47
TẠP CHÍ KHOA HỌC, Đại học Huế, Số 68, 2011

NGHIÊN CỨU SÁNG TẠO DƯỚI QUAN ĐIỂM VỀ NHÂN CÁCH
Lê Nam Hải, Trung tâm Đào tạo từ xa, Đại học Huế
Hà Thị Hoài Hương, Trường Đại học Nghệ thuật, Đại học Huế
TÓM TẮT
Trong tiến trình lịch sử tiến hóa của nhân loại, hoạt động sáng tạo của con người là
một phần không thể thiếu trong hoạt động sống. Sáng tạo từ những vấn đề nhỏ lẻ đã trở thành
một khoa học không ngừng phát triển, đã được các nhà khoa học nghiên cứu từ nhiều phương
diện, nhiều góc độ khác nhau: từ góc độ quá trình, góc độ nhân cách, góc độ sản phẩm.
Bài viết này, chúng tôi nghiên c
ứu sáng tạo của con người dưới góc độ nhân cách, coi
sáng tạo là một thuộc tính nhân cách của con người. Nhân cách sáng tạo được nhìn nhận thông
qua hoạt động của cá nhân khi thực hiện những nhiệm vụ, những công việc nhằm đạt được mục
đích đề ra.
Thông qua việc trình bày một số quan điểm về sáng tạo của các nhà khoa học tâm lý,
chúng tôi nhấn mạnh một số phẩm chất đặc trưng của nhân cách sáng tạ
o nhằm cung cấp một
cái nhìn tích cực về những phẩm chất cần có của con người sáng tạo.

1. Mở đầu
Trong lịch sử tiến hóa của nhân loại, nhờ có lao động và ngôn ngữ mà loài người
đã sáng tạo ra bản thân mình và sáng tạo ra các sản phẩm vật chất, tinh thần phục vụ
cho cuộc sống của mình ngày càng tốt hơn. Trong quá trình đó con người đã có nhu cầu
hiểu biết về hoạt động sáng tạo của bản thân. Từ đó đến nay, khoa học về sự sáng tạo đã
không ngừ
ng phát triển đem lại nhiều thành tựu to lớn. Đặc biệt, trong giai đoạn hiện
nay, khi cuộc cách mạng khoa học công nghệ đang thâm nhập vào mọi lĩnh vực đời

có khả năng chuyển đổi nhanh chóng các loại tư duy khác nhau tùy thuộc yêu cầu của
tình huống. Thông thường họ cởi mở, nhưng đôi khi họ vui vẻ điên rồ, hoặc có thể trở
nên rất khó tính và luôn săm soi tìm lỗi. Nhưng họ luôn kiên trì để đạt được mục tiêu.
Nguyễn Huy Tú - một nhà nghiên cứu chuyên bàn về vấn đề sáng tạo cho rằng:
Sáng tạo là một thuộc tính tâm lý đặc biệt, thể hiện khi con người đứng trước hoàn cảnh
có vấn đề. Thuộc tính này là tổ hợp các phẩm chất và năng lực mà nhờ đó con người
trên cơ sở kinh nghiệm của mình và bằng tư duy độc lập tạo ra được ý tưởng mới, độc
đáo, hợp lý trên bình diện cá nhân hay xã hội. Ở đó người sáng tạo gạt bỏ được các giải
pháp truyền thống để đưa ra giải pháp mới, độc đáo và thích hợp cho vấn đề đặt ra [5,
tr.5].
Tác giả Đức Uy (2005) nhận định: Thời đại mới đòi hỏi con người phải mạo
hiểm, vậy ở nhà sáng tạo tức con người sáng tạo ở cấp
độ, trình độ cao hơn con người
bình thường, anh ta phải tỏ ra và phải có tính mạo hiểm, như một đặc tính, phẩm chất
hay nét tính cách mà ở người bình thường không hoặc ít khi biểu hiện do hình thành
không ổn định, kém phát triển [7, tr158].
Dưới quan điểm của nhân cách, chúng tôi cho rằng:
Sáng tạo là một thuộc tính nhân cách bộc lộ thông qua những ý tưởng mới, lạ,
các sản phẩm độc đáo không chỉ có giá trị đối với cá nhân mà còn có giá trị xã hội.
3. Một số phẩm chất đặc trưng của nhân cách sáng tạo
Hoạt động sáng tạo được thực hiện bởi những nhân cách sáng tạo. Chính vì thế, 49
khi nghiên cứu về sáng tạo, các nhà Tâm lý học rất coi trọng việc nghiên cứu nhân cách
sáng tạo.
Nhân cách sáng tạo là tổ hợp những phẩm chất và năng lực của một cá nhân thể
hiện trong hoạt động mà người đó tham gia và được nhiều người thừa nhận và đánh giá.
Tuy nhiên, không thể có một mô hình về phẩm chất đặc trưng của nhân cách
sáng tạo. Bởi lẽ, những phẩm chất này không tồn tại m

