LỜI NÓI ĐẦU
Khi nền kinh tế nước ta phải đối mặt với những khó khăn to lớn:
trong khi nhiều tiềm năng chưa được phát huy thì sản xuất trì trệ, đình
đốn; đầu tư giảm mạnh; hoàng hóa khan hiếm; lạm phát ngày một gia
tăng; nhiều lao động không có việc làm hoặc thiếu việc làm; đời sống của
nhân dân không được cải thiện, thậm chí có mặt còn giảm sút; tình hình
xã hội có nhiều diễn biến phức tạp;… Nhìn một cách tổng thể khi đó nền
kinh tế thiếu động lực phát triển; một bộ phận không nhỏ người lao động
và cán bộ quản lý bộ phận không nhỏ người lao động và cán bộ quản lý
không quan tâm tới việc phát triển sản xuất, kinh doanh, do vậy năng suất
lao động vốn đã thấp lại càng giảm sút, làm cho nền kinh tế ngày càng
suy thoái.
Trước tình hình trên, Đảng và Nhà nước đã quyết định thành lập
Viện nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương và giao cho Viện nhiệm vụ
tổng kết tình hình thực tế, nghiên cứu lý luận, tìm ra những định hướng
và giải pháp phá bỏ những cái lỗi thời của cơ chế quản lý cũ, xây dựng cơ
chế quản lý mới phù hợp với tình hình thực tế của đất nước và xu thế
chung của thờ đại nhằm từng bước xoay chuyển tình thế, tạo ra động lực
mới cho phát triển đất nước. Việc còn có nhiệm vụ tổ chức đào tạo, bồi
dưỡng cán bộ trung cao cấp của trung ương, tỉnh và huyện nhằm trang bị
cho số cán bộ này những kiến thức mới về quản lý kinh tế và truyền đạt
những tư tưởng mới của Đảng và nhà nước về đổi mới kinh tế và quản lý
kinh tế.
Viện đã đưa ra những nghị quyết và những quyết định mang tính
đột phá mạnh mẽ vào cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp và
đã thực sự góp phần quan trọng tạo ra động lực mới cho phát triển kinh tế
xã hội của đất nước.
Từ những năm mới chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường có sự
quản lý của Nhà nước, viện được chính phủ giao chủ trì xây dựng 6 dự án
luật trình Quốc Hội xem xét và ban hành, đó là: Luật công ty, luật doanh
nghiệp tư nhân; luật khuyến khích đầu tư trong nước; luật doanh nghiệp

cấp và đề ra nhiều phong trào như Ba xây, Ba chống, Cải tiến quản lý
HTX nông nghiệp vòng I, vòng II,… Nhà nước cũng đã mời các
chuyên gia cố vấn của CHDC Đức sang giúp đỡ, nhằm khắc phục các
vướng mắc, trì trệ trong quản lý, song do những điều kiện khách quan
và chủ quan, công cuộc cải cách kinh tế đã không đạt được tiến bộ
mong muốn và cấp thiết. Sau khi miền Nam được giải phóng, đất
nước thống nhất, với khí thế phấn khởi hào hùng của cả dân tộc, cả
nước bước vào XHCN với kế hoạch 5 năm lần thứ hai (1976 – 1980 ),
song chỉ một thời gian ngắn sau đó tình hình kinh tế lại lâm vào tình
thế khó khăn, bế tắc. Do vậy nhiệm vụ nghiên cứu quản lý kinh tế đã
được đặt ra.
Đại hội IV đã đề ra nhiệm vụ “… Tổ chức lại nền sản xuất xã hội
trong phạm vi cả nước, cải tiến phương thức quản lý kế hoạch hóa làm
chính, kiện toàn bộ máy quản lý kinh tế…”, “… thực hiện một sự
chuyển biến sâu sắc trong tổ chức và quản lý kinh tế trong cả nước…”
Thực hiện chủ trương của Đại hội trong lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng
và phát triển kinh tế, Trung ương Đảng và Chính phủ thấy cần thiết
phải có một cơ quan riêng không bị cuốn hút vào công việc điều hành
hàng ngày, chuyên nghiên cứu, nhận xét, đánh giá khách quan quá
trình này và kiến nghị các biện pháp khả thi, hữu hiệu nhằm quản lý
3
ngày một tốt hơn nền kinh tế. Từ yêu cầu đó, Trung ương Đảng và
chính phủ đã lần lượt thành lập một số nhóm, tổ gồm những cán bộ
biệt phái từ các Bộ, ngành, và sau này là Ban thư và Chính phủ. Nhiều
đồng chí lãnh đạo cấp cao của Đảng và Chính phủ đã trực tiếp phụ
trách các tổ chức nghiên cứu đó như Thủ tướng Phạm Văn Đồng, phó
thủ tướng Lê Thanh Nghị, Phó thủ tướng Nguyễn Duy Trinh…
Trước đòi hỏi ngày càng bức xúc của thực tiễn, yêu cầu cấp bách
phải nghiên cứu có luận cứ về phương thức quản lý kinh tế mới nên đã
thúc đẩy việc chuyển Ban nghiên cứu cải tiến quản lý kinh tế thành

