nghiªn cøu - trao ®æi
12

t¹p chÝ luËt häc sè
11
/2010 NguyÔn Nh− ChÝnh *
1. Thực trạng và một số nhận xét về
thủ tục gia nhập thị trường
Đối với thủ tục đăng kí kinh doanh, hầu
hết các nghiên cứu chuyên sâu đều đồng ý
rằng thủ tục đăng kí kinh doanh đã được cải
thiện rất nhiều và là một điểm sáng của môi
trường kinh doanh Việt Nam. Theo Bộ kế
hoạch và đầu tư (2008), thành tựu lớn nhất
trong quá trình phát triển doanh nghiệp
chính là sự cải thiện về khung pháp lí liên
quan đến đăng kí kinh doanh và gia nhập thị
trường. Luật doanh nghiệp năm 2005 là
bước tiến dài trong việc tạo lập môi trường
tích cực cho sự phát triển của Việt Nam.

(3)
… Như vậy, giả sử một
doanh nghiệp vừa kinh doanh chứng khoán,
vừa kinh doanh bảo hiểm thì cơ quan nào có
thẩm quyền cấp giấy chứng nhận đăng kí
kinh doanh? Những quy định tại các luật
chuyên ngành này đã gây nên sự thiếu thống
nhất trong quản lí doanh nghiệp.
Thứ hai, cơ quan đăng kí kinh doanh
được tổ chức theo hai cấp nhưng thực tế ở
mỗi quận huyện chỉ có bộ phận đăng kí kinh
doanh thuộc phòng tài chính kế hoạch của ủy
ban nhân dân quận, huyện
(4)
với một cán bộ
chuyên trách hoặc bán chuyên trách. Với tổ
chức không chuyên nghiệp, không ổn định
đã làm cho việc thực hiện đăng kí kinh
doanh cho hộ kinh doanh và phối hợp với cơ
quan nhà nước có thẩm quyền kiểm tra
doanh nghiệp; xác minh nội dung đăng kí
doanh nghiệp, chi nhánh, văn phòng đại diện
và địa điểm kinh doanh của doanh nghiệp
trên phạm vi địa bàn theo yêu cầu của phòng
đăng kí kinh doanh cấp tỉnh
(5)
rất khó khăn
và kém hiệu quả.
* Giảng viên Khoa pháp luật kinh tế
Trường Đại học Luật Hà Nội

nghip ma ti nhiu a phng khỏc
nhau, thuờ ngi cú trỡnh thp lm giỏm
c bỏn hoỏ n, thc hin cỏc hnh vi
bt hp phỏp kim li.
i vi cỏc iu kin kinh doanh ca cỏc
ngnh ngh c thự: Hin nay, cỏc iu kin
kinh doanh, c th l cỏc giy phộp kinh
doanh nc ta tn ti di nhiu hỡnh thc
v tờn gi khỏc nhau nh:
- Chng ch hnh ngh, l vn bn m c
quan nh nc cú thm quyn ca Vit Nam
hoc hip hi ngh nghip c Nh nc
u quyn cp cho cỏ nhõn cú trỡnh
chuyờn mụn v kinh nghim ngh nghip v
mt ngnh, ngh nht nh.
(8)
Hin nay cú
khong 20 ngnh ngh m giỏm c, ngi
gi chc v qun lớ trong doanh nghip cn
phi cú chng ch thỡ doanh nghip mi c
hot ng trong nhng nghnh ngh ú.
(9)
Vớ
d: Dch v i din s hu cụng nghip cn
1 chng ch hnh ngh ca giỏm c (iu
154 Lut s hu trớ tu, iu 29 Ngh nh s
103/2006/N-CP); dch v kim toỏn cn 3
chng ch hnh ngh ca giỏm c v ngi
gi chc v qun lớ (iu 23 Ngh nh
s105/2004/N-CP); giỏm sỏt thi cụng xõy