Tính cởi mở trong tri giác và tiếp thu kinh nghiệm mới (Muhle); thái độ vui vẻ tham gia 50
cuộc chơi và có hành vi tò mò (Rogers); yêu cái mới, tính tự phát và sẵn sàng tương tác
với môi trường (Carsa); lực thúc đẩy đến cập nhật hóa nhanh chóng, kịp thời
(Maslow)…[4, tr.89].
Lewis Terrman (1954) nghiên cứu trên 300 nam giới, so sánh sự khác biệt về sản
phẩm hoạt động của họ, đã đưa ra kết luận: Những người sáng tạo thường có các phẩm
chất:
- Họ kiên trì, quyết tâm hoạt động đến khi kết thúc tốt đẹp
- Họ rất tự tin và không có cảm giác thấp kém hơn người khác.
- Khả năng thích ứng của họ cũng tốt hơn, không có cảm giác căng thẳng với
sự khác thường.
Mac Kinnon cho rằng: Những người sáng tạo cao thường tiến hành công việc
một cách dễ dàng, tiếp thu kinh nghiệm và thoát ra khỏi những hạn chế nhỏ nhặt. Họ
cũng là những người nhạy cảm với cái đẹp và có khả năng nhận thức linh hoạt ở mức độ
cao. Họ độc lập trong tư duy hành động, cam kết nỗ lực sáng tạo và yêu cầu rất cao ở
bản thân.
Một số nhà Tâm lý học Liên Xô (cũ) cho thấy các chuyên gia sáng tạo có một số
đặc điểm nổi bật sau:
- Có mục đích và tính kiên trì
- Có năng lực tiến hành từ đầu đến cuối.
- Say mê với công việc.
- Có thái độ tôn trọng ý kiến của các nhà chuyên môn khác.
- Thận trọng trong mọi tình huống, có lập trường rõ ràng trong cách nhận định
của mình.
- Độc đáo trong cảm xúc trí tuệ
- Nhạy cảm, dễ xúc động.
- Có năng lực tự lập, tự chủ cao.

hình chung về nhân cách sáng tạo nhưng chắc chắn trong bất kỳ một lĩnh vực nào con
người sáng tạo hay nhân cách sáng tạo đều là những người có những ý tưởng, giải pháp
mới, lạ, độc đáo. Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay, nhân tố con người, nhất là những
con người sáng tạo với đầy đủ bản lĩnh, những phẩm chất và năng lực là một điều kiện
quan trọng để xây dựng và phát triển xã hội ngày càng văn minh, hiện đại.
4. Kết luận
Từ những nghiên cứu lý luận về sáng tạo và nhân cách sáng tạo, có thể thấy sáng
tạo là một vấn đề có ý nghĩa cơ bản và cấp thiết trong tâm lý học nói riêng và trong đời
sống con người nói chung. Vì vậy, nghiên cứu chuyên sâu về sáng tạo là rất cần thiết,
đặc biệt là những nghiên cứu dưới góc độ tâm lý học nhân cách sẽ góp phần cung cấp
một cái nhìn toàn diện về những yếu tố, phẩm chất cần có của con người sáng tạo. 52
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Phan Dũng, Phương pháp luận sáng tạo và đổi mới, Nxb. Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh,
2010.
2. B.Ph.Lomov, Những vấn đề lý luận và phương pháp luận trong Tâm Lý học (bản dịch),
Nxb. Đại học Quốc gia, Hà Nội, 1983.
3. Đào Thị Oanh, Vấn đề Nhân cách trong Tâm lí học ngày nay, Nxb. Giáo dục, Hà Nội,
2007.
4. Huỳnh Văn Sơn, Giáo trình Tâm lý học sáng tạo, Nxb. Giáo dục, Hà Nội, 2009.
5. Nguyễn Huy Tú, Đề c
ương bài giảng: Tâm lý học sáng tạo (dành cho các lớp Cao học
tâm lý), Viện Khoa học giáo dục, Hà Nội, 1996.
6. Nguyễn Huy Tú, Về tính sáng tạo và chỉ số sáng tạo CQ, trích trong Trí tuệ và đo
lường trí tuệ (Trần Kiều chủ biên), Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2005.
7. Đức Uy, Tâm lý học sáng tạo, Nxb. Giáo dục, Hà Nội, 1999.

HUMAN CREATIVITY IN TERMS OF PERSONALITY