nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 2/2011 43 TS. Hoàng Thị Thanh Thủy *
ot ng nhng quyn thng mi
u tiờn trờn th gii xut hin t
khong nhng nm 50 ca th k trc. Vo
nhng nm 80 v 90, th gii chng kin s
bựng n nhng thng v nhng quyn
thng mi ca cỏc thng hiu tờn tui
trong lnh vc kinh doanh ung, n
nhanh, giỏo dc, o to, thi trang, bt ng
sn, du lch nh KFC, Mc Donalds, Qualitea,
Starbuck Cafộ, Lotteria, Jollibee, Aptech,
Mariott, Hyatt
Bt u t nm 2001 - 2002 cho n nay,
Vit Nam cng ó chng kin cỏc giao dch
nhng quyn thng mi i vi mt s
thng hiu Vit tờn tui nh C phờ Trung
Nguyờn, Ph 24. Gn õy, xut phỏt t
nhng khú khn trong c ch thc thi cỏc
cam kt WTO v vic m ca th trng
phõn phi ti Vit Nam cho nh u t nc
ngoi, c bit l nhng vng mc liờn
quan n c ch iu tra nhu cu kinh t

chuyn giao cụng ngh cho bờn nhn quyn.
Trong phm vi bi vit ny, tỏc gi tp
trung phõn tớch hai loi iu khon k trờn
trong hp ng nhng quyn thng mi
theo quy nh ca phỏp lut Vit Nam trờn c
s tham kho cỏc quy nh liờn quan theo phỏp
lut CHLB c v Liờn minh chõu u (EU).
H
* Ging viờn Khoa lut
Trng i hc kinh t quc dõn H Ni nghiên cứu - trao đổi
44 Tạp chí luật học số 2/2011
1. Khung phỏp lớ iu chnh hot ng
kinh doanh nhng quyn thng mi
theo phỏp lut Vit Nam v CHLB c
Theo nh ngha ti iu 284 Lut
thng mi nm 2005,
(1)
nhng quyn
thng mi l hot ng thng mi, theo
ú, bờn nhng quyn cho phộp v yờu cu
bờn nhn quyn t mỡnh tin hnh vic mua
bỏn hng hoỏ hoc cung ng dch v vi
iu kin: 1) Vic mua bỏn hng hoỏ v cung
ng dch v c tin hnh theo cỏch thc t
chc kinh doanh do bờn nhng quyn quy
nh v c gn vi nhón hiu hng hoỏ,
tờn thng mi, bớ quyt kinh doanh, khu

To ỏn chõu u.
2. Ngha v bo mt thụng tin trong
hp ng nhng quyn thng mi
Cỏc bớ mt trong hot ng kinh doanh
c coi l phn quan trng trong h thng
nhng quyn thng mi. Nhng bớ mt
trong kinh doanh khụng bao gm cỏc thụng
tin c cụng khai, cú kh nng tip cn i
vi cụng chỳng m ch bao gm nhng
thụng tin cn gi bớ mt vỡ li ớch kinh t v
thng mi ca bờn nhng quyn.
Theo iu 1 Quy nh (EC) s 2797/1999,
cỏc bớ quyt (know-how) c hiu l nhng
kin thc thc t khụng c ng kớ bn
quyn, hỡnh thnh t vic kho nghim v
kinh nghim ca bờn nhng quyn, mang
tớnh xỏc nh, bớ mt v c bn; gi bớ mt l
vic m bo ton b cỏc bớ quyt ny hoc
vic sp xp v trt t cỏc phn ca bớ quyt
ny khụng c cụng khai v d tip cn;
tớnh c bn th hin vic cỏc bớ quyt ny
bao gm cỏc kin thc cn thit phc v cho
vic s dng, bỏn hoc bỏn li sn phm,
dch v ca bờn nhn quyn; tớnh xỏc nh
th hin cỏc bớ quyt ny c mụ t y
n mc cú th kim tra c c tớnh bớ
mt v c bn ca cỏc bớ quyt ú.
V ni dung, cỏc bớ mt trong hot ng
kinh doanh bao gm cỏc bớ mt kinh doanh,
quy trỡnh vn hnh h thng v bớ quyt