• Tổng kết thực tiễn quản lý kinh tế ở nước ta nghiên cứu vận dụng
các quy luật kinh tế vào công cuộc xây dựng và quản lý kinh tế
trong quá trình phát triển từ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn XHCN;
nghiên cứu kinh nghiệm tổ chức và quản lý kinh tế của các nước
XHCN anh em và các nước khác, xây dựng khoa học về quản lý
kinh tế XHCN ở nước ta.
• Tổ chức việc bồi dưỡng cán bộ cao cấp của Nhà nước về quản lý
kinh tế; hướng dẫn các Viện, các trường bồi dưỡng cán bộ về quản
lý kinh tế của các Bộ, các tỉnh và thành phố.
• Thực hiện việc hợp tác và trao đổi kinh nghiệm về công tác nghiên
cứu quản lý kinh tế với các tổ chức hữu quan ở nước ngoài, theo
đúng đường lối, chính sách đối ngoại của Đảng và những quy định
của Nhà nước.
• Hướng dẫn, giúp đỡ về nội dung và phương pháp nghiên cứu đối
với các tổ chức nghiên cứu quản lý kinh tế của các Bộ, Tổng cục
và địa phương.
• Quản lý tổ chức cán bộ, biên chế, kinh phí và tài sản của Viện theo
chính sách và chế độ chung của Nhà nước.
Để thực hiện chức năng nhiệm vụ trên, cơ cấu tổ chức của Viện
theo Nghị đinh số 111 – CP gồm có:
- Ban nghiên cứu tổng hợp.
- Ban nghiên cứu quản lý công nghiệp(gồm cả xây dựng – giao
thông vận tải).
- Ban nghiên cứu quản lý nông nghiệp (gồm cả lâm nghiệp, ngư
nghiệp và thủy lợi).
- Ban nghiên cứu quản lý lưu thông phân phối
- Ban quản lý bồi dưỡng cán bộ cao cấp.
- Văn phòng,
5
Và hội đồng khoa học quản lý kinh tế làm chức năng tư vấn về khoa

Chính Phủ về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của
Bộ kế hoạch và Đầu tư, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã ban
6
hành Quyết định số 17 – BKH/TCCB (ngày 29/11/1995) quy định
chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của Viện nghiên cứu quản lý
kinh tế TW ( trong Bộ kế hoạch và Đầu tư).
Các chức năng, nhiệm vụ của Viện hiện nay được quy định là:
• Dưới sự chỉ đạo của Bộ trưởng Bộ kế hoạch và Đầu tư, phối hợp
với các đơn vị trong bộ, các ngành, các địa phương xây dựng các
đề án chính sách kinh tế, cơ chế quản lý kinh tế và kế hoạch hóa,
các dự án luật, pháp lệnh và văn bản dưới luật thuộc lĩnh vực quản
lý kinh tế do Nhà nước giao, trên cơ sở tổng kết thực tiễn kinh tế và
quản lý kinh tế trong nước, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về
quản lý kinh tế tầm vĩ mô và vi mô.
Tổ chức nghiên cứu đề xuất và thí điểm áp dụng những cơ chế
chính sách, mô hình tổ chức quản lý kinh tế mới, đáp ứng yêu cầu của
thực tế kinh tế - xã hội.
• Nghiên cứu lý luận và phương pháp luận khoa học quản lý kinh tế,
từng bước góp phần xây dựng chương trình cải cách kinh tế và phát
triển khoa học kinh tế ở Việt Nam.
• Hợp tác nghiên cứu với các tổ chức và cơ quan trong nước và
ngoài nước trên lĩnh vực quản lý kinh tế; thực hiện công tác tư vấn
về quản lý kinh tế và bồi dưỡng, đào tạo cán bộ (kể cả trên đại học
khi có điều kiện).
• Tổ chức quan lý các hoạt động của Câu lạc bộ Giám đốc Trung
ương và thực hiện những nhiệm vụ khác theo sự phân công của Bộ
trưởng Bộ kế hoạch và Đầu tư.
Cơ cấu tổ chức của Viện hiện nay bao gồm các phòng ban:
 Ban nghiên cứu chính sách vĩ mô.
 Ban nghiên cứu cải cách và phát triển doanh nghiệp.

