Các loại hợp đồng thơng mại

24 tạp chí luật học số 11/2008
TS. Nguyễn Thị Vân Anh *
rong kinh doanh, vic mua bỏn, tiờu th
hng hoỏ, dch v l khõu quan trng
nh hng ln ti s thnh bi ca thng
nhõn. Khi quy mụ kinh doanh t ti mc
nht nh, cỏc thng nhõn khú cú th t
mỡnh quan h vi tt c cỏc khỏch hng, vỡ
vy, ỏp ng nhu cu kinh doanh, h cn
phi cú s tr giỳp ca cỏc nh trung gian
chuyờn nghip. Vit Nam, hot ng
thng mi qua thng nhõn trung gian
thc s phỏt trin trong vi nm gn õy.
Di giỏc phỏp lớ, khỏi nim hot
ng trung gian thng mi c nh
ngha trong Lut thng mi c Quc hi
thụng qua ngy 14/6/2005.
(1)
Khon 11 iu
3 Lut thng mi nm 2005 quy nh: Cỏc
hot ng trung gian thng mi l hot
ng ca thng nhõn thc hin cỏc giao
dch thng mi cho mt hoc mt s

quan h hp ng phỏt sinh gia bờn thuờ
dch v v bờn trung gian thc hin dch v.
ú l cỏc loi: hp ng i din cho
thng nhõn; hp ng mụi gii thng
mi; hp ng u thỏc mua bỏn hng hoỏ;
hp ng i lớ.
Vit Nam, phỏp lut hin hnh iu
T

* Ging viờn chớnh Khoa phỏp lut kinh t
Trng i hc Lut H Ni
Các loại hợp đồng thơng mại tạp chí luật học số 11/2008 25

chnh hot ng trung gian thng mi c
quy nh trong nhiu vn bn lut nh:
BLDS nm 2005, Lut thng mi nm
2005, Lut kinh doanh bo him nm 2000,
B Lut hng hi nm 2005, Lut du lch
nm 2005, Lut chng khoỏn nm 2006,
Lut kinh doanh bt ng sn nm 2006 v
trong nhiu vn bn di lut khỏc. Cỏc vn
bn phỏp lut ny ó to nờn h thng phỏp
lut tng i hon chnh iu chnh quan h
hp ng trong hot ng trung gian thng
mi. Mi loi hp ng ny cú nhng c
trng nht nh v c quy nh trong
nhng iu khon riờng.

thng mi hay khụng.
Bờn thuờ dch v khụng nht thit phi l
thng nhõn tr bờn giao i din v bờn
giao i lớ phi l thng nhõn. Bờn u thỏc
cú th l thng nhõn hoc khụng phi l
thng nhõn. Bờn c mụi gii cú bt buc
phi l thng nhõn hay khụng, cha c
th hin rừ trong Lut thng mi.
Ngoi ra, phỏp lut cũn cú nhng quy
nh khỏc v iu kin ch th tham gia
quan h hp ng trong mt s trng hp
c thự:
- i vi cỏc hp ng cung ng cỏc
dch v hn ch kinh doanh hoc kinh doanh
cú iu kin nh hp ng i lớ xng du,
khớ t cỏc loi, hp ng u thỏc mua bỏn
nguyờn liu thuc lỏ, hp ng i lớ dch v
truy nhp, kt ni Internet thỡ cỏc bờn tham
gia nhng hp ng ny phi ỏp ng y
cỏc iu kin khỏc theo quy nh ca
phỏp lut.
(4)

