm bảo trích dẫn nguồn đầy đủ. Nghiêm cấm tái
xuất bản ấn phẩm này cho các mục đích thơng mại khác mà không đợc sự cho phép bằng văn bản
của cơ quan giữ bản quyền. Báo cáo đánh giá sơ bộ tác động môi trờng của Đập dự kiến xây dựng trên sông Gâm

Mục lục

Tóm tắt 3
1. Giới thiệu 4
Việc đề nghị xây dựng đập 4
Dự án PARC 4
Báo cáo 5
2. Phát triển và môi trờng 7
Giới thiệu 7
Cung cấp và nhu cầu điện 7
Kiểm soát lũ lụt 7
Thuỷ lợi 8
Thực thi công trình 8
Vị trí công trình và những vùng kế cận 9
3. Quan điểm của những thành phần tham gia 10
4. Những tác động của đập đối với khu Bảo tồn thiên nhiên Na Hang 12
Giới thiệu 12
Sự mất mát sinh cảnh của các loài 12
Tác động đối với những loài cần đợc bảo vệ và có nguy cơ tuyệt chủng 13
Mất sinh cảnh và phá vỡ sinh cảnh 14
Gia tăng quấy nhiễu 15
Voọc má trắng (Trachypithecus francoisi ) 15
Những loài khác bị đe doạ và cần bảo vệ 16

Những ngời tham vấn 27
Tài liệu tham khảo 28 2
Báo cáo đánh giá sơ bộ tác động môi trờng của Đập dự kiến xây dựng trên sông Gâm
Tóm tắt
Báo cáo này xem xét những tác động về môi trờng, kinh tế và xã hội của việc xây dựng
công trình đập thuỷ điện trên sông Gâm ở vị trí chân núi Pắc Tạ. Báo cáo đặc biệt chú trọng
vào các tác động có thể xẩy ra của đập đối với khu Bảo tồn Thiên nhiên Na Hang và các
quần thể những loài hiếm quí có nguy cơ diệt chủng.
Những mục tiêu của báo cáo
Tham vấn cho dự án PARC về những tác động có thể xẩy ra của đập đã đợc đề nghị
xây dựng.
Cung cấp thông tin cho qúa trình xây dựng kế hoạch, đặc biệt đối với các nghiên cứu của thuỷ
3
Báo cáo đánh giá sơ bộ tác động môi trờng của Đập dự kiến xây dựng trên sông Gâm
1. Giới thiệu
Việc đề nghị xây dựng đập
1.1. Một số quan chức ở Tuyên Quang nói rằng đề nghị đầu tiên về một công trình đập trên
sông Gâm đã đợc đa ra từ 25 năm về trớc. Giai đoạn tiếp theo, đã có nhiều đề xuất xây
dựng đập đợc xem xét trên sông Lô và sông Gâm chủ yêú trên thợng lu Tuyên Quang và
thợng lu Na Hang.
1.2. Ngành Điện lực Việt Nam (ĐLVN ) đã thực hiện một nghiên cứu Tiền - Khả thi dự án đề
nghị xây dựng đập trên sông Gâm vào năm 1997. Dự án nghiên cứu này kiểm tra hai vị trí tại
Pắc Tạ và Đại Thị và những vấn đề tác động liên quan tới sự phát triển, bao gồm cả tái định
c cần thiết. Vị trí Pắc Tạ đã đợc quan tâm hơn vì việc tái định c đợc giảm tối thiểu, mất
ít đất nông nghiệp và ít tác động vào Khu Bảo tồn Thiên nhiên Na Hang. Đề án nghiên cứu
này cũng xác định mức thực hiện cao trình đập từ 115 mét đến 135 mét so với mặt biển.
1.3 Vị trí này cũng vừa mới đợc đánh giá lại trong phần nghiên cứu năng lợng thuỷ điện
quốc gia do sự phối hợp thực hiện của các tập đoàn quốc tế SWECO, STATKRAJT và
NORPLAN AS. Vị trí này có trong danh mục 16 vị trí đợc quan tâm hơn trong số 47 vị trí
tiềm năng trên phạm vi cả nớc. Tuy nhiên ở mỗi vị trí đều có những đánh giá sơ bộ về môi
trờng, nhng các nghiên cứu này không đề cập tới hiện trạng của khu Bảo tồn Na Hang
cũng nh những loài hiếm quí có nguy cơ diệt chủng.
1.4 Những cố vấn thực hiện nghiên cứu năng lợng thuỷ điện quốc gia đã xác định vị trí
đợc quan tâm là Pắc Tạ và cao trình đợc chú trọng hơn là 120 mét. Những đánh giá chi
tiết hơn, cho tất cả các vị trí trên danh sách rút gọn bao gồm nghiên cứu cơ bản về môi
trờng, xã hội, đang đợc tiếp tục. Các đánh giá này sẽ đợc báo cáo vào tháng 3 hoặc
tháng 4 năm 2000. Giai đoạn 3 của nghiên cứu năng lợng thuỷ điện quốc gia đợc dự định
chú ý vào sự xác định những vị trí khả thi cho các nghiên cứu tiếp theo, và ở giai đoạn 4 sẽ
đa ra các khuyến nghị trên thời gian biểu tác nghiệp.
1.5 Đập đề xuất ở vị trí Pắc Tạ, kề dới núi, đợc thiết kế phác thảo trong nghiên cứu thuỷ