quan n bớ quyt kinh doanh v cụng ngh
cho bờn nhn quyn. Nhng thụng tin ny
c bit quan trng i vi bờn nhn quyn
trong vic phõn tớch v kim chng v h
thng nhng quyn trc khi quyt nh
gia nhp h thng.
Nh phõn tớch trờn, nhng thụng tin
ny c cung cp cho bờn nhn quyn nhm
m bo tớnh minh bch v li ớch thng
mi ca bờn nhn quyn trong vic a ra
quyt nh gia nhp h thng. Mt khỏc, vỡ
giỏ tr thng mi ca nhng thụng tin mt v
bớ quyt ny v tớnh bo ton ca h thng,
bờn nhng quyn cú quyn yờu cu bờn
nhn quyn bo mt thụng tin, khụng c
khai thỏc, s dng v cung cp cho bờn th
ba, khụng ph thuc vo vic cỏc bờn cú i
ti kớ kt hp ng nhng quyn thng
mi hay khụng. Trờn thc t, cỏc tho thun
v gi bớ mt thụng tin cú th c lp thnh
vn bn riờng (Confidential Agreement) hoc
cng cú th c nờu kốm trong cỏc tho
thun tin hp ng (Confidential Clause).
2.2. Ngha v bo mt thụng tin trong
thi gian thc hin hp ng
Cỏc iu khon v bo mt thụng tin
thng cp ba nhúm ngha v c bn ca
bờn nhn quyn, bao gm: 1) Cam kt tha
nhn quyn s hu duy nht ca bờn nhng
quyn i vi cỏc thụng tin bo mt; 2) Cam


nghiên cứu - trao đổi
46 Tạp chí luật học số 2/2011
buc bi ngha v bo mt thụng tin, c th
l khụng tip tc s dng khai thỏc thụng tin
mt, bớ quyt hoc cung cp cỏc thụng tin v
bớ quyt ú cho bt kỡ bờn th ba no.
Trờn c s tha nhn v khng nh quyn
s hu ca bờn nhng quyn i vi cỏc
thụng tin mt v bớ quyt ca h thng nhng
quyn, bờn nhn quyn ch c chim
hu v s dng cỏc thụng tin bớ mt ú trờn
c s s ng ý ca bờn nhng quyn (trờn
c s hp ng nhng quyn). Sau khi quan
h hp ng chm dt, vic tip tc s dng
cỏc thụng tin v bớ quyt nờu trờn, bao gm
hnh vi tit l hoc cung cp thụng tin cho
bờn th ba, m khụng c s ng ý rừ
rng ca bờn nhng quyn/ch s hu cú
th c coi l chim hu hay c li
khụng cú cn c phỏp lớ v b x lớ theo quy
nh ca Phỏp lut dõn s.
Trong k thut xõy dng hp ng, cỏc
bờn thng tho thun rng iu khon v
ngha v bo mt thụng tin vn tip tc cú
hiu lc sau khi hp ng ht hn hoc b
chm dt bi bt k lớ do gỡ (servival clause).
3. iu khon cm cnh tranh
Trong cỏc hp ng nhng quyn
thng mi thng cú iu khon cm cnh

thng nht cỏc iu kin kinh doanh, giao
hng, thanh toỏn (nhng khụng liờn quan n
giỏ v cỏc yu t v giỏ), tng cng sc cnh
tranh ca doanh nghip va v nh, hoc tng
cng sc cnh tranh ca doanh nghip Vit
Nam trờn th trng quc t.
Theo quan im ca U ban chõu u,
cỏc tho thun cm cnh tranh trong hp
ng nhng quyn thng mi s khụng b
xp vo nhúm cỏc tho thun hn ch cnh
tranh b cm theo khon 1 iu 101 Hip
c v hot ng ca liờn minh chõu u,
nu nhng tho thun ú l cn thit nhm
m bo tớnh thng nht v uy tớn ca ton
b h thng nhng quyn.
Ngoi ra, trong cỏc hp ng nhng
quyn thng mi, cỏc iu khon cm cnh
tranh thng c a ra cựng vi cỏc tho
thun v chuyn giao bớ quyt kinh doanh
hoc cụng ngh. Khi tham gia vo h thng nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 2/2011 47
nhng quyn, bờn nhn quyn s c
hng nhng li th cnh tranh sn cú ca
mụ hỡnh kinh doanh, nhón hiu hng hoỏ,
dch v, bớ quyt kinh doanh v biu tng
kinh doanh, kt qu ca hot ng qung cỏo
chung cho ton b h thng do bờn nhng