- Theo quy nh ca mt s lut chuyờn
ngnh nh lut kinh doanh bo him, phỏp
lnh bu chớnh vin thụng, bờn trung gian
thc hin dch v nh bờn lm i lớ bo
him, bờn i lớ dch v bu chớnh cú th l
cỏ nhõn khụng ng kớ kinh doanh.
(5)

nhiờn, i vi hp ng mụi gii, do Lut
thng mi 2005 khụng quy nh hỡnh thc
ca loi hp ng ny nờn theo quy nh ti
Khon 1 iu 76 Lut thng mi 2005 v
hỡnh thc ca hp ng dch v thỡ hp
ng mụi gii cú th c th hin bng li
núi hoc bng vn bn hoc c xỏc lp
bng hnh vi c th.
3. Quyn v ngha v ca cỏc bờn
trong quan h hp ng
Quyn v ngha v ca bờn thuờ dch v
v bờn trung gian thc hin dch v c th
hin trong hp ng c th gia cỏc bờn.
Tuy nhiờn, to c s phỏp lớ cho cỏc bờn
tho thun cng nh m bo quyn li
ca cỏc bờn nu trong hp ng cỏc bờn
cha tho thun rừ rng v quyn v ngha
v ca h, phỏp lut cn thit phi quy nh
vn ny. Qua nghiờn cu phỏp lut ca
cỏc nc cng nh phỏp lut Vit Nam hin
hnh cho thy cỏc quy phm v quyn v
ngha v ca cỏc bờn trong cỏc loi hp ng
ny chim s lng ln trong cỏc quy nh
v hot ng trung gian thng mi.
m bo quyn t do ca cỏc bờn khi
thit lp cỏc quan h hp ng gia bờn thuờ
dch v v bờn trung gian thc hin dch v,
Lut thng mi nm 2005 ó khụng quy
nh iu khon ch yu ca hp ng i
din cho thng nhõn, hp ng mụi gii

yờu cu ca bờn thuờ dch v (bờn u quyn)
s lm nh hng ti li ớch ca ngi u
quyn. Vỡ vy, trong cỏc quan h i din
cho thng nhõn, u thỏc mua bỏn hng hoỏ,
i lớ thng mi bờn trung gian phi cú
nhng ngha v sau i vi bờn thuờ dch v.
+ Ngha v tuõn th
Ngha v tuõn th ũi hi bờn i din,
bờn nhn u thỏc, bờn i lớ phi tuõn theo
mi s ch dn hp lớ ca bờn thuờ dch v.
Tuy nhiờn, Lut thng mi quy nh bờn
i din, bờn u thỏc khụng cú ngha v thc
hin cỏc hnh vi trỏi phỏp lut hay vi phm
o c, cho dự ngi u quyn yờu cu.
+ Ngha v thụng bỏo
Bờn i din, bờn nhn u thỏc, bờn giao
i lớ phi n lc hp lớ cung cp cho bờn
thuờ dch v nhng thụng tin liờn quan n
lnh vc m h c u quyn thc hin. ú
l cỏc thụng tin m ngi thc hin dch v
bit hay phi bit vi cng v l ngi c
u quyn v bờn thuờ dch v cú quyn c
bit. Cỏc thụng tin m bờn thc hin dch v
cú ngha v phi trao i vi bờn thuờ dch
v cú th bao gm: S bin ng giỏ c ca
th trng, tỡnh hỡnh tiờu th hng hoỏ trờn
th trng, thụng tin v tỡnh hỡnh ti chớnh
ca i tỏc, tỡnh hỡnh thc hin hp ng
+ Ngha v trung thnh v thin chớ
Bờn trung gian thc hin dch v trc

nu ngi c u quyn vi phm ngha v
trung thnh i vi ngi c u quyn.
Vn ny cha c Lut thng mi
nm 2005 quy nh, do ú bo v quyn
li ca mỡnh cỏc bờn cn tho thun c th
iu ny trong hp ng.
+ Ngha v bo qun v giao tr nhng
gỡ ó nhn
thc hin cỏc hot ng thng mi
vỡ li ớch ca mỡnh, bờn thuờ dch v thng
phi giao ti liu, ti sn cn thit cho bờn
Các loại hợp đồng thơng mại