phải di đi nơi khác và những ngời còn ở lại trong vùng. Theo Giám đốc Dự án PARC tại Ba
Bể - Na Hang đã đề nghị trong Báo cáo Ban đầu của dự án rằng Dự án PARC sẽ giúp Chính
phủ Việt Nam tiến hành đánh giá sơ bộ tác động môi trờng của công trình đập sông Gâm.
Báo cáo
1.12. Báo cáo này gồm những mục tiêu nh sau:
Tham vấn cho dự án PARC về những tác động có thể xẩy ra của đập đã đợc đề nghị
xây dựng.
Cung cấp thông tin cho qúa trình xây dựng kế hoạch, đặc biệt đối với các nghiên cứu của thuỷ
điện Quốc gia.
Đa ra những hớng dẫn cho các đánh giá tác động môi trờng đầy đủ.
Nâng cao nhận thức về những vấn đề có thể xẩy ra khi xây dựng đập.
1.13. Báo cáo này đợc giới thiệu ở 6 mục khác nhau.
Mục 2 mô tả việc đề nghị xây dựng đập, những mục tiêu và những dữ kiện môi trờng
của đập (đối với vùng chịu ảnh hởng của dự án).
Mục 3 tóm tắt những quan điểm của những thành phần tham gia chủ yếu quan tâm đối
với việc đề nghị xây dựng công trình đập và những yêu cầu chính (phụ lục 1). Mục này
cung cấp những tiêu chí ban đầu của những vấn đề chính cần xem xét thêm.
Mục 4 cân nhắc xem xét những tác động của đập đối với phần phía Bắc của Khu Bảo
tồn Na Hang mà đây là điều liên quan cơ bản tới dự án PARC.
Mục 5 xem xét sơ bộ và tóm tắt những tác động về môi trờng, kinh tế và xã hội của
đập.
Mục 6 đa ra những phát hiện, khuyến nghị và kết luận.
Mục 7 xem xét một cách tóm lợc những nhu cầu cho sự hoạt động của vùng khi đập
không đợc xây dựng.
1.14. Báo cáo này đợc chuẩn bị trong vòng hơn 3 tuần lễ bởi:
Ông Andrew Mcnab, tập đoàn Scott Wilson, điều phối viên về đánh giá tác động môi
trờng.
Ông Võ Trí Chung: Trung tâm tài nguyên môi trờng lâm nghiệp (Viện điều tra qui
hoạch rừng - Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn, chuyên gia tài nguyên sinh vật.
Ông Nguyễn Hữu Hồng: Trờng đại học Nông Lâm thuộc Đại học Thái Nguyên,

Nhu cầu phát triển
2.2. Những mục tiêu chính của dự án:
Đáp ứng sự gia tăng nhu cầu sử dụng điện của cả nớc và đảm bảo cung cấp điện một
cách ổn định.
Điều tiết qui luật dòng chảy hạ lu góp phần vào việc kiểm soát lũ và thuỷ lợi.
Cung cấp và nhu cầu điện
2.3. Ngành Điện lực Việt Nam thuộc Bộ Công nghiệp, đợc thành lập vào năm 1995 và có
nhiệm vụ sản xuất và chuyển tải nguồn điện. Việc xây dựng kế hoạch về điện đợc thực hiện
ở Viện năng lợng. Có hai tổng công ty Nhà nớc là: Tổng công ty khảo sát thiết kế điện lực
1 và 2 đều có nhiệm vụ lập dự án kế hoạch, khảo sát và thiết kế thuỷ điện, nhiệt điện. Ba
Công ty điện lực 1,2,3 phân bố theo vùng Bắc, Trung, Nam của đất nớc. Đờng dây 500
kilôvôn đợc chuyển tải qua 3 hệ thống quản lý điện lực.
2.4 Ngành Điện lực Việt Nam dự báo nhu cầu điện theo đầu ngời sẽ tăng 125% từ năm
2000 đến 2010. Tổng nhu cầu điện sẽ tăng 170% với cùng khoảng thời gian nh vậy. Nh
vậy để đáp ứng nhu cầu gia tăng này, tổng năng lợng điện của cả nớc phải đạt công suất
7.000 MW vào năm 2000, và từ 13.700MW đến 14.700 MW vào năm 2010.
2.5 Việt Nam đã dự tính công suất thuỷ điện có thể đạt 14.000 đến 17.000 MW, hiện nay các
công trình thuỷ điện đã và đang xây dựng đã đạt đợc công suất 4.300 MW.
2.6. ở vùng cung cấp điện phía Bắc hiện nay có sự d thừa đáng kể sau khi có sự hoạt
động của công trình thuỷ điện Hoà Bình đợc hình thành năm 1992. Công trình thuỷ điện Sơn
La theo kế hoạch sẽ có khả năng gia tăng hơn nữa nguồn điện đợc sản xuất. Miền Bắc lại
giầu nguồn than đá và có những đầu t đáng kể cho sản xuất nhiệt điện. Tuy nhiên Miền
Nam là một trong những vùng phải nhập khẩu điện, và cả hai vùng Nam và Trung đã bị thiếu
điện nghiêm trọng đặc biệt trong mùa khô.
Kiểm soát lũ lụt
2.7. Thủ phủ của tỉnh Tuyên Quang, nơi có dân số khoảng 40.000 ngời, thờng xuyên bị
ngập do lũ lụt từ sông Gâm gây ra trong mùa ma. Ngập lụt thờng kéo dài từ 3 đến 7 ngày
với độ cao mức nớc ngập là 27 - 28 mét so với mặt nớc biển, trong khi đó độ cao trung
bình của đờng phố là 26 mét so với mặt nớc biển. Đặc biệt vào năm 1997 đã có trận lụt lớn
ngoại lệ kéo dài 19 ngày với độ cao mức nớc ngập cao nhất là 31 mét so với mặt biển.

