1
HI KHOA HC LCH S T  TÀI NGHIÊN CU KHOA HC : NGƢỜI HOA Ở BÌNH DƢƠNG-LỊCH
SỬ VÀ HIỆN TRẠNG CH NHIM  TÀI: TS. HUỲNH NGỌC ĐÁNG

CN. Nguyễn Thị Hiền
CN. Hồ Thị Thu Hà
CN. Lê Xuân Quang
CN. Tống Xuân Giang
CN. Đỗ thị Thanh-Lê Thị Hòe -2010 3


I. TNG QUÁT V HONG KINH T CA
I HOA   trang 128 II.
NHNG NGÀNH NG TIU TH CÔNG NGHIP
TIÊU BIU CI HOA  trang 141
III. HOI  DCH V CA
I HOA   trang 166
IV. NHU NI TING CI
HOA   trang 185

CHƢƠNG III
ĐỜI SỐNG VĂN HÓA CỦA NGƢỜI HOA Ở BÌNH DƢƠNG

 , SINH HO trang 204
II. CÁC TP TC TRUYN THNG VÀ L TT
4
III. NHNG NGHI L I trang 246
IV. NGH THUNG CI HOA
QU70
V. NHC L TRIU CHÂU trang 283
VI. NGH THUT MÚA HU CC KIN trang 295
VII. NHNG V KHOA HC VÀ THC TIN
T QUA NGHIÊN CU V I SNG
I HOA   trang 313
5 CHƢƠNG IV

7

PHẦN DẪN LUẬN

và nhhân bit có hay không có quc tch
i thi chính quyn min Nam Vit Nam thì khái nii
Hoa   ch chung tt c nhi Vit gc Hoa dù có t nhn
hay không t nhi Hoa theo Lut Quc tch cc
nh. Và trong thi k t n nay thì khái nim
        ch chung nh i gc Hán và
nhi thuc dân ti  Trung Qu
Vit Nam và con cháu ca h sinh ra và ln lên ti Vit Np quc
tch Vin còn nh yu là ngôn
ng, phong tc, tâp quán ca dân tc Hán và t nhi Hoa.
 tài nghiên cn mt khái nim là nhóm cộng
đồng người Hoam ch nhi Hoa qun t trên
cùng ma bàn, liên kt vi nhau da trên quan h  hoc
i Hoa Qung
c Kin, Triu Châu, H  th xã Th Du Mt hin nay. Tuy
nhiên khái ni ch i Hoa có th có
nhi t da trên mi quan h chính là
cùng qut li vi nhau vì li ích chung
và hình thc t chc ca h c hc các thành viên trong h ng h,
c chính quyn s ti và xã hi chp nh      ng
i Hoa  Lái Thiêu, Búng-An Thnh, Tân Khánh và Du Ting, vi các
t chc có tên gi là các Ban Liên lc hay hc
hong  a 
Các nhóm c  i Hoa       
thành và phát trii. Trãi qua các thi k lch si Hoa  Th
Du Mt-i Ving,

9
sáng tu tranh. Máu và m hôi ca i Vii Hoa hòa quyn,
thm trong mi thành tu kinh ta x s này. Các nhóm

hc ln ca tc nay, vì nhi trng hoc có nhng kt lun
c.
Mc tiêu nghiên cu c ng vào các ch 
- Tin tc nhng kt lun khoa hc v lch s quá
t Th Du Mt-a các nhóm
ci Hoa Quc Kin, H, các nhóm
ci Hoa  Lái Thiêu, An Thc Khánh, Du Ting;
ng thi lp dn các khong tru chnh nhng nhn thc và kt lun
khoa hc thiu khách quan trong nghiên cu v i Hoa  Th Du Mt-

- c nhm có tính cht quy lut ca quá trình
phát trin và hi nhp kinh ta các nhóm ci Hoa 
Th Du Mt- nhn thc và khoa h ng
b và chính quyo trong vinh hình chính sách c
th ca ti vi Hoa.
-  chc nghiên c tài s cung cc nhiu
khoa hc và c th cho vic thng kê, phân loi, lp h  
ng c cho vi xut công nhn các di
tích lch s .
- Kt qu nghiên cu c tài s góp phc công
trình nghiên cu khoa hc toàn din v ni Hoa Th Du Mt-Bình
 v truyn thc cách mng và nhng
cng hin quan trng ci Hoa Th Du Mt-
u tranh gii phóng dân tc, xây dng và bo v t

11
c, phc v tt nhu cu hc tp, nghiên cu ca mi v Th Du
Mt-i Hoa  

Các ch m ca mc tiêu nghiên c c th hin trong 39

16. Nhng v khoa hc và thc tin rút ra t hong kinh t ca
i Hoa trong lch s và hin ti
17. Quan h tc h ci Hoa  
18. Quan h i Hoa  
19. Các t chc xã hi ci k
lch s
20. Nhng hong xã hi trong và ngoài cng ci Hoa

21. Tng quan khoa hc v i sng xã hi c i Hoa  Bình
 trong lch s và hin ti.
22. t th ci Hoa  
23. ng và các l hi ci Hoa  
24. Phong tc, tp quán và các nghi l i ci Hoa  Bình

