THÀNH TU VÀ THÁCH THC TRONG QUN LÝ
TÀI NGUYÊN VÀ CI THIN CUC SNG NGI
DÂN  TRUNG DU - MIN NÚI VIT NA
M

(Tài liu Hi tho, Tam o, 15-16/9/2000) Biên tp: Trn c Viên


THE ACHIEVEMENTS AND CHALLENGES ON NATURAL RESOURCES
MANAGEMENT AND RURAL LIVELIHOODS IN VIETNAM'S UPLANDS

(Workshop Proceeding)

Edited by
Tran Duc Vien Publishing Funded by the Ford Foundation
11. Bin pháp kt hp s liu vin thám  di tn vi sóng và di tn nhìn thy trong giám
sát s thay đi theo thi gian v s lng và cht lng rng  môi trng rng ma
nhit đi 72
12. Chính sách Giao đt Lâm nghip và tác đng ca nó đn đi sng ngi dân  xã
Thng L Huyn Nam ông tnh Tha Thiên Hu 78
13. Phân chia đt lâm nghip và vn đ trng cây ti mt s đim nghiên cu  min
nam Vit Nam 86
14. Qun lý rng cng đng và lut tc đa phng trong qun lý tàI nguyên thiên nhiên
 lu vc sông C, Ngh an 90
15. Chính sách và gii pháp cho vn đ du canh, du c  nc ta 105
16. Tình hình Phát trin nông thôn và hp tác xã  các vùng đi núi 112
17. Ci cách th ch: kt qu đt đc và các vn đ đt ra cho phát trin nông thôn bn
vng 118
Kt qu tho lun nhóm 126
18. Chính sách liên quan đn Công tác Qun lý Tài nguyên Thiên nhiên 127
19. Phân quyn trong qun lý tài nguyên 130
20. Qun Lý Tài Nguyên Trên C S Cng ng 131
Danh sách khách tham d hi tho 135 v
DANH MC T VIT TT

ADB Ngân hàng Phát trin Châu á
CARES Trung tâm Sinh thái Nông nghip, i hc Nông nghip I
CRES Trung tâm Nghiên cu Tài nguyên và Môi trng, i hc
Quc gia Hà Ni
CRP Trung tâm Phát trin Nông thôn
DANIDA T chc Tr giúp Phát trin Quc t - an Mch
EWC Trung tâm ông -Tây, Hoa K
vi
CHNG TRÌNH HI THO
Ngày 15 tháng 9 nm 2000
7:00 - 8:30 ng ký đi biu/n sáng
8:30 - 9:00 Phiên khai mc
Li chào mng ca Trng HNNI GS. Nguyn Vit Tùng
Phát biu ca đi din WRI/REPSI Ông. Nathan Badenoch
Phát biu đ dn và tuyên b khai mc TS. Trn c Viên
Các đi biu t gii thiu
9:00 - 9:30 Gii lao
Trình bày báo cáo
Phn I:
Ch to - GS. Lê Trng Cúc
Th ký:
TS. Trn c Viên
9:30 - 9:45
Mt s chính sách và chng trình phát trin
min núi
TS. ng Kim Sn
9:45 - 10:00
Ngân hàng NN và phát trin nông thôn VN cam
kt đáp ng vn SX và kinh doanh cho khu vc
trung du-min núi
TS. Trn ình nh


Ch to: TS. Trnh Trng Giang
Th ký
ThS. Nguyn Vn S
1:30 - 1:45
Mt s đc đim qun lý s dng tài nguyên đt
và nc ca các trang tri cà phê tnh c Lc
TS. Trn Ngc Khâm

1:45 - 2:00
Vn đ phân quyn trong t chc thc hin chính
sách v qun lý tài nguyên đt và rng vùng lu
vc sông C
TS. Phm Th Hng
vii
2:00 - 2:15
Kt hp s liu vin thám cao tn và nhìn thy
trong vic kim soát nhng thay đi ca s lng
và cht lng rng
Ông Michael David
Knudsen
2:15 - 2:30
Chính sách giao đt lâm nghip và tác đng ca
nó đn đi sng ngi dân xã Thng l, huyn
Nam đông, Tha thiên-Hu
KS. Nguyn Th Hng
Mai
2:30 - 3: 00 Tho lun