28 tạp chí luật học số 11/2008

trung gian thc hin dch v. Trong quỏ trỡnh
thc hin dch v trung gian thng mi, bờn
i din, bờn nhn u thỏc, bờn i lớ cú
ngha v duy trỡ v cung cp cho ngi u
quyn cỏc chng t s sỏch mt cỏch trung
thc v y v tin bc hay cỏc loi ti
sn khỏc m mỡnh ó nhn thay mt cho
ngi u quyn. Bờn i din, bờn nhn u
thỏc, bờn i lớ phi gi ti sn m bờn thuờ
dch v giao cho ng thi phi giao tr
nhng ti sn ú khi kt thỳc hp ng.
3.2. Ngha v ca bờn thuờ dch v
Vi vai trũ l bờn yờu cu ngi khỏc
thay mt mỡnh thc hin giao dch thng
mi, bờn giao i din, bờn y thỏc, bờn giao

dnh cho cỏc bờn quyn t do tho thun
nhng vn liờn quan n thự lao ca bờn
thc hin dch v nh: iu kin hng thự
lao, thi im phỏt sinh quyn hng thự
lao, trng hp khụng c nhn thự lao.
iu ny to iu kin m bo quyn t do
ca cỏc bờn trong vic xỏc lp quan h. Tuy
nhiờn, do cỏc hot ng trung gian thng
mi l hot ng thng mi tng i mi
m Vit Nam nờn vi cỏch quy nh m
nh vy s gõy khú khn cho cỏc bờn khi
thit lp quan h (do thiu c s phỏp lớ),
c bit l rt khú x lớ khi gia cỏc bờn
phỏt sinh tranh chp.
Ngoi nhng hot ng mang tớnh cht
u quyn ó nờu trờn, trong cỏc hot ng
trung gian thng mi, hot ng mụi gii
cú bn cht khỏc. Mc ớch ca vic mụi
gii l tỡm bờn cú th giao kt hp ng vi
ngi c mụi gii theo yờu cu ca ngi
ny, sau ú cỏc bờn t quyt nh vic giao
kt hp ng vi nhau. Do ú, ngha v ch
yu ca bờn mụi gii l: Phi tỡm bn hng
phự hp vi yờu cu ca bờn c mụi gii.
Ngi mụi gii s b coi l khim khuyt
ngha v nu khụng lm gỡ thi hnh
nhim v do ngi c mụi gii giao phú.
Các loại hợp đồng thơng mại
thun ca cỏc bờn v trong nhng trng
hp sau: 1) Hp ng ht thi hn; 2) Mc
ớch ca hp ng ó hon thnh; 3) Mt
trong cỏc bờn tham gia hp ng cht, mt
hoc b hn ch nng lc hnh vi dõn s,
bờn thc hin dch v mt t cỏch thng
nhõn; 4) Hp ng b hu b, b n
phng chm dt thc hin.
Trong cỏc trng hp chm dt hp ng
gia bờn thuờ dch v v bờn trung gian thc
hin dch v nờu trờn, Lut thng mi c
bit quan tõm n vic n phng chm dt
hp ng ca mt bờn trong quan h i din
cho thng nhõn v i lớ thng mi.
Trong quan h i din cho thng nhõn,
bờn giao i din tin tng v giao cho bờn
i din thay mt v nhõn danh mỡnh thc
hin cỏc giao dch thng mi vỡ li ớch ca
mỡnh. Do ú, quan h gia bờn giao i din
v bờn i din thng c thit lp trong
thi gian di. Mt khỏc, trong quan h i
din cho thng nhõn núi riờng v quan h
i din theo u quyn núi chung, cỏc bờn
thng khụng quan tõm nhiu n thi hn
hp ng i din m chỳ trng n kt qu
cụng vic bờn i din phi hon thnh giỳp
bờn giao i din. Bi vy, cỏc bờn trong
quan h i din cho thng nhõn cú th
chm dt hp ng khi thy vic tip tc thc
hin hp ng khụng cú li cho mỡnh, iu