25. Ngh thung ci Hoa Qu  Bình

26. Ngh thut múa Hu cc Kin  
27. Nhc l Triu Châu  
28. Tng quan khoa hc v i s  i Hoa  Bình
ch s và hin ti.

13
29. Hoc và cách mng ci Hoa Th Du Mt-
n t ng tháng Tám.
30. Hoc và cách mng ci Hoa Th Du Mt-
c kháng chin chng Pháp.
31. Hoc và cách mng ci Hoa Th Du Mt-
c kháng chin chng M.
32. Tng quan v truyn thc và cách mng ci Hoa 
Th Du Mt-

i Hoa hình thành  các khu vc Lái thiêu, An Thc Khánh
và Du Ting. Cách tip cn khoa hc c này là s kt hp
gip cn nghiên cu ti v u)
p cn nghiên cu v nhng t chc xã hi c th,  các
a bàn c thc công nhn chính th  n ti và hong (4
 nghiên cu v các nhóm ci Hoa  Lái Thiêu, An
Thc Khánh và Du Ting). S kt hp v p
cn thit và hp lý, xut phát t m, tính cht ca các
ng nghiên cu.  4 nhóm cng sau, s liên kt cng gia
các thành viên trên cùng ma bàn ni lên và chi phi ln át. Nhóm cng
i Hoa  Du Ting hay  An Thm ch thun
là i Hoa Qut dc
m ti  u hi là th yu.
n nói rõ, cách tip cn c tài không xem đối tượng nghiên
cứu là một cộng đồng người Hoa Bình Dương chung chung. Tht t, c
trong lch s và hin ti, không có mt cy mà ch có
nhng nhóm cng c th liên kt v  hoc liên kt nhng
         Lái Thiêu, Búng-An Thnh, Tân

15
Khánh, Du Ting.  các nhóm cng liên kt v 
pháp nghiên cu s bám chm ti;  các nhóm liên
kt da bàn s va chú ý c m ti ni tri v
m lch s, xã hi ca c
Cách tip cn nghiên cy s   khoa
hc sát vi thc ti   t là s t u kin thun l   
nghiên cm ti tiêu biu ca tng nhóm cng c
th n cn thit ca công trình nghiên cu khoa hc này. Do
vu v lch s hình thành và phát trin các nhóm
ci Hoa  Th Du Mt-

ng trong quá trình hòa nhp và phát trin v
Trong nhng công trình biên kho ca T    
có mt s tác gi  ci Hoa   t
s bài vit trong các tp “Kỷ yếu Hội thảo về Thủ Dầu Một-Bình Dương 300
năm”, “Thủ Dầu Một-Bình Dương đất lành chim đậu”, hon
tho Địa chí Bình Dươngu ht các báo cáo và bài vit này ch
mu, còn quá l thuu ph bin
c v ni dung vi nhiu
t lun ch m chung ca các tác gi và
tác phm này là i Hoa  t cng
cht ch v các mi liên kt, thun nht v các hong kinh t xã hi, có
chung mt quá trình lch s hình thành và phát trin, chưa lấy các nhóm
cộng đồng người Hoa làm đối tượng tiếp cận chính H qu c 
pháp tip c            ng
nghiên cu phi lch s và c th, dn nhng kt qu nghiên cu chung
chung, ít giá tr khoa hc và thc tin.

17
Nhm mu xây dng trang s truyn thng v hong
u tranh cách mng ci Hoa Th Du Mt- 
sâu nghiên cu v ch   ri rác t các trang s
truyn thng ca các xã, huyc tp hp, h thng và b sung. Mt
ph lc v danh sách các gia i cách mng, các m
Vic chú ý hoàn thin. Nhng kt
qu   m   u, có th còn nhiu công trng, thành tích ca
nhiu th h  máu, hy sinh vì cách mt này
c ghi nh t nén nhang thành kính
ca th h hin nay, ca tp th tác gi nghiên c ng
nim nhi có công vc.
  gng nghiên cu v 

nhin các công trình nghiên cu các mt v i Hoa  thành ph H
Chí Minh và ng Nai. Nhng gì thu hoc trong công vic này càng
cng c p cn và nghiên cu theo nhóm c
tích  trên) mà nhóm nghiên c ra t ng th tài
nghiên cu v luôn hòa theo dòng chy
khoa hc mà các công trình biên khng
thái khoa hc cn thit bo sát v i Hoa chúng ta càng
khám phá rng có khá nhiu mi quan h và liên kt các mt, c trong lch
s và hin ti trong các nhóm ci Hoa  mi
 tài nghiên cu v n khai,
nhng kt qu mà nó thu hoc ht là nh vào s quan tâm ca
  tài, cp phát kinh phí, là quyt tâm ca Hi
Khoa hc Lch s p, nung nu ý nguyn nghiên cu
trong nhinh d ngh tnh h tr  trin khai, là công