trình và vận hành công trình, nh một gợi ý cho những đánh giá tác động.
2.14. Chơng trình chuẩn bị trớc thi công sẽ gồm có:
Xây dựng một con đờng từ thị trấn Na Hang vào tới công trờng xây dựng đập.
Nâng cấp đờng vào thị trấn Na Hang phục vụ cho việc tiếp nhận vật liệu và máy móc
thiết bị xây dựng.
Xác định nguồn đá và hầm khai thác.
Xây dựng lán trại và những phơng tiện khác cho công nhân.
Xây dựng nhà cửa cơ quan công trình.
Xác định thôn bản nào sẽ di chuyển và kế hoạch tái định c.
Thu hoạch gỗ nếu không gỗ sẽ bị ngập nớc.
Tất cả những hoạt động này đều có tiềm năng tạo nên tác động môi trờng. Đặc biệt
là vùng sẽ đợc chọn là nơi khai thác vật liệu xây dựng và những nơi dự kiến tái định
c.
2.15. Chơng trình xây dựng gồm có
Xây dựng vách ngăn nớc chi phối dòng chảy để thi công đập.
Phá đá và chuẩn bị mặt bằng thi công đập.

Quá trình thi công đập.
Quá trình xây dựng nhà máy điện.
8
Báo cáo đánh giá sơ bộ tác động môi trờng của Đập dự kiến xây dựng trên sông Gâm
Quá trình xây dựng cho những làng bản di dời.
Thi công hệ thống cột cao thế và đờng tải điện.
Xây dựng hệ thống đờng xá tiếp cận thay thế cho các cộng đồng còn lại trong thung
lũng.
2.16. Giai đoạn vận hành công trình gồm có
Sản xuất điện.
Điều tiết dòng sông chảy đảm bảo đợc lợi ích kiểm soát lũ vào mùa ma và thuỷ lợi
mùa khô
Bảo dỡng đập, nhà máy điện và hệ thống chuyển tải điện.

phía Nam): Thuý Loa, Đức Xuân, Thợng Lâm, Trùng Khánh, Vĩnh Yên.
9
Báo cáo đánh giá sơ bộ tác động môi trờng của Đập dự kiến xây dựng trên sông Gâm
3. Quan điểm của những thành phần tham gia
3.1. Có ba nhóm thành phần tham gia cơ bản đã đợc xác định trong các cuộc họp, thảo
luận liên quan tới công trình đập, đó là :
Chính phủ : Thể hiện qua chính quyền cấp Tỉnh, Huyện.
Những cộng đồng liên quan tới ảnh hởng của đập.
Các tổ chức phi Chính phủ (NGO
S
).
3.2. Rõ ràng từ những buổi họp, gặp gỡ với các ông Phó chủ tịch UBND Tỉnh Tuyên Quang,
và UBND huyện Na Hang cho thấy rằng công trình đập dự kiến đã đợc Chính phủ Trung
ơng xem xét nh một dự án chính về hạ tầng cơ sở. Sáng kiến của của Chính phủ đã đợc
ủng hộ dựa trên lợi ích của Quốc gia nhng cũng nhận thức đợc rằng đập sẽ đem lại lợi ích
có ý nghĩa cho tỉnh Tuyên Quang và huyện Na Hang. Những lợi ích này đợc nhấn mạnh vào
những điểm :
Kiểm soát đợc lũ lụt hạ lu dẫn đến sự tiết kiệm đáng kể trong việc ngăn chặn lũ đồng
thời tạo ra khả năng phát triển mới.
An toàn cung ứng năng lợng.
Những cơ hội tạo công ăn việc làm trong khi thi công xây dựng.
Cải tạo đợc hệ thống đờng xá tiếp cận đến Na Hang tạo ra cơ hội cho sự phát triển
trong đó bao gồm cả việc phát triển du lịch gắn với hồ mới.
3.3. Dẫu sao đi nữa, điều dễ nhận ra là những khó khăn có thể xẩy ra liên quan đặc biệt tới
vấn đề tái định c. Những vấn đề khác cũng đã đợc xác định từ các vị phó chủ tịch các cấp
và quan chức nhà nớc khác:
Mất đất nông nghiệp.
Gia tăng nhiều vấn đề cho bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học.
Những mâu thuẫn nẩy sinh trong bảo tồn các loài.
Thay đổi hệ nớc ngầm.

