Ngừa thừa cân, béo phì ở
trẻ

Thừa cân – béo phì (TC-BP) là tình trạng tích lũy mỡ
trong cơ thể do hậu quả của sự mất cân bằng năng lượng,
trong đó năng lượng đưa vào vượt quá năng lượng tiêu
hao.
TC-BP gặp ở mọi lứa tuổi, kể cả trẻ em và người lớn.
Vì sao trẻ lại bị TC-BP?
Trẻ bị TC-BP là do nhiều nguyên nhân phối hợp, tương tác
giữa yếu tố môi trường và yếu tố di truyền. Nguyên nhân chủ
yếu là do dinh dưỡng bất hợp lý và ít hoạt động thể lực. Khẩu
phần năng lượng vượt quá năng lượng tiêu hao, do đó phần
dư thừa được chuyển thành mỡ tích lũy trong các tổ chức.
Chế độ ăn giàu chất béo, đậm độ năng lượng cao có liên quan
chặt chẽ với gia tăng tỷ lệ TC-BP. Ít hoạt động thể lực, giảm
hoạt động (thể dục thể thao, đi bộ, bơi lội, đi xe đạp…); tăng
hoạt động tĩnh (xem vô tuyến, chơi điện tử…) làm giảm tiêu
hao năng lượng, tăng tích lũy mỡ; Rối loạn hoạt động của các
hormon.
Hormon tăng trưởng (GH) có liên quan đến hoạt động tiêu
mỡ, quá trình này diễn ra mạnh nhất vào ban đêm khi ngủ, do
vậy nếu mất ngủ sẽ làm giảm tiêu mỡ đồng thời rối loạn quá
trình sản xuất các hormon điều hòa ăn uống, giảm sản xuất
leptin giúp não có cảm giác no nhưng tăng sản xuất ghrelin
kích thích thèm ăn nên trẻ ăn nhiều; Ngoài ra, những trẻ có
bố mẹ bị TC-BP, cân nặng sơ sinh quá cao, suy dinh dưỡng
thấp còi đều có nguy cơ TC-BP; Trẻ TC-BP thường háu ăn,
ăn nhanh, hay ăn vặt, thích ăn ngọt, thức ăn nhanh (fast food)

chọc, cuộc sống khó hòa nhập với cộng đồng, giảm kết quả
học tập.
- Chi phí dịch vụ y tế tốn kém ảnh hưởng đến kinh tế gia
đình và xã hội.
Làm gì khi trẻ bị TC-BP?
Nguyên tắc chung là điều chỉnh chế độ ăn và tăng cường hoạt
động thể lực để hạn chế tăng cân.
Điều chỉnh chế độ ăn: Giảm bớt chất béo, chất bột đường,
bớt gạo thay bằng ngô khoai; Tăng cường rau quả để cung
cấp chất xơ; Giảm đồ ngọt, nước ngọt, bánh kẹo, chocolat;
Chế biến thức ăn dưới dạng hấp, luộc, giảm rán xào; Điều
chỉnh hợp lý khoảng cách giữa các bữa ăn, không để trẻ quá
đói; Tuy nhiên chế độ ăn cần có đủ các chất dinh dưỡng,
khẩu phần cân đối để trẻ tiếp tục tăng trưởng và phát triển,
tránh hạn chế ăn uống quá mức, gây thiếu hụt dinh dưỡng.
Tăng cường hoạt động thể lực: Tăng các loại hình hoạt động
thể lực phù hợp theo từng lứa tuổi để tiêu hao năng lượng;
Giảm bớt thời gian xem ti vi, chơi điện tử. Viện hàn lâm Nhi
khoa Hoa Kỳ khuyến cáo không cho trẻ em dưới 2 tuổi xem
ti vi và chỉ cho trẻ lớn hơn xem ti vi và trò chơi điện tử tối đa
2 giờ/ngày; Việc điều trị bằng thuốc và phẫu thuật hiện chỉ áp
dụng cho người lớn.
Dự phòng TC-BP ở trẻ em
TC-BP liên quan đến dinh dưỡng là một bệnh có thể phòng
tránh được bằng dinh dưỡng hợp lý song song với hoạt động
thể lực phù hợp. Đối với trẻ nhỏ, cần chăm sóc tốt cho trẻ
ngay từ trong bào thai để tránh thiếu hoặc thừa dinh dưỡng ở
trẻ sơ sinh. Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu, bú
kéo dài đến 2 năm và ăn bổ sung hợp lý giúp trẻ tăng trưởng
và phát triển tối đa; Đối với trẻ lớn hơn và vị thành niên thì