TCNCYH 27 (1) - 2004
Biến đổi cấu trúc hình thái và hoá học
của gan chuột cống trắng nhiễm độc cấp
thuốc trừ sâu Bassa

Nguyễn Thị Bình, Bùi Thanh Thuỷ
Đại học Y Hà Nội

Gây nhiễm độc cấp thuốc trừ sâu Bassa cho chuột cống trắng với liều 205 mg/kg cân
nặng (1/2 LD50). Theo dõi biến đổi cấu trúc hình thái và hoá học của gan ở các giai đoạn
khác nhau sau nhiễm độc, nhận thấy:




Những thay đổi trong gan xảy ra rất rõ rệt trong 3 ngày đầu sau nhiễm độc cấp Bassa
với các biểu hiện: Rối loạn tuần hoàn máu trong gan, thoái hoá mỡ bào tơng tế bào gan,
giảm số lợng tế bào gan 2 nhân, giảm lợng glycogen và tăng lợng lipid trong bào tơng
tế bào gan, lợng ADN trong nhân tế bào gan không thay đổi.
Sau ngày thứ 3, các tổn thơng hồi phục nhanh chóng về cả cấu trúc hình thái và hoá
học.

i. Đặt vấn đề
Sự gia tăng sử dụng các thuốc bảo vệ
thực vật (BVTV), việc quản lý, bảo quản
không đợc chặt chẽ, sự thiếu hiểu biết
của ngời sử dụng, dẫn đến tình trạng ngộ
độc và tử vong do ngộ độc thuốc BVTV
tăng cao [4, 5].
Những năm gần đây, do chính sách mở
cửa kinh tế, nhiều loại thuốc BVTV ồ ạt

41 chuột cống trắng đực, 2-2,5 tháng
tuổi khi bắt đầu thí nghiệm, trọng lợng
130-150g/con, đợc nuôi trong điều kiện
phòng thí nghiệm.

23
TCNCYH 27 (1) - 2004
2. Vật liệu:
Bassa 50EC của hãng Novatis pha
trong dầu hớng dơng thành dung dịch
13,7mg/ml.
3. Phơng pháp:
3.1. Phân lô thí nghiệm:



Lô 1: 5 chuột bình thờng
Lô 2: 18 chuột, mỗi chuột đợc uống
qua sonde dạ dày 1 lần dầu hớng dơng:
1,5ml/100g cân nặng.
Lô 3: 18 chuột, mỗi chuột uống 1 lần

chuột lô uống dầu hớng dơng: ranh giới
các tiểu thuỳ không rõ ràng. Các mao
mạch nan hoa có lòng rõ thành lợp bởi tế
bào nội mô và tế bào Kupffer. Các tế bào
gan tạo thành bè Remak. Các tế bào gan
hình đa diện, có 1-2 nhân tròn, bào tơng
mịn màng chứa những hạt a base. Mô
liên kết ở khoảng cửa ít, chứa ống mật,
động mạch gan và tĩnh mạch cửa.
- Gan chuột uống Bassa liều 205 mg/kg
cân nặng:
30 phút sau uống Bassa: ở mức độ
vi thể, trong gan cha thấy có biến đổi.
Một ngày sau uống Bassa: tuần
hoàn máu trong gan bị rối loạn: các tĩnh
mạch cửa và tĩnh mạch trung tâm tiểu thuỳ
giãn rộng và ứ đầy máu. Các tế bào gan ở
vùng giữa và ngoại vi tiểu thùy bào tơng
bị thoái hoá hốc, nhân tế bào bình thờng.
Khoảng cửa có những đám tế bào tròn
thâm nhiễm.
Ba ngày sau uống Bassa: gan bị
tổn thơng rất nặng nề, xung huyết dữ dội
ở các tĩnh mạch trong gan. Hầu hết các tế
bào gan trơng to làm mất cấu trúc bè
Remak. Bào tơng của các tế bào gan
thoái hoá hốc, nhân một số tế bào nhăn
nheo hoặc teo nhỏ.
7 ngày sau uống Bassa: rối loạn
tuần hoàn máu trong gan đã giảm. Cấu