đề xuất của báo cáo. Những đại diện của các tổ chức đã dự gồm có :
- GTZ Dự án cải cách hệ thống hành chính ngành lâm nghiệp.
- SIDA Dự án phát triển nông thôn miền núi.
- GTZ Dự án sử dụng bền vững lâm sản ngoài gỗ.
- EU/Birdlife Dự án quốc tế cho những khu Bảo tồn ở Việt Nam.
3.8. Đại diện những tổ chức phi Chính phủ đã quan tâm tới tác động có thể xây ra của
đập đối với khu Bảo tồn và nhận thấy sự cần thiết phải cố gắng xác định rõ những tác động
về mặt tự nhiên và hết sức chú trọng tìm các biện pháp giảm thiểu và đề xuất cách xử lý.
11
Báo cáo đánh giá sơ bộ tác động môi trờng của Đập dự kiến xây dựng trên sông Gâm
4. Những tác động của đập đối với khu Bảo tồn thiên nhiên
Na Hang
Giới thiệu
4.1. Đề xuất đầu tiên về Khu Bảo tồn thiên nhiên Tát Kẻ - Bản Bung đợc đa ra vào tháng
10 năm 1993 với mục đích là Bảo tồn nghiêm ngặt loài Voọc mũi hếch. Khu Bảo tồn Thiên
nhiên Na Hang đã đợc chấp nhận của chính phủ.
4.2. Vào năm 1994, Tổ chức IUCN và các cơ quan phối hợp của Việt Nam đã xây dựng Dự
án khả thi xây dựng quản lý khu Bảo tồn Thiên nhiên Na Hang - Bảo tồn loài Voọc mũi
hếch. Mục đích và chức năng chủ yếu của Khu Bảo tồn Thiên nhiên đã đợc xác định vào
năm 1997 khi Khu Bảo tồn đợc xếp là vùng bảo vệ nghiêm ngặt cho loài có nguy cơ diệt
chủng nghiêm trọng: Voọc mũi hếch.
4.3. Khu Bảo tồn thiên nhiên Na Hang có ý nghĩa toàn cầu bởi lẽ nơi này có các loài có nguy
cơ diệt chủng trên toàn cầu. Theo BoonRafana (1999) đã lập đợc danh mục tổng hợp các
loài thú, chim, bò sát, lỡng thê cho khu Bảo tồn. Ông này đã ghi tên 90 loài thú, 247 loài
chim, 61 loài bò sát, và 20 loài lỡng thê, thể hiện sự dạng sinh học của khu Bảo tồn. Hơn
2.000 loài cây đã đợc xác định. Các số liệu này đang dần dần đợc hoàn thiện và bổ sung
qua các báo cáo theo dõi thờng xuyên của những ngời quản lý bảo vệ khu Bảo tồn và
khách thăm quan.
4.4. Trong danh mục tổng hợp 13 loài thú trong sách đỏ của IUCN về các loài hiếm quí đang
bị đe doạ - một trong số loài này là Vợn đen (Hylobates concolor) - có thể không tồn tại ở

quấy nhiễu ở phía Bắc. Việc hình thành một hành lang rừng kéo từ đây về phía Bắc đang
trong sự xem xét của Dự án PARC. Nớc ngập thung lũng sẽ ảnh hởng chia cắt vùng này
đối với loài Voọc và giảm đi phần nào tiềm năng của hành lang môi trờng sống tự nhiên
mới.
4.11. Ngập nớc thung lũng sẽ dẫn tới sự nhấn chìm bờ sông. Đây chính là môi trờng sống
tự nhiên quan trọng đầy tiềm năng và có ý nghĩa cho các loài chim nớc, cò, diệc Ven
sông đã đợc tiến hoá theo thời gian và bao gồm nhiều loại đá và những dải cát. Bờ hồ sẽ
không tránh đợc sự biến dạng.
4.12. Tình trạng ngập nớc cũng có thể kéo theo ngập các hang động núi đá vôi nơi thích
hợp với các con dơi và nhiều con thú.
4.13. Cần thiết phải triển khai một cuộc khảo sát đầy đủ về sinh cảnh và thảm thực vật trên
vùng sẽ bị ngập thuộc phạm vi khu bảo tồn. Khi nguồn thông tin đã thu thập đợc đầy đủ, sẽ
có khả năng xem xét đợc qui mô cho việc thiết kế bờ hồ mới đáp ứng phần nào đền bù cho
những mất mát về sinh cảnh.
4.14. Theo mức ngập của thung lũng, khu bảo tồn sẽ trở lên dễ dàng tiếp cận tới dọc sờn
phía Tây và phía Bắc. Trớc năm 1994, rừng bị chặt hạ trung bình mỗi năm từ 40 đến 60 ha
gồm tre nứa, rừng cây bụi và rừng gỗ thứ sinh. Khả năng tiếp cận đợc tăng lên có thể dẫn
đến việc tái tạo lại những mất mát về sinh cảnh nh chặt phá rừng bất hợp pháp để lấy gỗ
hoặc để canh tác nông nghiệp. Phạm vi mức độ của tác động này sẽ khó khăn cho việc
đánh giá nh tình trạng ngập sẽ dẫn tới tái định c, giảm sức ép c dân đối với khu bảo tồn.
Tuy nhiên, việc giảm sức ép của c dân đối với khu bảo tồn chỉ có thể hình thành nếu nh tái
định c thành công. Nếu nh việc tái định c không thành công, ngời dân sẽ quay trở lại
nơi cũ, sức ép do con ngời vào rừng sẽ càng tăng lên, bởi lẽ thiếu đất canh tác.
Tác động đối với những loài cần đợc bảo vệ và có nguy cơ tuyệt chủng Loài
Voọc mũi hếch ( Rhinopithecus avunculus )
4.15. Loài Voọc này chỉ phân bố ở miền Bắc Việt Nam và là một loài thú bị đe doạ tuyệt
chủng nhất trên thế giới ( theo Cox 1994). Đây là loài bị đe doạ tuyệt chủng nhất trên toàn
cầu đợc ghi trong sách đỏ IUCN và đã đợc xếp hạng Nguy cơ tuyệt chủng nghiêm trọng.
Loài này thuộc nhóm 1 những loài cần đợc bảo vệ theo luật Nhà nớc Việt Nam (số
18.HĐBT ngày 17.01.1992). Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang đợc thiết lập có nhiệm vụ

