Đoạn trích Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ

I/ Tìm hiểu chung
1.Tác giả
-Đặng Trần Côn(?-?), sinh tại làng Nhân Mục-Nhân Chính-Thanh Xuân-Hà
Nội
-Làm chức can gián vua
-Sáng tác: thơ, phú chữ Hán.
2. Dịch giả
-Đoàn Thị Điểm (1705-1748), quê làng Giai Phạm- Văn Giang-Hưng Yên.
-ý kiến khác: Phan Huy ích (1750-1822), quê làng Thu Hoạch-Thiên Lộc-Hà
Tĩnh.
3.Tác phẩm: “Chinh phụ ngâm”
-Hoàn cảnh ra đời:
+Hoàn cảnh sáng tác:đầu đời Lê Hiển Tông, có nhiều cuộc khởi nghĩa nông
dân nổ ra, nhiều trai tráng phải giã từ người thân ra trận.
+Hoàn cảnh dịch: Đ.T.Điểm vừa cưới chồng xong thì chồng đã phải đi sứ
Trung Quốc. Thời gian cô đơn này, bà đã dịch “Chinh phụ ngâm”
-Nội dung: oán ghét chiến tranh phong kiến; khao khát tình yêu, hạnh phúc lứa
đôi.
Mạch tự tình của tác phẩm: Phần1: đôi vợ chồng trẻ đang hạnh phúc thì chiến
tranh xảy ra. Người chinh phu lên đường. Buổi chia tay “bước đi một bước giây giây
lại dừng”. Phần 2: người chinh phụ ở nhà chờ đợi mỏi mòn theo năm tháng. Nàng
sống lẻ loi, khát khao hạnh phúc lứa đôi. Phần 3: tưởng tượng và hi vọng của người
chinh phụ ngày chiến tranh kết thúc, người chinh phu hiển vinh trở về.
-Hình thức:
+Thể loại: ngâm khúc
+Thể thơ: nguyên bản: trường đoản cú; bản dịch: song thất lục bát với phép đối

- Tả tâm trạng qua ngoại cảnh: chim thước là vật báo tin may; đèn là vật tả nỗi
cô đơn, thường được dùng trong ca dao và thơ cổ, Vd: “Đèn thương nhớ ai /Mà đèn
không tắt?”. Nó thể hiện sự mong ngóng tin tức của người chồng, mong có người chia
sẻ nỗi cô đơn. Câu hỏi tu từ : hỏi “đèn” chính là mong muốn tha thiết có kẻ hiểu thấu
tâm can mình.

- Trực tiếp thể hiện tâm trạng: người chinh phụ hỏi đèn nhưng rồi tự trả lời
bằng 2 lần phủ định triệt để. Đèn không thể biết được tâm trạng nàng, dù có biết cũng
không hiểu thấu được. Nó khẳng định một sự thực: nàng hoàn toàn cô đơn, không ai
chia sẻ. Dường như không kìm nén được, nàng đã bộc lộ bằng những câu than vãn đau
đớn. Từ “bi thiết” là một tính động từ nhấn mạnh nỗi buồn đau xen trộn của nàng. Ta
cảm tưởng như ống kính máy quay đang kề sát chân dung người chinh phụ để chớp
lấy cân cảnh sắc thái tâm trạng tinh vi. Đó là tâm trạng buồn rầu tới chẳng thiết nói
năng: “Buồn lời”. Câu thơ đã nêu lên quy luật tất yếu của nỗi buồn. Khi buồn tới độ
cao trào, con người trở nên câm lặng trước mọi vật. Tới câu 8, ống kính lại đưa ra xa
để bao quát căn phòng. Trong lòng người thì bão tố mà cảnh vật thì tĩnh mịnh đơn côi
tới buồn bã! Sao nhìn cảnh ấy không thương cho được!
b. 8 câu tiếp (9 – 16)
- Thời điểm là đêm tối về sáng, chứng tỏ người chinh phụ đã thức cả đêm dài.
Nàng như đang đếm thời gian nhưng càng chờ càng thấy dài: “Khắc giờ đằng đẵng
như niên/ Mối sầu dằng dặc tựa miền biển xa.”. Tác giả đã dùng biện pháp so sánh kết
hợp với từ láy để nhấn mạnh cảm thức về thời gian ở người chinh phụ. Tác giả so sánh
với hình ảnh cụ thể để miêu tả độ dài, độ sâu vô tận của thời gian và nỗi sầu. Từ láy
“đằng đẵng” mô tả độ nhích chậm chạp của thời gian. Nếu ở trên không gian bị trống
vắng hoá thì ở dưới dải cao su thời gian lại bị kéo dãn ra vô tận không có điểm dừng.
Từ láy “dằng dặc” đối với từ láy “đằng đẵng” ở trên cho ta thấy thêm một khía cạnh
của tâm trạng, dường như không chỉ buồn chán mà còn tù túng, bế tắc. Câu thơ đã
diễn tả đúng một quy luật của nỗi nhớ: càng nhớ thời gian càng như dài ra.
- Hành động: đốt hương, soi gương, gẩy đàn. Đó là những thú vui tao nhã
nhưng nó không giúp nàng xua đi nỗi buồn “Hương gượng đốt phím loan ngại

nỗi buồn triền miên, kéo dài lê thê không dứt.
-> Đó là trường tâm trạng thể hiện nhiều cung bậc: tù túng, cô đơn, buồn rầu,
chán chường, kinh sợ, Nó là hình ảnh điện tâm đồ trong trái tim người chinh phụ.
-> Giá trị nhân đạo: đồng cảm với khao khát hạnh phúc lứa đôi, gián tiếp lên án
chiến tranh phi nghĩa.
III/Tổng kết
- ND: Qua trường tâm trạng của người chinh phụ, đoạn trích thể hiện sự đồng
cảm với khao khát hạnh phúc lứa đôi và gián tiếp lên án chiến tranh phi nghĩa.
-NT: Tiêu biểu nhất là nghệ thuật miêu tả nội tâm con người.
“Cả khúc ngâm đọng lại thành mối sầu thiên cổ mà không nhàm chán vì sự
diễn biến tinh vi, đa dạng của thế giới nội tâm nhân vật. Tiếng nói độc thoại của người
chinh phụ hấp dẫn lòng người vì giá trị nhân văn cao cả được khắc hoạ bằng nghệ
thuật cổ điển tuyệt vời.”