nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 11/2009 3 Vũ Ngọc Dơng *
in nay, trong khuụn kh Liờn hp
quc v cỏc t chc thnh viờn (ICAO,
IMO, IAEA) cú 13 iu c quc t a
phng v chng khng b ó c thụng
qua. Cụng c chung v chng khng b
quc t mc dự c tin hnh xõy dng t
nm 1996
(1)
n nay vn ang nm di
dng d tho vỡ cũn nhiu ý kin bt ng
xung quanh vn nh ngha khng b.
cp khu vc cng cú 8 iu c quc t
c kớ kt. Ngoi ra cũn rt nhiu cỏc hip
nh quc t song phng v cỏc ngh quyt
ca i hi ng, Hi ng bo an Liờn hp
quc v cỏc bin phỏp u tranh chng
khng b. Tuy h thng vn bn quy phm
phỏp lut quc t v chng khng b tng
i ln nhng cha vn bn no a ra c
nh ngha rừ rng, ton din v khng b.
Trong bi cnh quc t hin nay, vic a ra

of the financing of terrorism); Cụng c
New York nm 2005 v ngn chn cỏc hnh
vi khng b ht nhõn (International convention
for the suppression of acts of nuclear terrorism).
Cỏc cụng c cũn li quy nh v nhng ti
phm m vic thc hin cỏc ti phm ú
c coi nh biu hin ca khng b quc
t. Vớ d ti phn m u Cụng c New
York nm 1979 v chng bt cúc con tin ghi
nhn: Xột rng vic bt cúc con tin l ti
phm gõy lo ngi sõu sc cho cng ng
quc t ; Nhn thy rừ s cp thit phi
phỏt trin hp tỏc quc t gia cỏc quc gia
trong vic a ra cỏc sỏng kin v s dng
H

* Trng i hc Lut H Ni nghiªn cøu - trao ®æi
4 t¹p chÝ luËt häc sè 11/2009

các biện pháp hữu hiệu để ngăn chặn, truy
tố và trừng trị tất cả các hành vi bắt con tin
như là những biểu hiện của khủng bố quốc
tế”; hay như Công ước Montreal năm 1991
về việc đánh dấu chất nổ dẻo để nhận biết
ghi nhận tại phần mở đầu: “Bày tỏ mối lo
ngại sâu sắc đối với các hành vi khủng bố
nhằm phá hoại tàu bay, các phương tiện

coi quy định nêu ra tại Điều 2 Công ước
New York năm 1999 là định nghĩa khủng bố
hoàn chỉnh bởi: 1) Khoản 1 Điều này không
nêu được dấu hiệu cấu thành tội khủng bố
mà dẫn chiếu đến một số tội phạm được quy
định tại các công ước khác cho nên chỉ thuần
tuý mang tính chất liệt kê; 2) Khoản 2 bổ
sung cho khoản 1 có nêu được một số dấu
hiệu của tội khủng bố (về hành vi, khách thể,
mục đích…) nhưng cũng chỉ đề cập các hành
vi xâm phạm tính mạng và sức khoẻ con
người. Hai công ước quốc tế về chống khủng
bố còn lại (trực tiếp nhắc đến khái niệm
khủng bố tại tiêu đề) chỉ đưa ra định nghĩa
về từng hành vi khủng bố cụ thể thuộc phạm
vi điều chỉnh của công ước, ví dụ khủng bố
bằng bom là việc: “ném, đặt làm nổ hoặc
kích nổ một cách bất hợp pháp và cố ý một
thiết bị gây nổ hoặc gây chết người khác tại,
vào, hoặc chống lại một địa điểm công cộng,
một trang thiết bị của nhà nước hoặc chính
phủ, một hệ thống giao thông công cộng
hoặc cơ sở hạ tầng” (Điều 2 Công ước New
York năm 1997 về việc trừng trị khủng bố
bằng bom); theo Điều 2 Công ước New York
năm 2005 về ngăn ngừa các hành vi khủng
bố hạt nhân thì “một người bị coi là phạm tội
khủng bố hạt nhân nếu người đó, một cách
có chủ định và bằng con đường bất hợp
pháp sở hữu nguyên liệu phóng xạ, chế tạo