xuất hiện nơi trú ngự đầu tiên của Voọc ở khu vực trung tâm phần phía Tây của Khu Bảo tồn
nơi có ranh giới là sông Gâm và suối Bắc Vãng ở phía Bắc.
4.20. Một trong những khó khăn của việc xác định các tác động có thể xẩy ra của đập đối với
loài Voọc mũi hếch đó là thiếu những hiểu biết về phạm vi phân bố loài này. Theo đợt nghiên
cứu này, ông Chung có nhận định rằng con Voọc thích nghi nhất khu vực núi cao và dốc
Khau Tép, ở đó rừng thờng xanh dày độ cao sơ mặt biển khoảng 800 mét đến 1000 mét.
Tuy nhiên, gặp khi có gió mạnh hoặc bão những con Voọc sẽ tìm đến những nơi dới tán
rừng tre dày hoặc những thung lũng hẹp, kín đáo, ở độ cao so với mặt biển thấp hơn. Ông Lê
Xuân Cảnh (ý kiến cá nhân) cho rằng đây là điều cần kiểm tra lại với các quan sát thực địa
rộng rãi hơn. Cần thiết phải đánh giá lại phạm vi sinh cảnh của loài Voọc, bởi lẽ có thể có sự
thay đổi so với cuộc điều tra khảo sát toàn diện từ năm 1992. Có những bằng chứng về sự
thay đổi phạm vi phân bố của loài Voọc mà những ngời đãi vàng trớc đây quan sát, họ đã
nhìn thấy Voọc gần ven sông (Martin - ý kiến cá nhân).
4.21. Những tác động có thể xẩy ra của công trình đập đối với loài Voọc mũi hếch sơ bộ có
liên quan tới:
Mất sinh cảnh
Gia tăng những quấy nhiễu.
Mất sinh cảnh và phá vỡ sinh cảnh
4.22. Đập sẽ dâng mực nớc lên tới 120 mét, nhấn chìm phần đất dốc dới thấp ven sông
Gâm và Suối Bắc Vãng, khoảng 220 ha đất thuộc phạm vi khu bảo tồn sẽ bị mất. Cha có
bằng chứng rõ ràng rằng Voọc có sinh sống ở vùng này hay không, và theo ông Chung nhận
định thì Voọc không trú ngụ ở vùng này bởi sự quấy nhiễu ở nơi này, nơi thiếu nguồn thức ăn
và rất điển hình về sự trống trải. Tuy nhiên, nơi này cùng nằm kề sát với khu vực sinh sống
trọng điểm của Voọc. Nếu nh nơi bị ngập nằm ngay phạm vi khu vực sinh sống trọng điểm
thì chính công trình đập sẽ làm giảm đi diện tích sinh sống hiện có của loài có nguy cơ tuyệt
chủng. Thậm chí nếu nh không phải là nơi sinh sống của con Voọc, những vùng ngập này
vẫn sẽ chia cắt mọi hoạt động trên sông với sinh cảnh của loài Voọc thì đập vẫn làm ảnh
hởng và hạn chế sinh cảnh. Chỉ khi nào con Voọc bị giam giữ ở những nơi cao nhất với khu
rừng chất lợng cao thì tác động của đập đối với sinh cảnh của Voọc sẽ là tối thiểu.
4.23. Thông thờng để giảm đi sự mất mát sinh cảnh cần đáp ứng một môi trờng sống tự