8:00 - 12:00 Tho lun nhóm

Nhóm 1: Chính sách và qun lý tài nguyên 
min núi các vùng min núi
Ngi điu khin:
TS. ng Kim Sn

Nhóm 2. S phân quyn trong quá trình thc
hin chính sách phát trin min núi

TS. Trn c Viên
Nhóm 3. Qun lý tài nguyên da vào cng đng ThS. Nguyn Vn S
12:00-1:30 Ngh n tra
1:30 - 3:30 Tho lun và trình bày theo nhóm
3:30 - 3:50 Ngh gii lao
3:50 - 4: 20 Tng hp và đnh hng cho các bc tip theo TS. Trn c Viên
4:20 - 4:30 Kt lun GS.Nguyn Vit Tùng

viii
BÀI PHÁT BIU  DN


(CRES), VASI, FIPI, NIAPP, Vin Khoa hc Lâm nghip, Tng cc a chính, Vin Nghiên
cu Chin lc, Tng cc Khí tng-Thu vn, Vin Dân tc hc, Vin Vn hoá Dân gian,
i hc Nông lâm Hu, i hc S phm Vinh, i hc Nông nghip I (HNNI). Chúng tôi
đã phi làm mt công vic không my d dàng là tp hp, phân loi và đánh giá s b các kt
qu nghiên cu này. Chúng tôi thy rng các kt qu nghiên cu v lu vc sông C tht là
phong phú và đ s, nht là các nghiên cu v k thut, điu tra c bn và vn hoá - tc
ngi, v điu kin môi trng, nhng hu nh cha có ai đ ý nhiu đn vn đ chính sách
trong qun lý tài nguyên và phát trin nông thôn.
*
Phó Ban T chc Hi tho
ix
c s tài tr ca Vin Tài nguyên Th gii (WRI), Trung tâm Sinh thái Nông nghip
đã tin hành tìm hiu v nh hng ca chính sách đn qun lý tài nguyên và cuc sng ngi
dân vùng lu vc sông C. Chúng tôi không có hoài vng tin hành phân tích chính sách
trong nghiên cu ca mình, mà ch làm mt công vic đn gin là ghi chép li nhng suy ngh
và vic làm ca ngi dân, ca các c quan t chc và thc hin chính sách t tnh đn cp
thôn bn khi các chính sách hay chng trình này đc trin khai  vùng lu vc sông C
trong thi gian gn đây. Qua quá trình nghiên cu này, chúng tôi cng đã c gng hc hi
đc đôi điu v cung cách qun lý tài nguyên ca ngi dân đa phng di tác đng ca
nhng chính sách có liên quan đn qun lý rng và đt rng.
Nhng điu hc hi đc y đã đc vit thành tp tài liu “Các chính sách trong qun lý
tài nguyên và ci thin cuc sng ngi dân lu vc sông C, Ngh An, Vit Nam”. ây là
bn nháp đu tiên ca kt qu nghiên cn. Và ý tng v mt hi tho quc gia hi t các cán
b nghiên cu và nhng ngi có quan tâm đn vn đ chính sách trong qun lý tài nguyên và

x
3. Danh sách các ngun thông tin, s liu liên quan đn vic ra quyt đnh v qun lý tài
nguyên min núi.
4. Mt bn đ xut theo th t u tiên nhng vn đ cn tip tc nghiên cu v qun lý tài
nguyên và bo v môi trng  trung du- min núi nói chung, hay  mt đn v hành
chính hay đa lý c th nào đó (ví d, vi Nhóm công tác Min núi HNNI thì đó là vùng
lu vc sông C).
Ngày hôm nay, chúng ta s cùng nghe và tho lun v các bn báo cáo khoa hc; ngày
mai, chúng ta s tin hành tho lun theo nhóm. V vn đ chia nhóm, xin các đi biu cho ý
kin, theo ý kin cá nhân, tôi thy tho lun nhóm có th đc chia thành 3 nhóm: (1) Chính
sách trong qun lý tài nguyên và bo v môi trng  trung du-min núi VN; (2) Vn đ phân
quyn trong qun lý tài nguyên; và (3) Qun lý tài nguyên trên c s cng đng và các lut
tc có liên quan đén qun lý tài nguyên ca cng đng.
Cui cùng xin chúc sc kho các quý v đi biu và chúc hi tho thành công tt đp. 1

