Kỳ thú cổ vật
Tượng 500 năm tuổi
giữa đồng

Nằm giữa cánh đồng làng thuộc tỉnh Quảng Trị, pho
tượng Nguyễn Ư Dĩ bằng đồng khối nặng hơn 30 kg và
trên dưới 500 năm tuổi như một chứng nhân lịch sử với
nhiều huyền thoại. Đối với những nhà sử học, khảo cổ học thì tượng Nguyễn Ư
Dĩ là một báu vật để nghiên cứu. Với người dân thôn Trà
Liên Tây (xã Triệu Giang, H.Triệu Phong, Quảng Trị), tượng
này là hiện thân của bậc thánh nhân, là “thành hoàng” của
thôn làng được thờ cúng với nhiều nghi thức tâm linh. Không
ai biết tác giả và niên đại chính xác của pho tượng nhưng
theo các cụ cao niên trong thôn Trà Liên Tây, bức tượng này
có “tuổi” trên dưới 500 năm, được đúc bằng đồng đặc. Trước
đây, tượng được thờ ở chùa Liễu Bông (cũng thuộc thôn Trà
Liên Tây, khá gần QL1), về sau được đưa về cánh đồng cạnh
đình làng để tiện hương khói. Tượng Nguyễn Ư Dĩ - ẢNh: Nguyễn Phúc Nhân vật lịch sử

Nguyễn Ư Dĩ là nhân vật lịch sử có thật, tên tuổi của ông gắn

dưới trướng Nguyễn Hoàng. Người dân nghèo đến nơi này
được tự do khai khẩn đất hoang lập ruộng, biến một nơi khô
cằn thành màu mỡ, trù phú… Khi Nguyễn Ư Dĩ qua đời, ông
được truy phong Thái phó Uy Quốc công, được đúc tượng để
thờ…

Thường bị trộm rình rập

Tượng Nguyễn Ư Dĩ đầu đội mũ hai bậc, khuôn mặt chữ
điền, mắt nhìn xuống, mũi cao, môi mỏng, cằm vuông, râu
dài, tai như tai Phật được tạc ở tư thế ngồi trên ghế thấp, hai
chân gấp khuỷu hơi dang ra. Toàn thân khoác áo choàng rộng
phủ từ vai xuống trùm cả hai chân (để lộ phần mũi hia). Hai
tay vòng ra trước bụng, khuất trong áo choàng chỉ lộ ngón
tay cái bên phải. Tượng để hở phần bụng tròn, ngực to. Trên
ngực có một dải vòng đai hình bán cầu…

Theo ông Nguyễn Huỳnh, Trưởng thôn Trà Liên Tây, số
phận của bức tượng Nguyễn Ư Dĩ có rất nhiều thăng trầm:
“Năm 1972, khi tượng còn được thờ trong chùa Liễu Bông,
bom đạn ác liệt đã đánh sập ngôi chùa nhưng pho tượng vẫn
uy nghi trên bệ đá. Từ sau giải phóng đến nay, tượng đã bị
trộm hụt 2 lần nhưng chưa lần nào đi ra khỏi làng này ”.
Ông Huỳnh bấm đốt ngón tay kể khoảng năm 1991, khi
tượng đang ở vị trí cũ đã bị kẻ trộm khiêng đi, người dân phát
hiện và tỏa đi tìm thì thấy tượng bị giấu ở bến sông. Năm
1996, tượng chuyển về chỗ mới, người dân quen gọi là “Nhà
tượng”. Tượng được đặt trên bệ xi măng, xây kín 3 mặt, chỉ
chừa một khoảng trống phía trước để chiêm bái và nhang
khói. Vậy mà năm 1998, tượng lại bị trộm viếng. Chúng cạy

hại, lấy cắp. Một nơi đặt tượng xứng tầm và an ninh hơn là
điều mà người dân địa phương mong mỏi chính quyền, ngành
văn hóa tỉnh Quảng Trị quan tâm.