tự, sự tăng trởng của thị trấn Na Hang trong khi thi công xây dựng và sau khi có đập sẽ tạo
ra những yếu tố áp lực mới. áp lực này sẽ tạo ra thêm khó khăn cho nhiệm vụ bảo vệ rừng.
4.27. Tuy nhiên, sẽ có ít c dân hơn trong vùng lòng chảo sông và do vậy một vài áp lực sẽ
đợc giảm đối với khu bảo tồn. Hiện nay những c dân địa phơng này gây nên áp lực đối
với tài nguyên thiên nhiên. Nếu nh việc tái định c thực hiện đạt kết quả tốt đẹp, các áp lực
này sẽ đợc giảm. Tuy nhiên, nếu chơng trình tái định c không thành công, c dân địa
phơng sẽ tìm kiếm xâm nhập các vùng đất mới và với tình trạng đất canh tác có hạn, sẽ gây
ra những áp lực lớn hơn đối với tài nguyên thiên nhiên.
4.28. Một biện pháp khả thi giảm thiểu sự quấy nhiễu là di dời nơi c trú. Tuy việc di dời nơi
c trú là nguy hiểm với nhiều vấn đề, và thờng thất bại và đợc xem là một biện pháp không
tối u trong giảm thiểu ảnh hởng của tác động, trừ khi phải cứu sự sống sót của một loài.
BoonRatana và Lê (1994 - 1998) đã khuyến cáo chống lại bất cứ sự cỡng chế bắt con vật
nào, với mục đích gì, gồm cả việc di chuyển nơi c trú, cho tới khi chúng ta có sự hiểu biết tốt
hơn về yêu cầu sinh thái của loài Voọc.
Voọc má trắng (Trachypithecus francoisi )
4.29. Điều đáng tin rằng có số lợng rất ít loài voọc má trắng sinh sống ở khu vực núi dốc
Pắc Tạ. Ratjzczak nhận định rằng có một quần thể gồm có hơn 20 nhóm gia đình con này
vào năm 1992, trong khi đó BoonRatana ghi nhận hiện có loài này vào năm 1993 và 1994 và
còn thấy đợc vào năm 1998. Loài Voọc má trắng đợc ghi trong sách đỏ IUCN, thuộc diện
loài đang bị đe doạ toàn cầu và xếp hạng bị tổn hại.
4.30.Loài Voọc má trắng sống theo nhóm nhỏ hẹp với một con đực quán xuyến một nhóm
gồm từ 3 đến 12 con. Chúng lựa chọn nơi trú ngụ ổn định và nơi nghỉ lại qua đêm thờng
gần những hang động và trên các vách đá khó tiếp cận (Ratjzczak, 1992). Trên những vách
đá cao hiểm trở, thờng dựng đứng ở núi Pắc Tạ, thực sự là môi trờng sống thích hợp đối với
loài này.
15
Báo cáo đánh giá sơ bộ tác động môi trờng của Đập dự kiến xây dựng trên sông Gâm
4.31. Đập tuy không ảnh hởng đến môi trờng sống này nhng sẽ mang đến sự quấy nhiễu
từ công trờng phía dới. Đặc biệt là giai đoạn xây dựng đập dới núi Pắc Tạ. Về cơ bản,
môi trờng sống này cũng sẽ trở nên dễ tiếp cận hơn và gia tăng sự quấy nhiễu do mực nớc

- Picus Rabieri: Chim gõ kiến mào đỏ, bị đe doạ
- Lophura nycthemera: Gà lôi đuôi trắng, bị tổn hại.
- Mandarina regalis
- Indontestudo elongata: Rùa núi vàng, bị tổn hại.
4.34. Mời ba loài cây hiếm quí bị đe doạ cũng đã đợc xác định.
- Burretiondedron hsienne : Nghiến
- Markhamia pierrei : Đinh
- Podocarpus Jleuryii : Kim Giao
- Kateleeria calcarea : Hinh đá vôi
- Chukrasia tabularis : Lát hoa
- Dracomtomelum deeperranum : Xấu đá
16
Báo cáo đánh giá sơ bộ tác động môi trờng của Đập dự kiến xây dựng trên sông Gâm
- Annamocapa sinensis :
- Terminalia myriocarpa : Bàng đá
- Garcinia Jragraoides : Trai Lý
- Acorus gramineus soland : Thạch xơng bồ
- Polygonnus siensis : Đại Hoàng
- Morinda officinalis : Ba kích
- Cassia tora : Thảo minh núi đá.
4.35. Hiểu biết hạn chế về sự phân bố và sinh thái của những loài này đã gây trở ngại cho
việc đánh giá chính xác sự tác động của đập đối với những loài hiếm quí bị đe doạ. Vì thế
công việc khảo sát tiếp theo sẽ là hợp phần quan trọng cho bất cứ cuộc đánh giá tác động
môi trờng hoàn chỉnh nào.
Những kết luận
4.36. Qủa là điều khó khăn với những hiểu biết thực tế hạn chế, để có thể đánh giá chính xác
những tác động của đập đối với khu bảo tồn thiên nhiên. Chắc chắn có nhiều vấn đề cần
quan tâm, tuy nhiên, sự mất mátsinh cảnh, ý nghĩa hơn là gia tăng những quấy nhiễu có thể
gây nguy hiểm cho những loài đặc biệt quý hiếm và quan trọng trên toàn cầu đó là Voọc mũi
hếch, Voọc má trắng. Đó là điều cấp thiết cho những nghiên cứu tiếp theo về sinh thái và

