Bài 14
Nhật bản giữa hai cuộc chiến tranh thế giới
(1918 - 1939)
I. Mục tiêu bài học
1. Về kiến thức
Giúp học sinh hiểu được
- Những bước phát triển thăng trầm của nền kinh tế Nhật Bản trong mười năm
đầu sau chiến tranh và tác động của nó đối với tình hình chính trị xã hội.
- Cuộc khủng hoảng kinh tế 1929 - 1933 và quá trình quân phiệt hóa bộ máy
nhà nước của giới cầm quyền Nhật Bản, đưa đất nước Nhật trở thành một lò lửa
chiến tranh ở Châu á và thế giới.
2. Về tư tưởng
- Giúp học sinh hiểu rõ bản chất phản động tàn bạo của phát xít Nhật và tội ác
chiến tranh của chúng đối với nhân dân Châu á và thế giới.
- Giáo dục tinh thần chống chủ nghĩa phát xít và các biểu hiện của nó.
3. Về kỹ năng
- Rèn luyện khả năng sử dụng tài liệu, tranh ảnh lịch sử.
- Tăng cường khả năng so sánh, nối kết lịch sử dân tộc với lịch sử khu vực và
thế giới.
II. Thiết bị tài liệu dạy - học
- Lược đồ Châu á sau chiến tranh thế giới thứ nhất.
- Tranh ảnh, tư liệu về Nhật Bản trong những năm 1918 - 1939
- Bảng, biểu đồ về tình hình kinh tế xã hội Mĩ (trong SGK)
III. Tiến trình tổ chức dạy học
1. Kiểm tra bài cũ
- Câu 1: Nêu các giai đoạn phát triển của lịch sử nước Mĩ trong giai đoạn giữa
của hai cuộc chiến tranh thế giới 1918 - 1939.
- Câu 2: Em hãy nêu những điểm cơ bản trong chính sách mới của Rudơ ven.
2. Dẫn dắt vào bài mới
Nhật Bản là nước duy nhất ở Châu á được xếp vào hàng ngũ các cường quốc tư
bản. Trong giai đoạn giữa hai cuộc chiến tranh thế giới tư bản duy nhất ở Châu á

tranh đã đem lại rất nhiều cơ hội cho nước
Nhật - chiến tranh thế giới thứ nhất được
coi là “Cuộc chiến tranh tốt nhất” trong
lịch sử Nhật Bản vì những mối lợi mà
Nhật thu được. Nhật Bản là nước thứ 2 sau
Mĩ thu được nhiều lợi lộc trong chiến
tranh.
I. Nhật Bản trong những năm
1918 - 1929
1. Nhật Bản trong những năm đầu
sau chiến tranh 1918 - 1923
* Kinh tế
- Nhìn chung sau chiến tranh Nhật có
nhiều lợi thế để phát triển kinh tế công
nghiệp:
- Giáo viên yêu cầu học sinh theo dõi
sách giáo khoa, liên hệ với những phần đã
học từ trước để phát biểu những lợi thế của
Nhật sau chiến tranh:
- HS theo dõi SGK phát biểu
- GV nhận xét, kết luận:
+ Nhật không bị chiến tranh tàn phá
+ Thu lợi nhuận do sản xuất vũ khí
+ Lợi dụng Châu Âu có chiến tranh
Nhật tranh thủ sản xuất hàng hóa và xuất
khẩu.
⇒ Sản xuất công nghiệp của Nhật tăng
rất nhanh.
- GV yêu cầu học sinh theo dõi SGK
để thấy những biểu hiện tăng trưởng của

chung kinh tế Nhật phát triển bấp bênh,
không ổn định trong thập niên 20 của thế
kỷ XX
- 1920 - 1921 nước Nhật lại lâm vào
khủng hoảng
- Nguyên nhân đưa đến khủng hoảng là
do dân số tăng quá nhanh, thiếu nguyên
liệu sản xuất và thị trường tiêu thụ mất cân
đối giữa công nghiệp và nông nghiệp, đặc
biết là do trận động đất 1922 ở Tôkiô.
Giáo viên có thể dùng bức ảnh “Thủ đô
Tôkiô sau trận động đất 9 - 1923” Khai
thác giúp học sinh nhận thức được Nhật
Bản là một nước thường xuyên diễn ra
những trận động đất gây những thiệt hại
lớn, tác động không nhỏ đến sự phát triển
kinh tế của Nhật. Trận động đất gần như
làm sụp đổ hoàn toàn thủ đô Tôkiô. Trong
bức ảnh thủ đô Tôkiô chỉ còn là đống đổ
nát, trận động đất làm cho khủng hoảng
140.000 người chết hoặc mất tích trong
các đống đổ nát, hàng tỉ đô la tài sản bị
tiêu tàn.
* Hoạt động 2: Cả lớp/ cá nhân
- Giáo viên trình bày tiếp tình hình
kinh tế nông nghiệp ở Nhật Bản: Trong
khi công nghiệp vẫn kém phát triển là do
tân dự phong kiến còn tồn tại nặng nề ở
nông thôn - giá lương thực thực phẩm nhất
là giá gạo vô cùng đắt đỏ, đời sống người

