ÔN THI TỐT NGHIỆP
I. Các dạng bài nghị luận xã hội
II. Rèn luyện kĩ năng viết bài nghị luận xã hội cho
học sinh THPT
III. Luyện tập
Giáo viên: Phạm Lan Hương – THPT Chuyên Trần Phú
RÈN LUYỆN KĨ NĂNG VIẾT BÀI NLXH
CHO HỌC SINH THPT

I. CÁC DẠNG BÀI NLXH
Nghị luận về một tư tưởng đạo lí Nghị luận về một hiện tượng xã hội
1. Nội dung
2. Phạm vi
đề tài
3. Cách thức
triển khai
bài văn
NLXH
4. Yêu câu
chung
5. Ví dụ
- Bàn về một vấn đề thuộc lĩnh vực
tư tưởng, đạo đức, lối sống, quan
niệm của con người…
- Bàn về một sự việc, hiện tượng
có ý nghĩa đối với đời sống xã hội.
- Thường được nêu trong các ý kiến,
nhận định, câu nói, tục ngữ, danh
ngôn…
- Đề tài phong phú về nhận thức, tâm

Đề 4
Đề 1
Đề 1
Đề 2
Đề 2
Viết một bài văn ngắn
( khoảng 400 từ) trình
bày suy nghĩ của anh
(chị) về một lối sống đẹp
trong thanh niên học
sinh hiện nay.
Anh (chị) hãy trả lời câu
hỏi của nhà thơ Tố Hữu:
Ôi! Sống đẹp là thế nào,
hỡi bạn? ( Một khúc ca)
trong một bài văn ngắn
( khoảng 400 từ)
Viết một bài văn ngắn
trình bày suy nghĩ của
anh (chị) về việc làm
như thế nào để phát
huy truyền thống đạo
hiếu trong cuộc sống
hiện nay.
Chử Đổng Tử không làm theo lời cha dặn lúc
lâm chung nhưng vẫn được đánh giá là
người con chí hiếu ( Truyện cổ tích Chử
Đổng Tử). Người con trai trong Sự tích chim
hải âu dù nghe lời trăng trối của cha vẫn bị
coi là người bất hiếu.

hội đặt ra
từ tác
phẩm văn
học
Tư tưởng
đạo lí
Hiện tượng
xã hội
Tư tưởng
đạo lí
Quan niệm sống:
phải sống là chính
mình, chân thực,
không giả dối
Tác dụng của
việc đọc sách
Lòng yêu thương
con người của tuổi
trẻ trong xã hội hiện
nay
Ý nghĩa của việc định
hướng đúng đắn
tương lai
Tác hại của thói dối trá
đối với con người và
xã hội
Tư tưởng
đạo lí

II. RÈN LUYỆN KĨ NĂNG VIẾT BÀI NLXH

Tư tưởng
đạo lí
Đề cao ứng dụng
thực hành hơn hiểu
biết lí thuyết
Hiện tượng
xã hội
Hiện tượng bạo lực
học đường
Tư tưởng
đạo lí
Hiện
tượng xã
hội
Tư tưởng
đạo lí
Lời kêu gọi thế giới
cùng chung tay hành
động để ngăn chặn
đại dịch AIDS
Phải biết trân trọng
những điều đang có,
biết điểm dừng của
lòng ham muốn.
Tư tưởng
đạo lí
Hiện tượng
xã hội
Lòng hiếu thảo
Truyền thống đoàn

sai, chỉ ra hạn chế của
vấn đề
3. Luận điểm 3
Mở rộng bàn
luận
4. Luận điểm 4
Bài học nhận
thức và hành
động
+ Phê phán bác bỏ
những biểu hiện sai
lệch có liên quan đến
vấn đề
+ Nêu quan niệm đúng
có liên quan, chỉ rõ ý
nghĩa tác dụng
+ Rút ra bài học và
phương châm hành động
gì cho bản thân?
+ Nêu các biện pháp, giải
pháp thích hợp
- Hiếu thảo: thái độ tôn kính, biết ơn cha mẹ của
con cái
 Là bổn phận trách nhiệm của con cái đối với
cha mẹ, một trong những tình cảm cao đẹp, tạo
nên nhân cách đạo đức cao quí của con người.
- Nêu các biểu hiện của lòng hiếu thảo
+ Ngoan ngoãn vâng lời giúp đỡ cha mẹ khi còn
nhỏ, phụng dưỡng chăm sóc khi trưởng thành…
+ Nhiều tấm gương hiếu thảo trong sử sách, trong