xác định, chúng ta cha có thể dự báo chính xác đợc những tác động, nhng chúng là
những tác động xấu đáng kể có thể xẩy ra. Chúng tôi khuyến nghị rằng bất cứ đánh giá tác
động môi trờng đầy đủ nào cũng nên đề cập các vấn đề về nhu cầu vật liệu xây dựng và nơi
nào họ nên khai thác.
5.4. Biện pháp giảm thiểu sẽ liên quan tới sự lựa chọn thận trọng địa điểm và sự phục hồi.
Rõ ràng rằng, bất cứ việc khai thác lấy vật liệu nào từ Khu Bảo tồn cũng nên phải tránh.
Sự xói lở và bồi tụ
5.5. Hồ chứa nớc sẽ biến động mực nớc từ 95 mét đến 120 mét so với mặt biển, nh vậy
sẽ phơi lộ ra tới 25 mét ven bờ với thảm thực vật che phủ giới hạn. Sự xuất hiện này có thể
làm tăng sự xói lở và bồi tụ từ đập. Đây là một vấn đề trong quá trình vận hành công trình,
nó cũng là những vấn đề tác động môi trờng có thể xẩy ra nh mất đất và tác động trực
quan. Tác động này đợc xếp loại là một tác động xấu đáng kể.
Chúng tôi khuyến nghị rằng bất cứ đánh giá tác động môi trờng đầy đủ nào cũng nên cần
xem xét tới việc làm giảm xói lở ven bờ, và những tác động trực quan từ những công việc. 18
Báo cáo đánh giá sơ bộ tác động môi trờng của Đập dự kiến xây dựng trên sông Gâm
Tài nguyên sinh thái
Khí hậu
5.6. Công trình hồ chứa nớc rộng lớn gần với vùng thung lũng đất cao, chắc chắn sẽ làm
tăng độ ẩm và tác dụng tích cực đối với tăng trởng rừng và canh tác nông nghiệp. Trong
đánh giá ban đầu này cha có thể chứng minh hoặc ớc lợng đợc tác động này.
Chúng tôi khuyến nghị rằng bất cứ đánh giá tác động môi trờng đầy đủ nào cũng nên xác
lập và ớc lợng đợc những ảnh hởng của khí hậu ở vùng hồ chứa nớc.
Nghề Cá
5.7. Những cuộc gặp gỡ trao đổi ý kiến với những cộng đồng địa phơng, họ cho rằng thợng
lu sông Gâm, nơi sẽ bị mất đi do hình thành hồ chứa nớc, không là nơi cho phát triển nghề
đánh bắt cá. Thực sự, họ cho rằng số lợng cá đã bị giảm và nghề đánh bắt cá không còn là
nguồn cung cấp thực phẩm có lợi nữa.

cần phải thực hiện trớc khi thi công đập. Cần cố gắng hạn chế phá nổ, tiếng ồn và tiếp cận
19
Báo cáo đánh giá sơ bộ tác động môi trờng của Đập dự kiến xây dựng trên sông Gâm
vào Khu Bảo tồn trong giai đoạn thi công xây dựng đập. Việc tái c có hiệu quả và việc tăng
cờng bảo vệ rừng cũng có thể nâng cao khả năng sinh tồn cho loài Voọc.
5.12. Tiến trình phát triển, đặc biệt là giai đoạn xây dựng có thể coi nh gia tăng sự quấy
nhiễu loài Voọc má trắng. Cũng lại là tình trạng số lợng ít ỏi và đứng trớc nguy cơ tuyệt
chủng của loài này, đây đợc coi là một tác động xấu rất đáng kể.
Chúng tôi khuyến nghị rằng, nh một phần của đánh giá tác động môi trờng đầy đủ cần
phải triển khai một cuộc khảo sát mới về sinh cảnh và tình hình phân bố của loài Voọc má
trắng.
5.13. Chúng tôi đã lu ý ở mục 4 về một số loài thú, Chim, Bớm, Rùa và cây hiếm quí đang
bị đe doạ. Điều đó nói lên sự cần thiết phải triển khai các nghiên cứu thêm tiếp theo về
những tác động của đập đối với những loài này.
Chúng tôi khuyến nghị rằng, nh một phần của đánh giá tác động môi trờng đầy đủ cần
thực hiện các cuộc khảo sát mới về sinh cảnh mà môi trờng này sẽ bị ngập nớc do đập
gây ra và xem xét một cách rõ ràng những tác động của xây dựng và vận hành công trình
đối với những loài hiếm quí bị đe doạ này ở Khu Bảo tồn.
Rừng
5.14. Phần lớn đất đai bị ngập trên đó là thảm thực vật rừng tự nhiên hoặc bán tự nhiên. Tài
liệu của Viện điều tra qui hoạch rừng FIPI và cuộc khảo sát sơ bộ cho thấy rằng phần rừng
sẽ bị ngập không phải có chất lợng cao. Trên cơ sở khảo sát thực địa, ông Chung có kết
luận về hiện trạng rừng này, hầu hết là rừng thứ sinh nghèo và cây bụi rất kém giá trị. Tuy
vậy những khảo sát chi tiết vẫn cần thiết và điều kiện rừng ở đây vẫn còn tốt hơn so với các
tỉnh lân cận. Với qui mô rừng bị mất, chúng tôi có thể kết luận rằng việc mất rừng là một tác
động xấu đáng kể. Tuy nhiên chúng ta có thể giảm thiểu tác động xấu này bằng cách thu
hoạch các cây gỗ có giá trị trớc khi nớc ngập. Nếu chúng ta thực hiện đợc biện pháp
giảm thiểu nh vậy, thì tác động này có thể đợc phân loại ở mức tác động xấu không đáng
kể.
Chúng tôi khuyến nghị rằng, cần có một nghiên cứu chi tiết về các loại rừng sẽ bị mất trong