30 phút
64,88 20,59
>0,05
1 ngày
41,16 6,99
<0,05
3 ngày
76,6 12,86 45,10 2,16
<0,05
7 ngày
56,50 8,17
<0,05
15 ngày
71,50 26,14
>0,05
30 ngày
67,30 12,50
>0,05

Số lợng tế bào gan 2 nhân giảm ngay
sau khi uống Bassa, lợng tế bào gan 2
nhân thấp nhất ở giai đoạn 1-3 ngày, sự
khác biệt so với lô chứng có ý nghĩa thống
kê với p<0,05. Sau đó, lợng tế bào gan 2
nhân có xu hớng tăng dần và ngày thứ 15
trở đi đã gần nh bình thờng.
3. Biến đổi glycogen, lipid trong bào
tơng tế bào gan:
Trên các tiêu bản nhuộm PAS,
glycogen có màu đỏ tím. ở tất cả các tiêu


25
TCNCYH 27 (1) - 2004
Lợng glycogen giảm ở những ngày
đầu thấp nhất ở ngày thứ 7 sau uống
Bassa cao nhất ở ngày thứ 3, sự khác biệt
so với lô chứng có ý nghĩa thống kê với
p<0,05.
Lợng glycogen trở lại bình thờng từ
ngày thứ 7 (p>0,05).
Trên các tiêu bản nhuộm Sudan III: bào
tơng các tế bào gan chuột bình thờng
hầu nh không chứa mỡ nhng trên các
tiêu bản gan chuột nhiễm độc cấp Bassa,
bào tơng tế bào gan chuột có chứa lợng
mỡ khác nhau tuỳ giai đoạn sau uống
thuốc (ngày thứ 1 ngày thứ 7), ngày thứ
15 trở đi các tế bào gan không còn các
giọt mỡ trong bào tơng.
4. Biến đổi ADN trong nhân tế bào
gan chuột cống trắng
Trên các tiêu bản nhuộm Feulgen, nhân
tế bào gan màu đỏ tím. Kết quả bán định
lợng nh sau.
Bảng 3: Lợng ADN trong nhân tế bào gan chuột
Lô chứng Lô TN
Giai đoạn TN
X SD X SD
p
30 phút

tổn thơng này của gan cũng đã đợc một
số tác giả [2, 3] mô tả khi nghiên cứu ảnh
hởng của Wofatox đến gan chuột cống
trắng. Theo Vũ Văn Đính (1995): nhiễm
độc thuốc bảo vệ thực vật nhóm carbamat
trừ sâu cũng là trờng hợp nhiễm độc
acetylcholin nội sinh giống nh nhiễm độc
phospho hữu cơ. Tuy nhiên, khả năng hồi
phục enzym cholinesterase khi nhiễm độc
thuốc bảo vệ thực vật nhóm carbamat trừ
sâu nhanh hơn, do carbamat gắn vào men
cholinesterase yếu hơn so với nhóm
phospho hữu cơ [4]. Cũng với những tổn
thơng về hình thái, số lợng tế bào gan
hai nhân và một số thành phần hoá học
của tế bào gan nh: glycogen, lipid, cũng
thay đổi. Khi gan tổn thơng nặng nhất, số
tế bào gan 2 nhân và glycogen giảm đi,
còn lợng mỡ trong tế bào gan lại tăng lên.
Những biến đổi trong gan ở mức độ vi thể
đã hầu nh trở lại bình thờng vào ngày

26
TCNCYH 27 (1) - 2004
thứ 15 sau khi chuột bị nhiễm độc cấp
thuốc trừ sâu Bassa.
v. Kết luận Khi nhiễm độc cấp thuốc trừ sâu

8. Lorenz G (1987), Wound of liver
after contacting pesticides. Wiss, Beitr M.
Luther Unir. Hall-Wilten-berg. 99, 334-
342.

Summary
Changes morphologycal and chemical structure
of rats liver intoxicated by perticide Bassa
Poison the rats by pesticide Bassa with dose 205mg/kg of their body mass. Observe
the changes morphologycal and chemical structrure of rats liver, remark:
- The changes in the liver were clearly show on the thirdly days, find expression:
disorder circulation of the blood, degradation cytoplasma of hepatocytes, number
hepatocytes with 2 nuclei diminished, decrease in quantities glycogen, increase in the
number lipid.
- After the third day, regeneration of the liver rapidly happened.27