quan n ngha v trung thnh ca bờn nhn
quyn vi t cỏch l mt thnh viờn ca h
thng i vi ton b h thng nhng
quyn, ng thi c cú th c coi l
ngha v b sung trong cỏc tho thun v vic
s dng cỏc bớ quyt v thng hiu ca bờn
nhng quyn, thỡ cỏc tho thun v cm
cnh tranh sau khi bờn nhn quyn ó rỳt khi
h thng nhng quyn, thng c coi l
cỏc tho thun gõy bt li v phỏp lớ v li ớch
thng mi cho bờn nhn quyn.
Nh ó phõn tớch phn trờn, iu
khon cm cnh tranh, trong ú cỏc bờn tho
thun khụng tham gia hp tỏc kinh doanh,
khụng cung cp hng hoỏ, dch v ca i
th cnh tranh l mt trong nhng tho thun
hn ch cnh tranh (boycott) b cm theo quy
nh ti khon 6 iu 8 Lut cnh tranh nm
2005, khụng phõn bit vo th phn kt hp
trờn th trng liờn quan ca cỏc bờn tham
gia tho thun. Cỏc iu kin min tr i
vi nhng tho thun ny theo quy nh ti
khon 1 iu 10 Lut cnh tranh nm 2005
s khụng cũn tn ti trong trng hp cỏc
bờn chm dt quan h hp ng v bờn nhn
quyn ó rỳt khi h thng nhng quyn.
Trờn thc t, bờn nhng quyn thng
vin rng vic yờu cu bờn nhn quyn cam
kt khụng cung cp hng hoỏ, dch v v
hp tỏc kinh doanh i vi i th cnh

quy nh ca EU v CHLB c khi gii
quyt vn cõn bng gia nhu cu bo v
cỏc bớ quyt v bớ mt kinh doanh ca bờn
nhng quyn, bo v quyn t do kinh
doanh v li ớch thng mi ca bờn nhn
quyn ng thi kim soỏt tỏc ng hn ch
cnh tranh ca cỏc tho thun cm cnh
tranh sau khi chm dt hp ng nhng
quyn thng mi. Trờn thc t, c quan ti
phỏn EU xem xột tớnh hp phỏp ca cỏc tho
thun ny da theo ba tiờu chớ sau:
- Thi hn hiu lc ca cỏc iu khon
cm cnh tranh sau khi chm dt hp ng
nhng quyn thng mi
Trong phỏn quyt Pronuptia,
(5)
to ỏn
chõu u nhn nh cỏc tho thun cm cnh
tranh trong khong thi gian thớch hp k t
khi chm dt hp ng nhng quyn thng
mi c coi l cn thit nhm bo v cú
hiu qu cỏc bớ quyt c chuyn giao khi
thc hin nhng quyn thng mi. Thi
hn t 1 n khụng quỏ 2 nm k t ngy
chm dt hp ng thng c coi l thi
hn hp lớ, thc hin mc tiờu ny.
Cỏc tho thun cm cnh tranh sau khi chm
dt hp ng tho món cú hiu lc trong
phm vi thi gian nờu trờn cú th khụng b
xp vo cỏc tho thun hn ch cnh tranh b

iu khon cm cnh tranh sau khi chm dt
hp ng nhng quyn thng i kốm vi nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 2/2011 49
cỏc tho thun v ngha v n bự thng
mi ca bờn nhng quyn cho bờn nhn
quyn trong khong thi gian iu khon ny
cú hiu lc. V vn ny, quan im ca
cỏc nh lp phỏp c cho rng s l khụng
cụng bng nu bờn nhn quyn
(6)
phi thc
hin ngha v n phng theo quy nh ca
hp ng m khụng nhn c bt kỡ khon
n bự tng xng no.
(7)