Do bám sát thực tế, tổng kết những sáng kiến tự phát từ cơ sở, kết
hợp với tam khảo kinh nghiệm nước ngoài Viện đã mạnh dạn đề xuất
sáng kiến “đổi mơi”. Điều này không phải do trình độ lý luận cao siêu
hay một sáng tạo gì ghê gớm; chúng ta chỉ biết là không thể làm như
cái cũ, không thể chấp nhận cái cũ phải “đổi mới”. Khái niệm “đổi
mới” quản lý kinh tế đưa ra từ đó (11/1978). Mặt khác chúng ta cũng
tiếp thu được thông tin từ bên ngoài, chủ yếu từ kinh nghiệm của Liên
Xô, về thực hiện chính sách kinh tế mới (NEP). Nội dung dự thảo đề
cương “thực hiện một sự chuyển biến sâu sắc trong tổ chức và quản lý
kinh tế” đã thể hiện rất nhiều sự “đổi mới”. Và cũng chính Viện đã
8
chủ động kiến nghị với Chính phủ và đước Thủ tướng chấp nhận
chuẩn bị báo cáo trình ra Hội nghị lần thứ 6 của BCH TW (khóa IV),
khởi đầu cho thời ký đổi mới kinh tế ở nước ta.
Được Đảng và Chính phủ giao chủ trì nghiên cứu nhiều đề án lớn
về đổi mới quản lý trong các lĩnh vực kinh tế quan trọng nhằm cụ thể
hóa chủ trương của các nghị quyết Trung ương, Nghị quyết Đại hội
Đảng ví dụ một số đề án quan trọng như: đề án của BCT khóa IV
quyết định ra Nghị quyết 26- NQ/TW (1980) về công tác phân phối
lưu thông; Quyết định 25,26-CP (1981) cụ thể hóa Nghị quyết TW 6
khóa IV (1979) về cải tiến quản lý xí nghiệp; Các đề án nhằm cụ thể
hóa Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ VI như đề án về đổi mới quản lý
kinh tế nông nghiệp, cơ chế chính sách đối với khu vực ngoài quốc
doanh để Bộ chính trị khóa VI ban hành Nghị quyết 10 và 16-NQ/TW
(1988), đề án về đổi mới quản lý xí nghiệp quốc doanh để Chính phủ
ban hành quyết định số 217-HĐBT, đề án về chính sách đối với kinh
tế cá thể và doanh nghiệp tư nhân trong nông lâm, ngư nghiệp để
Chính phủ ban hành Nghị định số 170-CP(1980) và 6 dự án Luật trình
Quốc hội ban hành trong thời gian nhiệm kỳ Đại hội VII của Đảng.
Ngoài ra còn có nhiều đề án khác mà Viện được giao chủ trì hoặc

luật giá trị gắn với hiệu quả của các hoạt động kinh tế. Giá cả là vấn
đề quan tâm đầu tiên trong các kiến nghị, do hệ thống giá của ta có
nhiều điểm không sát với thực tiễn, phải cải cách nó một cách cơ bản
để tiến tới hệ thống một giá biến động theo quan hệ cung-cầu. Trước
mắt phải điều chỉnh và cải tiến chính sách giá cho phù hợp theo hướng
làm cho giá cả sát với giá trị để thúc đẩy sản xuất và tăng năng suất;
đẩy mạnh thu mua, nắm nguồn hàng, xuất khẩu; bớt bù lỗ, bớt gánh
nặng cho ngân sách. Hỗ trợ cho lưu thông tiền tệ, giảm bội chi tiền
mặt và lạm phát. Một vấn đề khó của nhiều nước trên thế giới cũng
như của nước ta là xử lý vấn đề lạm phát. Ngay từ năm 1978 Viện đã
nêu là phải đánh giá đúng tình hình lạm phát và có biện pháp chống
lạm phát. Tuy nhiên do chưa hiểu thấu đáo nên chúng ta chưa tìm ra
đước các biện pháp hữu hiệu để chống và đẩy lùi lạm phát. Chúng ta
cũng thấy những vấn đề bức xúc trong lĩnh vực tài chính, tiền tệ, cần
phải có sự đổi mới, nếu không sẽ cản trở sự phát triển sản xuất và ổn
định đời sống. Đồng thời Viện cũng thấy phải sớm đổi mới công tác
kế hoạch hóa cả về nội dung và phương pháp, gắn kế hoạch với thị
trường, sử dụng quan hệ hàng hóa – tiền tệ trong công tác kế hoạch
10