TÓM TT HI THO

c s tài tr ca Vin Tài nguyên Th gii và Qu Rockefeller, Trng i hc Nông
nghip I (HAU) đã kt hp vi Trung tâm Thông tin, B Nông nghip và Phát trin nông thôn
đng ra t chc hi tho v “Thành tu và thách thc trong qun lý tài nguyên và ci thin
cuc sng ngi dân  trung du - min núi Vit Nam”. Hi tho đc t chc trong 2 ngày
15 và 16/9/2000 ti Tam o. n tham d hi tho có hn 50 đi biu t hn 30 c quan
thuc các cp qun lý khác nhau: B NN&PTNT, B KHCN&MT, Ban Kinh t TW, Tng
cc a chính, Ngân hàng Nông nghip và Phát trin Nông thôn; và các c quan nghiên cu

• Tín dng
• Khuyn khích đu t
• nh canh đnh c
• Y t, giáo dc
• Xây dng c s h tng
• Chuyn dch c cu kinh t
• Xoá đói gim nghèo 2

• Trng và bo v rng
• Các chính sách v thu

Các báo cáo đã ch đc rt rõ nhng thành tu đã đt đc cng nh nhng tn ti trong
quá trình thc hin các chính sách trên.

Thành tu:
(Hoàng Ngc Vnh, Ban kinh t TW) ( Vn Hoà, cc đnh canh đnh c)

- t hiu qu cao trong vic s dng và qun lý tài nguyên thiên nhiên;
- n đnh và nâng cao mc sng ca ngi dân;
- Sn xut nông nghip tng nhanh (trng trt, chn nuôi);
- C s h tng đc ci thin;
- Hn ch đc s phá rng;
- Chuyn dch c cu kinh t nông nghip t t túc t cp sang nông nghip hàng hoá; và
- Nâng cao trình đ cho cán b qun lý.

Tn ti:
(Hoàng Xuân Thun - MOSTE, Hoàng Ngc Vnh- Ban kinh t TW,  Vn Hoà -

Các chính sách này đã to hành lang pháp lý cho chính quyn đa phng tham gia qun
lý và s dng đt lâm nghip và bo v rng. Do đt có ch s hu nên ngi dân có ý thc
và trách nhim trong vic qun lý và s dng ngun tài nguyên rng. Tuy nhiên, cha có
nhng hng dn thích hp cho vic s dng hp lý din tích đt đc giao. Vn đ tên ca 3

ai đc đ cp trong s đ cng cn phi đc bàn bc thêm. Mt s chng trình nh
chng trình 327 cha đt đc kt qu cao bi vì qun lý yu kém và h thng cây lâm
nghip đc áp dng cha hp lý.
Các chính sách v đnh canh đnh c

Chính sách đnh canh đnh c đã có mt s mt tích cc làm n đnh đi sng cho ngi
dân, đin hình  các đa phng nh Phc Kháng-Ninh Thun, Quang Sn-Thái Nguyên
( Vn Hoà, Cc đnh canh đnh c). Hình thc đnh canh đnh c đc gn vi mt s
hình thc khác nh hp tác hoá, kinh t h gia đình, các đn v quc doanh. Tuy nhiên vn
còn mt s mt tn ti nh vic đu t còn dàn tri, thiu tp trung do ngun vn có hn. S
ngi đnh c vn còn thp so vi k hoch.
Các chính sách v tín dng