u tranh chng khng b li dn ra nhng
hnh vi c quy nh ti 13 cụng c quc
t a phng ca Liờn hp quc. Vớ d,
Cụng c ca chõu u v chng khng b
nm 1977 ngay ti iu 1 ó a ra cỏc hnh
vi thuc phm vi iu chnh ca Cụng c,
yờu cu cỏc quc gia thnh viờn phi ti
phm hoỏ, ú l cỏc hnh vi c nờu trong
Cụng c La Haye nm 1970 v trng tr
vic chim gi bt hp phỏp tu bay; Cụng
c Montreal nm 1971 v trng tr cỏc
hnh vi bt hp phỏp chng li an ton hng
khụng dõn dng; Cụng c New York nm
1973 v ngn nga v trng tr cỏc ti phm
chng li nhng ngi c hng bo h
quc t, bao gm viờn chc ngoi giao. Thi
gian kớ kt Cụng c chõu u nm 1977 thỡ
Cụng c v chng bt cúc con tin nm
1979 hay Cụng c trng tr khng b bng
bom nm 1997 cha ra i, tuy nhiờn cỏc
ti phm nghiờm trng liờn quan n bt
cúc, giam gi trỏi phộp, ti phm nghiờm
trng liờn quan n vic s dng bom, lu
n, rocket, sỳng t ng, bom th ó
c lit kờ trong Cụng c. Gn õy nht,
vo thỏng 11/2007 ti Cebu, cỏc quc gia
trong khu vc ụng Nam (ASEAN) ó kớ
Cụng c chung v chng khng b
(ASEAN Convention on Counter Terrorism.
iu 2 Cụng c ny quy nh v Nhng

- Nghị định thư Rome năm 1988 về trừng
trị các hành vi bất hợp pháp chống lại
những công trình cố định trên thềm lục địa.
- Công ước New York năm 1997 về trừng
trị khủng bố bằng bom.
- Công ước New York năm 1999 về trừng
trị hành vi tài trợ cho khủng bố.
- Công ước Viên năm 2005 (sửa đổi
Công ước Viên năm 1980) về bảo vệ an toàn
vật liệu hạt nhân.
- Công ước New York năm 2005 về ngăn
ngừa các hành vi khủng bố bằng hạt nhân.
- Nghị định thư năm 2005 bổ sung Công
ước về ngăn chặn các hành vi phi pháp
chống lại an toàn hàng hải.
- Nghị định thư năm 2005 bổ sung Nghị
định thư về trừng trị những hành vi bất hợp
pháp chống lại những công trình trên thềm
lục địa kí tại London ngày 14/10/2005”.
(3)

Như vậy, hiện nay cộng đồng quốc tế
vẫn chưa đưa ra được định nghĩa chung
hoàn chỉnh về khủng bố mà mới chỉ ghi
nhận một số hành vi nhất định là khủng bố
và các biện pháp để hợp tác đấu tranh chống
lại các hành vi này.
2. Vấn đề xây dựng định nghĩa chung
về khủng bố
Việc xây dựng định nghĩa chung về

(4)
… Các tội
phạm này xâm phạm đến quyền lợi chung của
cộng đồng quốc tế và để đấu tranh hiệu quả
cần sự chung tay của tất cả các quốc gia.
Như đã phân tích ở trên, vì khủng bố là
tội phạm có tính quốc tế nên định nghĩa phải
bắt đầu từ hành vi và lấy hành vi làm trung
tâm. Bên cạnh dấu hiệu hành vi, cần xem xét
các dấu hiệu khác của tội phạm như chủ thể,
khách thể, động cơ, mục đích.
a. Về hành vi
Trên thực tế cũng như qua nghiên cứu
cho thấy hành vi khủng bố rất đa dạng, bao
gồm các loại hành vi như xâm hại tính mạng,
thân thể con người, tài sản hay tổng hợp các
loại hành vi đó (như vụ khủng bố 11/9 tại
Hoa Kì năm 2001). Phần lớn hành vi khủng nghiªn cøu - trao ®æi
t¹p chÝ luËt häc sè 11/2009 7

bố là các hành vi sử dụng vũ lực hoặc đe doạ
sử dụng vũ lực, tuy nhiên hiện nay, với sự
phát triển của khoa học công nghệ, hành vi
khủng bố đã lan sang cả các hình thức
không mang tính vũ lực như chống phá
bằng công nghệ thông tin (tin tặc); làm ô
nhiễm nguồn nước, phát tán mầm bệnh

Theo quan điểm của tác giả thì mục đích
là dấu hiệu bắt buộc cấu thành tội khủng bố
vì nếu không có dấu hiệu mục đích thì tội
khủng bố sẽ có cấu thành giống các tội phạm
khác như tội giết người, cướp biển hay huỷ
hoại tài sản Không thể đánh đồng việc sát
hại quan chức ngoại giao nhằm cướp tài sản
với việc sát hại nhằm mục đích chính trị,
cũng không thể đồng nhất việc bắt cóc vì
động cơ vụ lợi (đòi tiền chuộc) với bắt cóc
nhằm gây sức ép với chính phủ phải có hành
động hoặc không được có hành động nào đó.
Dấu hiệu mục đích cũng là một trong những
dấu hiệu được nhắc đến trong hầu hết quan
điểm của các học giả nghiên cứu về khủng
bố và pháp luật hình sự của các nước trên thế
giới. Hành vi khủng bố tuy xâm phạm tính
mạng, tự do thân thể con người hoặc xâm
phạm tài sản nhưng đó không phải là mục
đích phạm tội. Người phạm tội muốn thông
qua các hành vi đó gây hoảng loạn, khiếp
đảm trong công chúng nhằm mục đích cuối
cùng là chính trị. Có người cho rằng bên
cạnh mục đích chính trị thì hành vi phạm tội
khủng bố còn có các mục đích khác như lí
tưởng, tôn giáo, tuy nhiên suy cho cùng thì lí
tưởng hay tôn giáo cũng đều là các vấn đề
chính trị hiểu theo nghĩa chính trị “là tất cả
những hoạt động, những vấn đề gắn với
quan hệ giai cấp, dân tộc, quốc gia và các