19
s               Bình
t qu s ng h và nhin, cung
c u c   i Hoa trong các chuy n dã.
 không nhn s quan tâm ng hi kinh nghim,
tho lu u ca các nhà khoa hc  thành ph
H u v vn là nhi rt yêu quý và có
nhiu tâm huyt v
 tài nghiên cu khoa hc v u c
gc chn s không tránh khi nhng hn ch các mt. Hy vng
s c các nhà khoa hc am hic, các
i Vit có b dày cuc sng tng tri, hiu bit sâu
sc v các n tài và tt c mu kin
s nhit thành ch dn, góp ý, b khuyt cho. Tp th tác gi nghiên cu
công trình này s  lc các v quan tâm.

t mi. H ch Vit Nam vì nhn th
i, va yên n va thun ting. Quá trình
lâu dài chòa nhp vn x nh
n dn chuyi t di dân tr thành nhng thn dân, công dân ca các
u và chính quyn s ti. Nha di dân
Trung Hoa  Vit Nam càng th hin khá rõ trong quá trình hình thành và
phát trin các nhóm ci Hoa  min Nam.
T gia th k XVII tr v i Hoa
t ngày nay là Nam b
vi sinh sng. Nhi Vit
 mi t  t ngày nay là
Sài Gòn. Tuy nhiên, thi gian này,  m t 

21
i Hoa sinh si Minh Khách Ph 大明客鋪  Thun
Hóa và Qunh
quyn nhà Minh  Trung Quc vn còn vng chc, nht là sau khi vua Minh
là Minh M ch xóa b lnh hi cm
2

sut gc
c cht s i Hoa t 
i Vi 
sau cuc hôn nhân gia vua Chân Lp v   i Vit, chính
quyt lc mn binh   bo v 
n vào Trung nguyên và sau nhiu tr
m máu, triu Minh s. Bc Kinh, ri Nam Kinh lt tht th, Mãn
n làm ch Trung Hoa. Tuy nhiên cc din vùng Hoa Nam vn
còn hn lon. B i din tôn tht nhà Minh l     
Tùng 福王由崧 khi binh  t Kin 唐王矞

 thành lp x Hà Tiên vi vai trò ni bt ca Mc Cu 莫 玖 và
cua Trng Xuyên 陳上川n
ch 楊彥迪 vi 3000 quân binh, trên 50 chin thuyn.
Mc C bit
ông quê Qu   c. Vì không chp nhn chính sách bt
i Hán phi c c trn sang Chân Lp.  
c vua Chân Lp trng dng phong cho chc c c ra
khai khn x Mang Khm nay là vùng Hà Tiên.  c C
m dân chúng c Hoa, Vit khai kht hoang, lp làng xã. Ông t chc
ph th, m cng khu cho tàu thuyc ngoài các
n buôn bán, dn dn bii trù phú. Lúc
by gi, th cuc chính tr gic Chân l
din bin khá phc tp. Chính quyn Chân Lp suy yu, ni b chia r,
nhóm theo Xiêm, nhóm da vào hu thun c   t Mang

23
Khm ca h Mng trong tình th t Mang Khm b quân
m và tàn phá nhiu ln; bn thân Mc Cu có ln b quân
Xiêm b Xiêm c gia Mc Cu vi
i gn nhau. Mc Cu ly v i Vi
là bà Bùi Th Lng Môn, Biên Hòa sinh ra Mc Thiên Ti
sau này ni nghip h Mc
3
.Nhi Vin khai khn và sinh
sng  Mang Khu quan h gn bó vi h Mc
Mc C  ch     d      
i ra Thun Hóa xin thn pht Mang Khm. Các chúa Nguyn
phong cho ông chc Tng trn, mt trn duy nht c
c luân gi chc y cai qun vùng t này.
t Hà Tiên gn lin vi h Mc trong lch s hình thành t 

     n Ngô Xuyên, ph Cao Châu, tnh Qung
g nu, tru, thành ph Trm
Giang tnh Quc. Ông thu nh thông minh, cn mn,
gic  ph i
nên theo cu chuyn v hc  ph Triu Khánh. Ông có ba anh em rut, anh
a 20 tui ông theo lc
ng kháng Thanh phc Minh ca tôn tht nhà Minh là Qu 
     t bi b git, ông theo l ng kháng
chin ca Trnh Thành Công  c phong chc Tng binh
Cao-Lôi-Liêm, lãnh lnh tun hành bi o v n
mu dch ca chính quyu ln qua lc trong vùng
       u v      
t b ng ca lng kháng chin
ng Xuyên và là Tng binh Long Môn, Qu   ng
ng là Trn An Bình 陳安平 cùng vch
ng là Hoàng Tin 黃進 d u
phc chúa Nguyn. Lý do vì sao c hai ri b lng kháng chi
 cùng ch 
 là nhng suy lun ca các nhà s hi sau
6
.
i h là 3000 quân binh trên 50 chin thuyca Tro lnh Khc S
li gian tham xc s ng h ct Hoa Nam.
5
c Hunh NgNhững tư liệu mới về Trần Thượng Xuyên, Tâp san Khoa hc Lch s Bình
 18, Hi S ht b c  www.sugia.vn
6