Chính sách tín dng đã phát huy đc hiu qu ca đng vn cho vay, khuyn khích
đc vic huy đng vn trong dân, hp tác xã tín dng đã đc thành lp ti mt s đa
phng, t đó phát huy đc tinh thn hp tác tng tr gia nhng ngi dân. Tuy vy các
chính sách vn còn th hin mt s mt hn ch ví d nh vn vay ngn hn làm hn ch hot
đng ca ngi dân, th tc vay vn còn rm rà không phù hp vi kin thc ca dân.
3. Các vn đ khác
Liên quan gia vic làm và qun lý tài nguyên thiên nhiên: Phm Anh Tun, trung tâm
phát trin nông thôn đã ch ra nhng khó khn ca vic bo v tài nguyên hu hình và s d
tha lao đng. V ình Tôn (HNNI) đã đa ra khuyn cáo đ làm gim s phân hoá trong Các báo cáo trình bày ti hi tho


Thiu các c s vn hoá phúc li nh: nc sch cho sinh hot, đin, trng hc, bnh
vin, Thu nhp trung bình trong vùng thp hn nhiu so vi các vùng khác trong c nc.
Trong nhng nm qua, nht là 10 nm trong thi k đi mi, Chính ph đã ban hành nhiu
chính sách nhm xóa đói nghèo, phát trin nông thôn trong vùng. Sau đây là mt s chng
trình và chính sách chính:
1. Chính sách v đt đai
• Giao đt, giao rng cho các t chc và cá nhân: Giao đt nông nghip 1-2 ha/h, đt rng
5-10 ha/h cho các h nông dân qun lý. Thi gian giao đt nông nghip là 20 nm, đt lâm
nghip và cây lâu nm là 70 nm. Nu ht thi hn giao vn có nhu cu và s dng đúng mc
đích thì đc xét giao tip. Nu trng rng có chu k trên 50 nm thì đc giao tip cho đn
khi thu hoch sn phm chính (t 1993).
• Ngi đc giao đt có các quyn li sau: đc bo v quyn và li ích hp pháp trên đt
đc giao, tha k, chuyn nhng, th chp, chuyn đi quyn s dng, đc cho thuê
quyn s dng, dùng đt góp vn liên doanh, đc đn bù thành qu lao đng và kt qu đu
t theo giá th trng và hin trng sn xut trong trng hp b thu hi đt. c hng các
chính sách h tr ca Nhà nc trong vic bo v và phát trin rng. 6

2. Chính sách v tài chính và tín dng
• Cp vn ngân sách cho công tác: thu li, di dân, đnh canh đnh c, phc hi rng, đào
to và nghiên cu. Nm 1999, Chính ph đu t 28 t đu t (ngoài chng trình 135) công
trình thuc 5 lnh vc giao thông, thy li, y t, giáo dc.
• Cp vn ngân sách cho các chng trình: chng trình tng th phát trin kinh t xã hi
Tây nguyên, chng trình thay th cây thuc phin, chng trình h tr các dân tc đc bit
khó khn, chng trình phát trin kinh t xã hi  các xã đc bit khó khn min núi và vùng
sâu vùng xa.
• Nhà nc đng ra vay và cho dân vay li các ngun vn quc t nh vn ODA, vn vay
ca các t chc tín dng quc t (B, ADB, CFD). i tng đc vay là nông dân nghèo,
7