từ 1924 – 1929.
- Giáo viên nhận xét, chốt ý.
+ Nhìn chung trong giai đoạn 1924 có
những biểu hiện của sự phát triển bấp bênh
không ổn định. 1926 công nghiệp của Nhật
mới được phục hồi trở lại và vượt mức
trước chiến tranh. Tuy nhiên đến 1927
Nhật lại lâm vào một cuộc khủng hoảng tài
chính làm 30 Ngân hàng ở Tôkiô bị phá
sản. Khủng hoảng tài chính đã làm mất
lòng tin của nhân dân và các giới kinh
doanh và đẩy lùi sự phục hồi kinh tế ngắn
ngủi của Nhật. 1927 phần lớn các xí
nghiệp ở Nhật Bản chỉ sử dụng 20 - 25%
công suất. Từ 1926 đến 1928 số công nhân
công nghiệp giảm sút gần 10% số người
- Về xã hội: Đời sống người lao
động không được cải thiện, lắm bùng
nổ phong trào đấu tranh của công nhân
và nông dân.
- Tiêu biểu có cuộc bạo động lúa
gạo.
+ Phong tào bãi công của công nhân
lan rộng trên cơ sở đó 7-1922 Đảng
cộng sản Nhật thành lập
2. Nhật Bản trong những năm (1924
-1929)
* Kinh tế:
- Từ 1924 - 1929 kinh tế Nhật phát
triển bấp bênh, không ổn định

hỏi: Tại sao sau chiến tranh cùng có lợi
như nhau mà kinh tế Nhật phát triển bấp
bênh, không ổn định còn kinh tế Mĩ phát
triển ổn định.
- Học sinh dựa vào những kiến thức đã
học suy nghĩ trả lời:
+ Do: Mĩ chú trọng cải tiến kỹ thuật,
đổi mới quản lý sản xuất, sức cạnh tranh
cao, nguyên liệu dồi dào, vốn lứon
+ Nhật: do nguyên liệu, nhiên liệu
khan hiếm phải nhập khẩu quá mức sức
cạnh tranh yếu, công nghiệp không được
cải thiện, nông nghiệp trì trệ lạc hậu, sức
mua của người dân thấp.
* Hoạt động 2: Cả lớp, cá nhân:
- Giáo viên hướng dẫn học sinh khai
thác SGK, để thấy được những nét chính
trong tình hình chính trị - xã hội Nhật Bản
qua 2 thời ký đầu và cuối thập niên 20.
- Học sinh theo dõi sách giáo khoa sau
đó nêu lên những nét chính trong tình hình
chính trị - xã hội Nhật bản 1924 - 1929
- Giáo viên gọi học sinh khác bổ sung
cho bạn
- Giáo viên nhận xét chốt ý:
+ Những năm đầu thập niên 20 của thế
kỷ XX, chính phủ Nhật đã thi hành một số
cải cách chính trị như ban hành luật bầu cử
phổ thông cho nam giới, cắt giảm ngân
sách quốc phòng. Giảm bớt căng thẳng

- Học sinh: Khái quát lại phần vừa học
để trả lời
- Giáo viên gọi học sinh khác nhận xét,
bổ sung cho bạn
- Giáo viên nhận xét, kết luận:
+ Về kinh tế: Từ 1918 - 1929 các giai
doạn phát triển ổn định rất ngắn, xen kẽ
với những giai đoạn khủng hoảng suy yếu.
Nhìn chung kinh tế Nhật phát triển bấp
bênh, không ổn định.
+ Về chính trị: Trước 1927 chính trị
tương đối ổn định. Từ khi chính phủ
Tanaca thành lập đã thực hiện những chính
sách đối nọi đối ngoại, phản động, hiếu
chiến.
* Hoạt đông 1: Cả lớp
- Giáo viên nhắc bài: Từ đầu 1927 ở
Nhật Bản đã xuất hiện những dấu hiệu đầu
tiên của cuộc khủng hoảng kinh tế, biểu
hiện bằng cuộc khủng hoảng tài chính làm
30 ngân hàng ở Tôkiô phá sản. Đến 1929
sự sụp đổ của thị trường chứng khoán Mĩ
dẫn đến đại suy thoái ở phương Tây đã
giáng một đòn nặng nề vào nền kinh tế
Nhật, kéo theo sự khủng hoảng suy thoái
của kinh tế Nhật.
Khủng hoảng diễn ra trầm trọng nhất là
+ Những năm cuối thập niên 20 chính
phủ Tanaca thực hiện những chính sách
đối nội và đối ngoại hiếu chiến.