ở vùng thung lũng, vì thế đây là đợc xem xét là một tác động tích cực không đáng kể.
Giải trí
5.20. Hồ chứa nớc có thể phù hợp với nhiều loại hình hoạt động giải trí bao gồm bơi thuyền,
ca nô, thuyền buồm vv Tuy vậy con sông hiện nay cha đợc sử dụng vào các hoạt động
giải trí, điều đó nói lên rằng ở vùng quá xa xôi sẽ hạn chế loại hình sử dụng này. Điều này
đợc coi là một tác động tích cực không đáng kể.
Điện lực và kiểm soát lũ lụt
5.21. Những lợi ích này đã đợc đa ra ở phần mô tả Dự án đề nghị ở phần đầu báo cáo.
Việc tăng thêm cung ứng nguồn điện lực đợc xem xét tới tác động tích cực rất có ý nghĩa và
việc kiểm soát lũ lụt cũng một tác động tích cực có ý nghĩa.
Đờng xá

5.22. Cải tạo hệ thống đờng xá đợc xem xét ngay sau quyết định xây dựng đập cũng nh
vấn đề nguyên vật liệu xây dựng, những công cụ trang thiết bị, tuốc bin máy điện.vv sẽ cần
thiết phải vận chuyển từ phía Nam tới địa điểm. Điều này đã đợc dự tính rằng sự nâng cấp
hệ thống đờng giao thông sẽ giảm thời gian vận chuyển đi lại từ Hà Nội lên, đa đến những
khả năng phát triển mới cho thị trấn và vùng. Cải tạo nâng cấp đờng xá có thể, và đơng
nhiên là sẽ thực hiện đợc ngay cả khi không xây dựng đập, và cũng mang lại những lợi ích
tơng tự. Tuy nhiên tác động này có thể đợc phân loại là một tác động tích cực có ý nghĩa.
5.23. Cũng sẽ có nhu cầu xây dựng một con đờng lớn mới theo thung lũng sông thay thế
cho những con đờng bị ngập nớc và đáp ứng hệ thống đờng xá đi lại cho những cộng
đồng còn lại trong vùng. Trong điều kiện cha có những kế hoạch chi tiết, thì cha có thể
đánh giá đợc tiềm năng của tác động này.
Chất lợng của giá trị đời sống
Kinh tế - xã hội
5.24. Sự tuyển dụng nhân công cho xây dựng công trình sẽ tuỳ thuộc vào phơng pháp thi
công của những nhà thầu. Tiến trình phát triển công trình đập trớc đây ở Việt Nam đã tuyển
dụng tới mời ngàn công nhân nhng với điều kiện cơ giới hoá đã đợc tăng cờng thì đơng
nhiên số lợng này có thể bị giảm đi. Các quan chức Chính phủ dự tính lực lợng công nhân
của công trình có thể từ 7.000 đến 8.000 ngời. Rõ ràng đây sẽ là tác động kinh tế xã hội

5.31. Cha có những kế hoạch chi tiết về tái định c. Đề nghị tạm thời đợc nêu ra là di
chuyển 632 hộ trong huyện Na Hang và 1.134 hộ đi các huyện khác, trớc hết là đi Chiêm
Hoá.
5.32. Những tiêu chí đầu tiên cho việc tái định c
sẽ theo thể thức áp dụng cho những dự án
thuỷ điện trớc đây, và sẽ bao gồm một khoản chi phí 120 triệu đồng VN cho mỗi hộ. Chi phí
tái định c sẽ chiếm khoảng 15% đến 20% tổng kinh phí dự án công trình.
5.33. Kinh nghiệm tái định c cho thấy rằng phải mất tới 3 năm cho những nông dân mới ổn
định đợc cuộc sống làm ăn của họ. Vì thế tái định c sẽ đơng nhiên trở thành tác động xấu
rất đáng kể đối với những cá nhân phải tái định c. Đồng thời đây cũng là một tác động xấu
đáng kể đối với những cộng đồng tiếp nhận ngời đến định c.
5.34. Tác động này có thể giảm thiểu đợc bằng cách xây dựng kế hoạch và triển khai thận
trọng. Các cấp chính quyền cần đáp ứng những nguyện vọng của ngời dân nh phần giải
trình ở trên, ví dụ.
Mong muốn đợc ở trên vùng địa phơng không muốn đi nơi xa (đặc biệt phía Nam )
Mong muốn đợc tái định c cùng một cộng đồng
Mong muốn di chuyển nhà cũng nh các quyền sở hữu
Mong muốn đền bù thoả đáng cây ăn quả, hoa mầu, và nếu thấy đợc cả nhà cửa
Đáp ứng đầy đủ đất đai và cung cấp nớc ở nơi mới
22
Báo cáo đánh giá sơ bộ tác động môi trờng của Đập dự kiến xây dựng trên sông Gâm
23
Đáp ứng đầy đủ cơ sở hạ tầng nh cơ bản trờng học, bệnh xá và những điều kiện tiếp
cận, vân vân
Cần thiết tôn trọng gìn giữ văn hoá bản sắc và mức độ tập quán giao lu của họ.
5.35. Những sự chuẩn bị chu đáo và cơ sở hạ tầng cũng cần đợc xây dựng trớc khi tiến
hành tái định c. Nếu nh tất cả những điều kiện trên đây đợc đáp ứng, thì tác động này có
thể giảm xuống thành một tác động đáng kể.
Văn hoá - Lịch sử - Khảo cổ
5.36 Với khoảng thời gian là ba tuần nghiên cứu, chúng tôi đã không có khả năng để xác