doanh thu trong 1-2 nm; đc cho vay tín dng trung dài hn vi lãi xut u đãi t qu h
tr đu t.
• Cung cp thông tin kinh t, h tr ký thut, h tr đào to cán b và công nhân k thut.
To điu kin thun li đ tiêu th sn phm, k c vic xut khu trc tiptheo quy đnh
• Thng nht nhn thc v tính cht và v trí quan trng ca kinh t trang tri, khng đnh
chính sách lâu dài ca Nhà nc là khuyn khích và bo v kinh t trang tri.
4. Chính sách đnh canh, đnh c
• Nhà nc đu t kt cu c s h tng, khai hoang xây dng đng rung, giao đt sn
xut và khoanh rng cho các h đnh c. Phn đu đn nm 2000 không còn du canh du c.
• Chia qu đt cha s dng ht ca các nông lâm trng cho dân cha có đt và dân
chuyn t ni khác ti.
• u t xây dng các trung tâm kinh t, dch v, vn hóa - xã hi  các cm xã bao gm:
ch, ca hàng thng nghip, phòng y t, trng bán trú, nhà vn hóa, trm khuyn nông-
lâm, h thng giao thông, cp đin, nc. T chc li các làng bn theo quy hoch đnh canh
đnh c, có đng giao thông, trng hc, trm xá.
• i vi đng bào còn du canh du c: giao đt, cp lng thc, giao mt din tích rng
cho h qun lý, khi khai thác đc hng mt phn li ích. Trên đt trng, cho các h gia
đình vay vn đ trng rng theo qui hoch.
• i vi đng bào đã đnh c nhng còn du canh, đc cp tin và lng thc đ h đ n
trong mt s nm, đc giao đt, giao rng đ bo v, khoanh nuôi hoc trng mi.
5. Chính sách y t, giáo dc và xã hi
• Trit b din tích trng thuc phin. Cp vn và khuyn khích hng dn nông dân
chuyn sang trng cây khác. T chc cai nghin cho nhân dân. Nghiêm tr buôn bán vn
chuyn tàng tr thuc phin và ma túy.
• Ngn chn st rét phát thành dch. Tp trung điu tr các bnh: biu c, tiêu chy, phong.
• Lp trm y t và c cán b y t đn các xã. Lp các đi y t lu đng. Xây dng các bnh

• Xây dng các công trình cp nc sinh hot cho vùng cao, đm bo có nc n sch cho
nhân dân min núi (phn đu đn nm 2000 có 60% s dân vùng dân tc và min núi có nc
sch sinh hot).
• Nhà nc đu t xây dng đng đin h th 35 KV đa đin đn các xã (60% s xã vào
nm 2000). Nhng ni quá xa xôi, ho lánh, h tr đu t cm máy phát đin hoc thy đin
nh. Xây dng các h thng thy li nh, kt hp vi thy đin  ni có điu kin.
• Xây dng h thng đin thoi đn các huyn và vùng trng đim, đn nm 2000 có đin
thoi  các xã.
• Xây dng các công trình thy li ln, các h cha nc đ ti cho các vùng cây công
nghip, gn thy đin, thy li và phát trin kinh t.
• M đng H Chí Minh to điu kin khai thác min núi Bc trung b và vùng Tây
nguyên.
• T nm 2000, mi nm đu t cho khong 100 trung tâm cm xã mi và kt thúc chng
trình vào nm 2005 bng ngân sách t nhiu ngun, phi hp gia vn Nhà nc và các thành
phn kinh t
7. Chính sách chuyn dch c cu kinh t
C cu kinh t min núi đc hình thành theo yêu cu th trng. 9

• V nông nghip, nhng ni có điu kin sn xut thì tp trung thâm canh, tng v,  các
ni khác tng cng điu hòa lu thông lng thc thay vì bt buc t túc lng thc ti ch.
• V lâm nghip, bo v rng hin có, trng mi rng phòng h, rng đc dng, rng sn
xut
• V công nghip, phát trin công nghip ch bin nông sn, thc phm, lâm sn, vt liu
xây dng. Nhà nc phát trin các công trình công nghip quan trng tùy theo th mnh mi
vùng: gang thép, thy đin.
• Phát trin thng mi, dch v xây dng các khu thng mi t do biên gii
8. Chính sách xóa đói gim nghèo