(iu 13 Ngh nh s 104/2007/N-CP); dch
v bo v - 2 t ng (ngoi ra khụng c
kinh doanh cỏc ngnh, ngh v dch v khỏc
ngoi dch v bo v - Ngh nh s
52/2008/N-CP); dch v a ngi lao ng
i lm vic nc ngoi - 5 t ng (iu 3
Ngh nh s 126/2007/N-CP). nghiªn cøu - trao ®æi
14

t¹p chÝ luËt häc sè
11
/2010

Đây là những loại giấy tờ khác (giấy
phép “con”) bên cạnh giấy chứng nhận đăng
kí kinh doanh mà thiếu nó doanh nghiệp
không thể hoạt động được. Mặc dù sự tồn tại
của một số loại giấy phép kinh doanh là cần
thiết nhưng đánh giá tổng quát, hệ thống
giấy phép hiện nay vẫn còn nhiều bất cập.
Thứ nhất, về số lượng, hiện nay có hơn
300 loại giấy phép, gần 400 ngành, nghề kinh
doanh có điều kiện và các điều kiện tương
ứng quy định trong khoảng 430 văn bản có

luật, pháp lệnh không quy định cần điều kiện
kinh doanh nhưng nghị định và quyết định
hoặc thông tư lại hướng dẫn thành ngành
nghề kinh doanh có điều kiện.
(15)

Thứ ba, về mục tiêu ban hành giấy
phép, tính cụ thể, rõ ràng của các loại giấy
phép: Khi ban hành giấy phép kinh doanh,
cơ quan ban hành không tiến hành tham
vấn, tạo điều kiện cho người liên quan tham
gia trực tiếp, do đó, các quy định về điều
kiện kinh doanh, giấy phép kinh doanh có
mục tiêu không rõ ràng, không rõ các điều
kiện đó được ban hành để bảo vệ và phục
vụ lợi ích gì? Nhiều điều kiện được quy
định chung chung, thiếu rõ ràng và cụ thể,
khó thực hiện. Các điều kiện này thường là
điều kiện về địa điểm kinh doanh, cơ sở vật
chất, trang thiết bị, trình độ chuyên môn,
phương án, kế hoạch kinh doanh
(16)
… Do
vậy việc áp dụng giấy phép trên thực tiễn
phụ thuộc nhiều vào sự suy diễn chủ quan
của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Đây là nguyên nhân quan trọng của sự lạm
dụng giấy phép trong quản lí.
Thứ tư, về thủ tục cấp giấy phép, hồ sơ
để đáp ứng các điều kiện kinh doanh, xin

gia tng cho nn kinh t.
2. Mt s gii phỏp ci cỏch th tc gia
nhp th trng nhm gúp phn bo m
mụi trng kinh doanh Vit Nam
2.1. Gii phỏp v ci cỏch th tc ng
kớ kinh doanh
- Vi vic cỏc lut chuyờn ngnh khỏc
quy nh mt s c quan chuyờn ngnh cú
th thc hin ng kớ kinh doanh cho doanh
nghip kinh doanh ngnh ngh mỡnh qun lớ
nh hin ti, phi tr li thm quyn ng kớ
kinh doanh cho c quan ng kớ kinh doanh
c quy nh ti Lut doanh nghip nm
2005. õy l c quan duy nht cú thm
quyn cp giy chng nhn ng kớ kinh
doanh, cỏc c quan chuyờn ngnh ch cú
thm quyn kim tra cỏc iu kin hot ng
kinh doanh trong lnh vc mỡnh ph trỏch.
- Cú th hc tp mt s nc trờn th
gii, thng nht vic ng kớ kinh doanh
c tin hnh ti to ỏn. Khi tin hnh ng
kớ kinh doanh ti to ỏn s to iu kin gii
quyt nhanh chúng cỏc v vic phỏt sinh khi
thnh lp doanh nghip gian di, mõu thun
gia cỏc thnh viờn trong cụng ti. Ngoi ra,
hin nay mt s nc trờn th gii cng ó
cú nhng thnh cụng trong vic tỏch ng kớ
kinh doanh ra khi to ỏn, thit lp mt h
thng riờng c t chc t trung ng n
a phng. Vit Nam cng cú th thit lp

kinh doanh, cỏc b, ngnh cn phi tng
cng c ch phi hp m bo r soỏt,
ct xộn nhng th tc khụng cn thit, trỏi
phỏp lut gõy khú khn cho quỏ trỡnh gia
nhp th trng ca nh u t.
- Vi thc trng cú quỏ nhiu c quan
ban hnh giy phộp kinh doanh v vic quy
nh v giy phộp kinh doanh nhiu vn nghiªn cøu - trao ®æi
16