Tuy nhiờn, cn nhn thc rng tho
thun v vic n bự ch nhm giỳp cho cỏc
quy nh cm cnh tranh sau khi chm dt
quan h hp ng tr nờn cụng bng v li
ớch thng mi, ch khụng phi l cỏch
thit lp nhng hn ch t do hnh ngh mt
cỏch khụng hp lớ i vi bờn nhn quyn.
iu ú cú ngha l iu kin v iu khon
n bự khụng cú tỏc dng thay th cỏc hn
ch v thi gian v khụng gian hiu lc ca
cỏc tho thun cm cnh tranh sau khi chm

trng hp ny, bờn nhng quyn cú quyn
yờu cu bờn nhn quyn tr li cỏc thu nhp
phỏt sinh t hnh vi vi phm ngha v bo
mt thụng tin da trờn quy nh ca B lut
dõn s v ngha v hon tr do chim hu,
s dng ti sn, c li v ti sn khụng cú
cn c phỏp lut (iu 599-603 BLDS).
Trng hp bờn nhn quyn c ý tit l
cỏc bớ mt liờn quan n bớ quyt kinh doanh
v hot ng ca h thng nhng quyn
cho bờn th ba bờn nhng quyn cú th n
phng chm dt hp ng nhng quyn
thng mi m khụng cn phi bỏo trc,
ng thi cú th tin hnh cỏc th tc t tng
dõn s hoc hỡnh s cn thit bo v
quyn s hu i vi cỏc thụng tin v bớ
quyt kinh doanh, cụng ngh, tu theo mc
v tớnh cht ca hnh vi xõm hi v hu
qu thit hi do hnh vi ú gõy ra.
4.2. Vi phm tho thun cm cnh tranh
bờn nhn quyn cú hnh vi vi phm tho
thun cm cnh tranh sau khi chm dt hp
ng nhng quyn cú ngha v phi bi
thng thit hi phỏt sinh trong khong thi
gian thc hin hnh vi ú. bờn nhng
quyn cú quyn yờu cu bi thng thit hi
theo mc ó tho thun trong hp ng hoc
n phng ỡnh ch thc hin tho thun
Trong khi các quy định của pháp luật
dân sự và thương mại đã có những quy định
khác cụ thể điều chỉnh về nghĩa vụ bảo mật
thông tin trong hợp đồng nhượng quyền
thương mại thì dường như trong khung pháp
lí liên quan đến kinh doanh nhượng quyền
thương mại còn thiếu các quy định cụ thể về
điều khoản cấm cạnh tranh, đặc biệt là sau
khi chấm dứt hợp đồng nhượng quyền
thương mại. Việc sớm có quy định cụ thể về
vấn đề này sẽ tạo thuận lợi cho các thương
nhân trong việc giao kết và thực hiện các
hợp đồng nhượng quyền thương mại phù
hợp với thông lệ của pháp luật quốc tế, đồng
thời nhằm tạo ra khung pháp lí rõ ràng để
bảo vệ quyền lợi của các bên khi tham gia
quan hệ hợp đồng./.

(1). Hoạt động kinh doanh nhượng quyền thương mại
được quy định tại Mục 8 Chương VI Luật thương mại
năm 2005 và Nghị định của Chính phủ số
53/2006/NĐ-CP ban hành ngày 31/03/2006 quy định
chi tiết Luật thương mại về hoạt động nhượng quyền
thương mại. Ngoài ra, hoạt động nhượng quyền
thương mại còn chịu sự điều chỉnh của Bộ luật dân
sự, pháp luật cạnh tranh và sở hữu trí tuệ.
(2).
uri=OJ:l:1999:336:0021:0025:en:PDF, 23/06/210.
(3).
uri=OJ:C:2008:115:0047:0199:EN:PDF, 23/06/2010.