núi đá, rng nghèo đ cây có điu kin tái sinh (1994).
• Nhà nc đu t trng và bo v rng phòng h xung yu, rng đc dng: (vn quc
gia, khu bo tn thiên nhiên, khu vn hóa ), rng ging quc gia, rng g quý có chu k sn
xut trên 20 nm
• Khoán và đu t h tr cho các t chc kinh t xã hi; giao đt, khóan rng cho các h
nông dân đnh canh đnh c bo v rng t nhiên và rng trng.
Kt qu đt đc thi gian qua
Nh có s phn đu tích cc ca nhân dân, nh các chính sách đi mi, khuyn khích
phát trin min núi, trong thi gian qua, sn xut và đi sng ca nhân dân trong vùng đã có
nhiu bin đi:
1. Sn xut nông lâm nghip tng nhanh, t 1990 đn 1995, trung bình sn lng lng thc
tng 4,2% nm, đàn trâu tng 3,4%, gia cm tng 5%. c bit din tích trng cây n qu tng
ti 30%/ nm. Tình trng phá rng hn ch dn trong khi rng trng mi tng nhanh. Bình
quân trng thêm 35,8 nghìn ha trong khi b phá 3,23 nghìn ha/ hàng nm.
2. Kt cu h tng nông thôn ci thin rõ rt: ti 1994, 75% s xã có đng ô tô i trung tâm
xã, 27% xã có đin, 81% có trm xá, 99,7% có trng cp I và 57 % có trng cp II.
3. i sng nông dân đc ci thin đáng k: trên 50% có thu nhp cao hn, 58 % có nhà
kiên c và bán kiên c, 14% có nc sch, 34% s h đc dùng đin. Nhìn chung, 30% s
h đã đnh canh vng chc, s h đói nghèo gim dn vi mc 2-3%/nm.
Trong hn 10 nm đi mi, nn nông nghip nc ta đã phát trin nhanh, liên tc, đc
bit lng thc tng c v din tích, nng sut, cht lng và đã đm bo an ninh lng thc,
xut khu tng nhanh đng hàng th 2 th gii. Nông thôn nc ta có nhiu bin đi. T l
giàu, khá t hn 8% nm 1990 lên 20% nm 1998 và t l h nghèo đói t 25% còn 17,4%,
thu nhp bình quân/ngi/tháng nm 1998 xp x 200.000đ tng khong 7 ln so 1991, tui
th bình quân 68 (tng 3 tui so 1990), kt cu h tng nông thôn đc ci thin rõ rt; s xã
có đng ô tô đn trung tâm 93,5%, có đin sinh hot 70%, có đin thoi 79%, có trng cp
I + II trên 90%, có trm xá 98%, có ngun nc sch 68%, có ch 60%, s h có nhà  kiên
c và bán kiên c 60%.
Nông nghip phát trin, nông thôn bin đi, đi sng nông dân đc ci thin đã xây
dng mt nn tng n đnh chính tr - xã hi cho ch đ xã hi ch ngha Vit Nam. ó là kt
qu ca hàng lot chính sách phù hp đã đc điu chnh qua nhiu thi k ca ng, Nhà
nc. Các chính sách đu tp trung khai thác tim nng ca đt và chm lo cuc sng ca
nông dân.
Trong các chính sách thì chính sách tín dng gii quyt vn cho sn xut kinh doanh đ
ngi dân khai thác, s dng có hiu qu đt đai có mt v trí quan trng, có lúc đc đa vào
nhóm gii pháp hàng đu. Ngân hàng Nông nghip và phát trin nông thôn (NHNo) là mt
NHTM Nhà nc gi vai trò ch đo và ch lc trong cho vay phát trin nông nghip, nông
thôn. NHNo đc thành lp t nm 1998. n nay đã có 1.400 chi nhánh (tng hn 3 ln), có
ngun vn gn 40.000 t, tng d n cho vay 38.000 t, có gn 8.000 cán b tín dng. Trong
10 nm (1990 - 1999), NHNo Vit Nam đã đu t vào khu vc nông nghip, nông thôn vi
doanh s trên 100 ngàn t đng. T nm 1997, NHNo ci tin đn gin th tc vay và cho
vay mc 5 triu không phi th chp, đc bit đn gia nm 1999, Chính ph cho phép nâng
mc vay lên 10 triu không th chp mà ch np giy chng nhn quyn s dng đt. S u
đãi này đã to điu kin thun li cho 10 triu h nông dân vay vn. S h vay vn tng
nhanh (hin có khong 6,5 triu h d n), sut đu t bình quân 1 h tng cao hn, nh vy
vn cho h nông dân đc đáp ng tt hn.
Riêng khu vc Trung du - Min núi, mà tp trung là hai vùng ln là 16 tnh phía Bc và 4
tnh Tây Nguyên, NHNo cng đã tp trung đu t. C th nh sau:


khiêm tn bi vì khu vc này còn chng cht khó khn, đc bit là cuc sng ca ngi dân
còn cách bit rt xa so vi ngi dân thành th và cng còn xa so vi vùng đng bng. Ti sao
mc sng còn thp, Vì thu nhp thp - mà thu nhp thp là do sn xut ra sn lng ít li khó
bán, hoc bán vi giá thua thit.
Nhiu ngi đu bit: đt đai khu vc này còn quá nhiu, nhng cha đc quy hoch
khai thác. c bit h tng quá thp kém thì không th khai thác tt đt đai đ làm ra sn
phm đem đi trao đi. Có mt già làng  Lai Châu khuyên tôi rng: Mày làm ngân hàng mà
mày đem tin cho vay ni ngi  không có đng ô tô đn là mày mt tin đó (vì h không
bán đc thì ly tin đâu tr).
iu ct yu là khai thác đc đt cho trng trt, mun vy phi có đng và có thu li.
Sau đó là khuyn nông (hng cho h trng cây gì, nuôi con gì phù hp và có th bán đc).
K theo mi là vn. Sau cùng là t chc giúp cho h tiêu th (cng cn nói thêm là bn thân h
phi bit liên kt li đ tiêu th mà nòng ct là các trang tri trong vùng).
Quy trình này đòi hi ngun vn ngân sách, ngun vn tín dng u đãi (327, 135) phi
đu t cho đng xá, đin, thu li, cây, con ging. Còn vn Ngân hàng phc v ngi nghèo
và vn ca NHNo đu t cho chi phí chm sóc cây dài ngày, trng cây ngn ngày. Phng
thc đu t vn phi t chc h li theo t chc chính tr - xã hi (Hi nông dân, Hi ph n) 13

và các hi ngh nghip (Hi làm vn, ) gn kt vi t chc khuyn nông thì mi có hiu
qu cao.  phù hp vi trình đ dân trí còn thp nhng bn cht tt đp (coi trng tín ngha)
ngân hàng cn mnh dn ci tin h s vay vn đn gin hn, thun tin hn. V đi tng
đu t  khu vc Trung du - Min núi, cn tp trung vào cây công nghip, cây n qu, chn
nuôi kiu chn th, t chc ch bin quy mô va và nh. V ngi vay chia ra: H sn xut
nh, h kinh t trang tri. i vi DNNN cn duy trì các doanh nghip công ích cung cp vt
phm tiêu dùng thit yu cho nhân dân min núi, kt hp vi kinh doanh thng nghip tiêu
th sn phm.
iu cn quan tâm là khu vc Min núi phía bc đt canh tác nông nghip rt ít, đa hình
14

nh hng ca vic thay đi ch đ s dng đt đn đ che ph rng và điu kin kinh
t-xã hi vùng lu vc sông c
Trn c Viên và cng s
______________________________________________________________________
Abstract: Social and Environmental Dimensions of Landuse Changes in the Ca River
Basin in Vietnam
Being one of the provinces with the largest forestland in the country Nghe An has suffered from forest depletion
during the last decades. As a result, agricultural production, environment and livelihood of the local people are
seriously affected, especially in the mountainous regions of the province. Shifting cultivation, logging, forest fire
are seen the reasons causing forest degradation in the province although poor forest management is rarely
mentioned as the main cause. Besides, the government resettlement programs, fixed cultivation and
sedentarization program and free migration created immigration currents from the lowland to the upland, from
the high mountainous areas to the areas at the lower altitude. This also often resulted in forest degradation and
landuse changes.
With the purpose to improve forest management and alleviate poverty the government has adopted and is
adopting a number of policies and development programs/ projects. Among them allocation of agricultural and
forest land are seen as important policies that brought about radical changes in landuse and forest management.