khủng hoảng mỗi nước 2 tư bản có con
đường khác nhau. Em hãy cho biết nước
Đức và Mĩ đã giải quyết khủng hoảng
bằng con đường nào?
- Học sinh nhớ lại kiến thức bài cũ trả
lời:
nhà nước ở Nhật
- Khủng hoảng kinh tế thị thế giới
1929 - 1933 tác động vào nền kinh tế
Nhật Bản là kinh tế Nhật bị giảm sút
trầm trọng, nhất là trong nông nghiệp.
- Biểu hiện:
+ Sản lượng công nghiệp 1931 giảm
32,5%
+ Nông nghiệp giảm 1,7%
+ Ngoại thương giảm 80%
+ Đồng yên sụt giát nghiêm trọng
- Hậu quả: Khủng hoảng đạt đỉnh
cao vào năm 1931, tác động mạnh đến
xã hội.
+ Nông dân bị phá sản
+ công nhân thất nghiệp 3 người
+ Mâu thuẫn xã hội lên cao những
cuộc đấu tranh của nhân dân lao động
bùng nổ quyết liệt
+ Nước Đức đã chọn con đường phát
xít hóa bộ máy chính quyền, thiết lập nền
chuyên chính độc tài.
Khủng hoảng công khai, chuẩn bị cho
việc phát động chiến tranh xâm lược

cảu quá trình quân phiệt hóa.
2. Quá trình quân Phiệt hóa bộ máy
nhà nước.
- Để thoát khỏi khủng hoảng giới
cầm quyền Nhật chủ trương quân phiệt
hóa bộ máy nhà nước, gây chiến tranh
xâm lược.
- Giáo viên có thể gọi học sinh khác để
nhận xét bổ sung cho bạn.
- Giáo viên chốt ý:
+ Do ở Nhật đã có sẵn chế độ chuyên
chế thiên Hoàng (không phải chế độ dân
chủ đại nghị như ở Đức). Vì vậy quá trình
quân phiệt hóa chính là sự kết hợp giữa
chủ nghĩa quân phiệt với nhà nước và
chiến tranh xâm lược, thuộc địa. Bọn quân
phiệt nắm giữ mọi quyền lực chủ chốt, chi
phối mọi mặt của đời sống xã hội, Nhật
Bản chúng tăng cường quân sự hóa đất
nước, gây chiến tranh xâm lược.
+ Do những bất công trong nội bộ giới
cầm quyền Nhật về cách thức tiến hành
chiến tranh xâm lược. Phái “sỹ quan trẻ”
(Tân Hưng) được bọn tài phiệt mới ủng
hộ, chủ trương lật đổ chính phủ lập hiến.
Thành lập chính quyền độc tài quân phiệt.
- Và khẩn trương tiến hành chiến tranh
xâm lược quy mô lớn. Cần phải “sỹ quan
già” (khóng chế), muốn dùng bộ máy nhà
nước sẵn có tiến hành chiến tranh thận

- Giáo viên minh họa bằng bức hình
“Quân đội Nhật đánh chiếm Mãn Châu
Trung Quốc”. 9 - 1931 và bức hình “quân
đội Nhật chiếm vùng Đông Bắc Trung
Quốc 1931. Hình ảnh đội quân Quan Đông
của Nhật, mang vũ khí quân trang, quân
dụng hàng ngũ chỉnh tề rầm rập tiến vào
chiếm đóng các thành phố Đông Bắc
Trung Quốc, chúng đi hành quân thản
nhiên trên đường phố, không gặp sự chống
cự nào. Toàn bộ vùng Đông Bắc giàu có
của Trung Quốc bị quân Nhật giày xéo, rơi
vào tay quân Nhật. Bên đường phố những
người dân Trung Quốc đang phải chứng
kiến cảnh mất nước, chứng kiến sự giày
xéo của quân xâm lược.
- Giáo viên tiểu kết: Bên cạnh chính
sách đối ngoại hiếu chiến Nhật còn thực
hiện chính sách đối nội phản động, phát xít
chính quyền, thẳng tay đàn áp các cuộc
đấu tranh của nhân dân, quân sự hóa đất
nước, Nhật Bản thực sự trở thành lò lửa
chiến tranh ở châu á.
* Hoạt động 1: Cả lớp / cá nhân
- Giáo viên thông báo ngay từ đầu chủ nghĩa
quân phiệt Nhật đã bị đa số quân đội và nhân
dân Nhật phản đối, dần dần phát triển
- Song song với quá trình quân phiệt
hóa Nhật đẩy mạnh chiến tranh xâm
lược thuộc địa.

+ Mục tiêu là phản đối chính sách hiếu
chiến, xâm lược của chính quyền Nhật.
+ Lực lượng tham gia bao gồm: công
nhân, nông dân, binh lính và cả một bộ
phận của giai cấp tư sản.
+ Kết quả: góp phần làm chậm lại quá
trình quân phiệt hóa ở Nhật.
→ Chứng tỏ chủ nghĩa quân Phiệt đã vấp
phải sự chống đối mạnh mẽ ngay trên
chính quê hương của nó.
- Trong thập niên 30 của thế kỷ XIX,
cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa quân
phiệt ở Nhật diễn ra sôi nổi.
- Lãnh đạo: Đảng cộng sản.
- Hình thức: Biểu tình, bãi công, thành
lập mặt trận nhân dân.
- Mục đích: phản đối chính sách xâm
lược hiếu chiến của chính quyền Nhật.
- Làm chậm lại quá trình quân phiệt
hóa bộ máy Nhà nước ở Nhật.