hp ch yu sau:
Th nht, trong hot ng mụi gii
thng mi bờn mụi gii ch l ngi dt
mi bờn thuờ dch v (bờn c mụi
gii) v bờn th ba trc tip giao kt hp
ng vi nhau. Bờn mụi gii khụng thay
mt v nhõn danh bờn c mụi gii
quan h vi bờn th ba nờn h hon ton ch
cú quan h vi bờn c mụi gii ch
khụng cú mi liờn h vi bờn th ba. Do ú,
bờn mụi gii khụng cú ngha v gỡ i vi
bờn th ba (tr trng hp h cng kớ hp
ng mụi gii vi bờn th ba).
Th hai, trong hot ng i din cho
thng nhõn, bờn trung gian c u quyn
thay mt v nhõn danh bờn thuờ dch v
quan h vi bờn th ba nờn nhng hnh vi
m bờn i din thc hin trong phm vi u
quyn, vỡ li ớch ca bờn giao i din c
xem nh chớnh bờn giao i din thc hin.
Khi bờn i din cho thng nhõn nhõn danh
bờn giao i din giao kt hp ng mua bỏn
hng hoỏ hay cung ng dch v vi bờn th
ba trong phm vi u quyn thỡ quan h hp
ng mua bỏn hng hoỏ hoc hp ng cung
ng dch v s phỏt sinh gia bờn giao i
din v bờn th ba. Bờn giao i din c
hng quyn v phi thc hin ngha v phỏt
sinh t hp ng vi bờn th ba.
Mt khỏc, trong quỏ trỡnh thc hin hot

Các loại hợp đồng thơng mại tạp chí luật học số 11/2008 31

quyn i din m vn giao dch.
- Trong trng hp bờn i din v bờn
th ba c ý xỏc lp, thc hin cỏc giao dch
dõn s núi chung v hot ng thng mi
núi riờng vt quỏ phm vi i din m gõy
thit hi cho bờn giao i din thỡ phi chu
trỏch nhim liờn i bi thng thit hi.
Quy nh ny to iu kin bo v quyn li
ca bờn giao i din.
Th ba, trong hot ng u thỏc mua bỏn
hng hoỏ v i lớ thng mi, bờn nhn u
thỏc, bờn i lớ nhõn danh mỡnh quan h
vi bờn th ba do ú nhng hp ng mua
bỏn hng hoỏ, cung ng dch v thng mi
m bờn nhn y thỏc, bờn i lớ giao kt vi
bờn th ba thc hin cỏc yờu cu ca bờn
thuờ dch v s phỏt sinh gia bờn nhn u
thỏc, bờn i lớ v bờn th ba. Trong nhng
quan h hp ng ny, trỏch nhim i vi
bờn th ba thuc v bờn trung gian thc
hin dch v.
Tuy nhiờn, trong hot ng u thỏc mua
bỏn hng hoỏ hay i lớ thng mi, bờn
trung gian nhõn danh chớnh mỡnh quan
h vi bờn th ba nhng vỡ li ớch ca bờn

v y cn tip tc hon thin./.

(1). Lut ny thay th cho Lut thng mi c
Quc hi thụng qua ngy 10/5/1997.
(2).Xem: Lut thng mi nm 2005 t iu 142 n
iu 149 v hp ng i din cho thng nhõn, t
iu 150 n 154 v hp ng mụi gii thng mi,
t iu 155 n iu 165 v hp ng u thỏc mua
bỏn hng hoỏ, t iu 167 n iu 177 v hp ng
i lớ.
(3).Xem: iu 141, iu 150, iu 156, iu 167 Lut
thng mi nm 2005.
(4).Xem: iu 76 Lut thng mi v Ngh nh ca
Chớnh ph s 59/2006/N-CP ngy 12/6/2006 quy
nh chi tit Lut thng mi v hng hoỏ, dch v
cm kinh doanh, hn ch kinh doanh v kinh doanh
cú iu kin.
(5).Xem: Lut kinh doanh bo him nm 2000, Phỏp
lnh bu chớnh vin thụng nm 2002.
(6).Xem: iu 4 Ngh nh ca Chớnh ph s
23/2007/N-CP ngy 12/02/2007.