thin. 15

Tuy nhiên,  vùng thng ngun sông C ni có nhiu nhóm đng bào dân tc thiu s
chung sng nh Thái, Kh mú, Tày pong, Odu, an Lai-Ly hà và H'mong, ngi dân vn
còn lu gi nhiu kiu canh tác truyn thng, trong đó có canh tác theo li du canh, và cuc
sng ca h ít nhiu vn còn ph thuc vào các sn phm sn có t rng t nhiên. H hiu
bit rt ít v nn nông nghip thâm canh. Hn na, cùng vi s gia tng dân s và s khai
thác liên tc các loi sn phm t rng dn đn tài nguyên thiên nhiên b cn kit mt cách
nhanh chóng. iu này gây ra cho ngi dân nhiu khó khn trong vic kim sng cho gia
đình và làm cho s chênh lch v mc sng so vi ngi dân min xuôi ngày càng tng lên.
Bên cnh đó, các chính sách khác nh chính sách tái đnh canh  các vùng kinh t mi, chính
sách trng rng, trong đó gm có các chng trình do nhà nc khi xng nh "chng
trình 327" và "chng trình 5 triu ha rng", cng đã có nhng nh hng nht đnh ti đi
sng kinh t-xã hi ca ngi dân vùng cao. iu này đã có ý ngha rt ln khi thy các nhóm
dân tc thiu s khác nhau đáp li các s thay đi này vi s bit n vì chính các chng trình
này đã giúp h ci thin đi sng, và cng đã nhn ra rng mc đích phát trin ca chính ph
là nhm bo v các ngun tài nguyên thiên nhiên và bo đm s phát trin kinh t  vùng lu
vc sông C.  đi xa hn na, chúng ta cn phi tìm hiu xem các chính sách và các chng
trình phát trin ca Nhà nc đã nh hng đn vic s dng đt  đây nh th nào và đây
cng là câu hi đt ra cho nghiên cu này.
2. Phng pháp nghiên cu
 thu thp đc các thông tin cn thit, các phng pháp thu thp s liu khác nhau đã
đc s dng, bao gm thu thp s liu th cp t các cp tnh, huyn đn cp thôn bn,
phng vn và tho lun tay đôi vi các cán b Nhà nc, các thành viên ca các t chc phi
chính ph, các nhà qun lý d án, các lãnh đo xã và bn, và nhân dân đa phng.  đánh
giá v s thay đi v s dng đt trong thi gian gn đây, chúng tôi đã s dng vin thám và
h thng thông tin đa lý (Remote sensensing and GIS).

1994 1995 1996
Din tích %
Tng din tích
1.63.8068 1.638.068 1.638.068 1.638.068 100,0
t nông nghip
178.014 172.893 178.253 178.745 10,9
Cây trng hàng nm
- Lúa và cây trng cn
131.276
102.420
128.646
109.991
126.365
99.410
126.384
94.400
7,7
5,8
- Nng

26.607
*
1,6
Cây lâu nm 41.750 41.763 14.717 14.821 0,9
ng c 5.432 5.682 0,3
Vn nhà 31.739 31.857 1,9
Din tích mt nc
5.016 3.592 3.597 0,2
t rng
589.994 586.326 663.750 40,5

phòng h
Rng sn
xut
Rng đc
dng
Tng din tích

1.181.293 100% 607.527 388.209 185.557
Din tích có rng
636.441 54% 229.691 174.023 155.026
Rng t nhiên
Rng trng

529.999
28.741
229.691
0
147.487
26.536
152.821
2.205
Din tích không có
rng
544.581 46% 301.948 214.045 30.711
Ngun: S NN&PTNT Ngh An, 1997

T nm 1993, khi đu bng vic thc hin “chng trình 327”, và tip sau đó là giao đt
đã to c hi cho các c quan, t chc và ngi dân đa phng tham gia trng rng và bo
v rng. Chính sách khai thác g cng đã thay đi  cp tnh. T vic khai thác thun tuý đã