hoc mt nhúm ngi c th vi mc ớch
chớnh tr, trit hc, t tng, chng tc, sc
tc, tụn giỏo hoc cú tớnh cht tng t khỏc
v yờu cu vic dn hoc tng tr t
phỏp i vi ti phm khụng th b t chi vỡ
lớ do ti phm cú liờn quan n chớnh tr
hoc xut phỏt t ng c chớnh tr.
Tớnh mc ớch ca hnh vi trong cu
thnh ti phm cng l tiờu chớ phõn bit
ti khng b v cỏc ti ỏc quc t thuc thm
quyn ca To ỏn hỡnh s quc t (ICC). Vớ
d: Cng l hnh vi git ngi nhng mc
ớch ca hnh vi cu thnh ti dit chng l
tiờu dit ton b hay mt b phn nhúm dõn
tc, sc tc, chng tc hoc tụn giỏo
c. V ch th
Hin nay, cú mt s quan im cho rng
ch th thc hin hnh vi khng b bao gm
c quc gia nh nc khng b. Vớ d: GS.
La Cng - i hc Võn Nam Trung Quc
cho rng: Quc gia cú th tr thnh ch th
ca ti phm khng b quc t, ch cú iu
l phng thc m quc gia gỏnh trỏch
nhim khỏc vi cỏ nhõn gỏnh trỏch nhim
hỡnh s m thụi.
(6)
ễng cng ch ra cỏc cn
c phỏp lớ chng minh cho quan im ny:
Trong thc t, khỏi nim ch ngha khng
b nh nc ó c nờu ra ti iu 30

ti trt t phỏp lớ quc t hoc quc gia v cú nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 11/2009 9

tớnh nguy him trờn phm vi quc t m ti
khng b nm trong nhúm ny. Cỏc hnh vi
xõm phm lut quc t ca quc gia s c
gii quyt theo ch nh trỏch nhim phỏp lớ
quc t bao gm hai loi l ti ỏc quc t v
cỏc vi phm phỏp lớ thụng thng khỏc.
Chớnh vỡ l ú m ch th ca ti phm
khng b ch cú th l cỏ nhõn v cỏc t
chc ti phm (cỏc bng, nhúm phm ti).
d. V khỏch th
Khỏch th ca ti khng b l cỏc quan
h xó hi b ti phm ny xõm hi. Ti
khng b xõm hi n nhiu quan h xó hi
do vy khỏch th ca ti phm ny rt a
dng, bao gm: quyn, t do c bn ca con
ngi, trt t an ton cụng cng, ho bỡnh v
an ninh quc t, mi quan h tt p gia
cỏc quc gia v.v Tuy xõm phm n nhiu
quan h xó hi nhng khỏch th trc tip, th
hin y nht tớnh cht nguy him cho xó
hi ca hnh vi khng b quc t chớnh l
ho bỡnh v an ninh quc t. xõm hi
quan h xó hi ny thỡ hnh vi khng b phi
thụng qua nhng i tng tỏc ng nht

v bao gm c cỏc a im thng mi,
kinh doanh, vn hoỏ, lch s, giỏo dc, tụn
giỏo ca chớnh ph, vui chi, gii trớ hoc
nhng a im tng t m cụng chỳng cú
th n hoc m ca cho cụng chỳng.
(8)(Xem tip trang 34)

(1). Cho n cui nm 2006, Liờn hp quc ó i n
D tho Cụng c tng i hon chnh.
(2).Xem: Nguyn Th Thun (ch biờn), Lut hỡnh s
quc t, Nxb. Cụng an nhõn dõn, H Ni, 2007, tr. 54.
(3).Xem: ASEAN convetion counter terrorism, Article II.
(4).Xem: Nguyn Th Thun (ch biờn), Sd.
(5)Xem:http://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%ADnh_
tr%E1%BB%8B
(6).Xem: GS. La Cng, Quc gia - Vn tranh
lun gay gt trong tin trỡnh chng ch ngha khng
b quc t, Tp chớ lut hc, s 10/2009, tr. 8 - 9.
(7).Xem: GS. La Cng, Quc gia - Vn tranh
lun gay gt trong tin trỡnh chng ch ngha khng
b quc t, Tld, tr. 8 - 9.
(8). Khon 5 iu 1 Cụng c New York nm 1997
v chng khng b bng bom.