- Trình bày về
hiện tượng
( giải thích,
nêu biểu hiện)
- Trình bày về
hiện tượng ( giải
thích, nêu biểu
hiện)
- Phân tích
tác dụng, ý
nghĩa, hiệu
quả của
hiện tượng
- Phân tích
tác hại, hậu
quả của hiện
tượng
- Phân tích nguyên nhân từ
nhiều góc độ
- Đề xuất biện
pháp, phương
hướng rèn
luyện phát huy
- Đề xuất biện
pháp, phương
hướng khắc
phục hạn chế
- Giới thiệu bạo lực học đường là hiện tượng gây
nhiều bức xúc của xã hội:
+ Xuất hiện ở cả nam sinh và nữ sinh nhiều cấp

theo chủ đề
VD:
(1) Tình hình giáo dục VN và thế giới:
(2) Quan niệm sống, lí tưởng sống
(3) Chuyện kể về những nhà bác học
(4) Những tấm gương vượt lên số
phận
(5) Những mặt trái của cuộc đời
(6) Những người nổi tiếng trên thế
giới
c. Viết bài NLXH sau khi chuyến tham quan ngoại khóa
VD:
+ Bài học cuộc sống rút ra từ lời tâm sự của nữ nhà văn Mĩ
Helen Keller: "Tôi đã khóc vì không có giày để đi cho đến khi
tôi nhìn thấy một người không có chân để đi giày."

4. Lập dàn bài trong bài văn NLXH
* Cấu trúc bài văn nghị luận về một tư tưởng đạo lí
I. Mở bài
- Giới thiệu ý có liên quan để dẫn vào tư tưởng, đạo lí.
- Trích dẫn, nêu nhận định, vấn đề A
II. Thân bài
1. Giải thích
2. Chứng minh
+ A được biểu hiện như thế nào?  Phân tích vấn đề theo cách thức phân loại
đối tượng, tìm các khía cạnh biểu hiện của vấn đề…)
+ Vì sao A đúng?  Phân tích những mặt đúng, tích cực; nêu ý nghĩa tác dụng
của vấn đề + Dẫn chứng xác thực
+ Vì sao A sai?  Phân tích những mặt sai, chỉ ra hạn chế của vấn đề + Dẫn
chứng xác thực

I. Mở bài
- Mối quan hệ giữa nhận thức và thực tiễn, lý thuyết và thực hành, học và
hành được con người quan tâm, nghiên cứu từ trước đến nay.
- Nhân dân ta đã tổng kết kinh nghiệm vể mối quan hệ đó qua câu tục ngữ
Trăm hay không bằng tay quen.
II. Thân bài
1. Giải thích ( làm rõ tư tưởng đạo lí)
- Trăm hay : Lý thuyết thu nhận được đưa qua sách vở hoặc qua sự hướng
dẫn của người khác  biết nhiều kiến thức, hiểu biết thông thái.
- Tay quen : Tay làm nhiều nên quen, tự mình thực hành đến mức thành
thạo, đúc rút nhiều kinh nghiệm  giỏi thực hành.
 Khẳng định ý nghĩa khái quát của câu tục ngữ:
+ Đúc rút kinh nghiệm trong nhận thức và thực tiễn lao động của nhân dân
ta: đề cao vai trò của ứng dụng thực hành hơn hiểu biết lí thuyết.
+ Thể hiện tư tưởng nhân sinh của dân tộc vốn yêu lao động, cần cù chăm
chỉ
+ Thể hiện mặt hạn chế trong việc đánh giá mối quan hệ giữa lí thuyết và
thực hành, nhận thức và thực tiễn.
DÀN BÀI

III. LUYỆN TẬP
DÀN BÀI
II. Thân
bài
2. Chứng minh
a. Phân tích, khẳng định những mặt đúng, tích cực của câu tục ngữ
- Vận dụng lý lẽ và dẫn chứng để xác định tầm quan trọng của việc thực hành:
+ Chỉ giỏi lý thuyết, có hiểu biết nhiều nhưng không biết áp dụng vào thực tiễn thì chỉ là nói
suông, nói hay làm dở
+ Thực hành giỏi giúp con người vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để làm ra những sản

mặt nào
- Thực hành dưới sự định hướng của lý thuyết, lý thuyết phải luôn
luôn đi đôi với thực hành, lý thuyết được kiểm nghiệm qua thực
hành. Thực hành bổ sung và nâng cao lý thuyết
III. Kết bài
- Kết luận chung về vấn đề: kết hợp chặt chẽ giữa thực hành với lý
thuyết
- Trình bày ý kiến của cá nhân về việc kế thừa tư tưởng của người
xưa nhưng có phê phán, sáng tạo không rập khuôn.