t¹p chÝ luËt häc sè
11
/2010

bản pháp quy khác nhau như hiện nay, để
xoá bỏ tình trạng này cần phải quy định
thống nhất cho một cơ quan duy nhất có
thẩm quyền ban hành các loại giấy phép kinh
doanh trên cơ sở đề nghị của các cơ quan
quản lí chuyên ngành. Cần ban hành nghị
định riêng về quản lí nhà nước đối với giấy
phép kinh doanh, trong đó quy định rõ việc
ban hành giấy phép kinh doanh thuộc thẩm
quyền của Thủ tướng Chính phủ hay Uỷ ban

trên cơ sở kết hợp giữa kinh tế học và luật
học, kinh tế học pháp luật đã trở thành ngành
khoa học độc lập, ứng dụng các phân tích
kinh tế vào môi trường pháp lí. Một trong
những thành tựu của kinh tế học pháp luật
là giúp các nhà hoạch định chính sách và
soạn thảo luật pháp tính được phí tổn mà xã
hội có thể phải gánh chịu khi áp dụng chính
sách hoặc đạo luật cụ thể trong tương lai.
Đối với những quy định về thủ tục gia nhập
thị trường, nhà làm luật cần phải quy định
trình tự, thủ tục, chi phí để xin cấp các giấy
phép kinh doanh như thế nào để các nhà
đầu tư dễ dàng chấp nhận thực hiện. Nhà
đầu tư sẽ cân nhắc những thiệt hại về công
sức, thời gian, cơ hội kinh doanh khi thực
hiện đúng các trình tự để có được giấy phép
kinh doanh với việc bỏ ra một số tiền thực
hiện hối lộ hoặc vi phạm pháp luật để đạt
được giấy phép kinh doanh đó một cách
nhanh nhất, dễ dàng nhất. Như vậy, nếu quá
nhiều các loại giấy phép được ban hành,
làm cho việc tuân thủ khó khăn, người dân
sẽ tìm cách thực hiện những “giao dịch
ngầm”. Áp dụng nguyên lí kinh tế học pháp
luật khi ban hành các giấy phép kinh doanh
sẽ giảm chi phí xã hội và chống được những
“giao dịch ngầm” này.
- Tuy nhiên, cơ chế cấp phép còn tồn tại
thì vẫn phải thường xuyên rà soát, cân nhắc

lớ nhng trng hp vi phm.
Doanh nghip sau khi hon tt cỏc th
tc ng kớ (kờ khai), quỏ trỡnh kinh doanh
ca h s bt u bng Thụng bỏo kinh
doanh. õy l mt dng thụng bỏo cụng
khai ca doanh nghip trc c quan qun
lớ nh nc, cam kt thc hin cỏc iu
kin kinh doanh ó quy nh. C quan nh
nc cú quyn t chi, khụng chp nhn
nhng thụng bỏo ny trong thi hn quy
nh nhng phi nờu rừ lớ do, doanh nghip
cú quyn khiu ni, khi kin cỏc quyt
nh ú. Nh nc ch úng vai trũ ghi
nhn ch khụng chu trỏch nhim v nhng
iu kin do doanh nghip kờ khai, doanh
nghip phi cú trỏch nhim ln v thng
xuyờn v nhng cam kt kinh doanh m h
ó ng kớ./.

(1). Trung tõm nghiờn cu kinh t v chớnh sỏch,
Trng i hc kinh t, i hc quc gia H Ni,
Bỏo cỏo tng quan mụi trng kinh doanh ti Vit
Nam, H Ni 10/2009.

(2). Ngun: Trung tõm thụng tin doanh nghip -
Phũng phỏt trin doanh nghip nh v va, B k
hoch v u t.
(3). Lut chng khoỏn v Ngh nh s 28/2007/N- CP.
(4). Nhng huyn cú s lng h kinh doanh v hp
tỏc xó ng kớ thnh lp mi hng nm trung bỡnh t

hng min thu, doanh nghip phi ỏp ng cỏc iu
kin quy nh ti Quyt nh s 206/2003/Q-TTg:
- Cú ớt nht 01 cỏn b lónh o doanh nghip v 01
cỏn b ph trỏch ca hng min thu cú trỡnh qun
lớ hot ng kinh doanh ca hng min thu
- Cú ca hng, kho hng thun tin cho vic bỏn
hng v vic kim tra, giỏm sỏt ca hi quan