góp ý sửa đổi, bổ sung hiến pháp
8 - Tạp chí luật học
Trần Huy Liệu *
hủ tục rút gọn hay còn gọi là thủ tục rút
ngắn là dạng thủ tục tố tụng đợc các cơ
quan t pháp có thẩm quyền áp dụng, trong
đó một số thủ tục, một số khâu trung gian
hoặc giai đoạn tố tụng đợc giản lợc, đơn
giản hoá nhằm giúp cho việc điều tra, truy
tố, xét xử nhanh chóng, kịp thời một số loại
án nhất định, phát huy tác dụng giáo dục,
phòng ngừa tội phạm đồng thời tiết kiệm
đợc thời gian, công sức và các chi phí vật
chất khác nhng vẫn bảo đảm đợc việc xử lí
đúng ngời, đúng tội, đúng pháp luật và bảo
vệ kịp thời các quyền và lợi ích hợp pháp của
Nhà nớc và công dân.
Việc đơn giản hoá các thủ tục tố tụng,
nâng cao chất lợng hoạt động điều tra, truy
tố và xét xử các vụ án hình sự, bảo vệ kịp
thời các quyền và lợi ích hợp pháp của công
dân, nâng cao trình độ chuyên môn và kĩ
năng nghề nghiệp cho đội ngũ cán bộ t

nhiều nớc trên thế giới rất đa dạng và tuỳ
thuộc vào điều kiện và hoàn cảnh cụ thể của
từng giai đoạn phát triển của mỗi quốc gia.
Trong Bộ luật tố tụng hình sự của Trung
Quốc có những quy định cho phép xét xử
một số án t tố hoặc có tình tiết nhẹ, tội
trạng rõ ràng theo thủ tục rút gọn với một
thẩm phán. ở Pháp, thủ tục rút ngắn đợc áp
dụng đối với một số loại tội phạm vi cảnh
T

* Bộ t pháp
góp ý sửa đổi, bổ sung hiến pháp
Tạp chí luật học - 9

hoặc một số việc tiểu hình phạm pháp quả
tang và đợc quy định trong luật tố tụng dân
sự.
(3)
Pháp luật tố tụng hình sự của Nhật Bản
cho phép xét xử theo thủ tục rút gọn đối với
các vụ án mà bị cáo thừa nhận tội, nếu các
tội đó chỉ bị xử phạt từ một năm tù trở xuống
hoặc hình phạt khác nhẹ hơn
ở nớc ta, thủ tục rút gọn đ đợc quy
định trong pháp luật tố tụng và đợc áp dụng
trớc khi ban hành Bộ luật hình sự và Bộ luật

để xét xử mà không cần lập cáo trạng và toà
án cũng không phải tống đạt cáo trạng trớc
khi xét xử.
Để áp dụng thống nhất, đồng bộ thủ tục
rút ngắn, Bộ công an ra Chỉ thị số 54/CP
ngày 17/8/1974 về áp dụng thủ tục rút ngắn
trong việc điều tra các vụ án hình sự ít
nghiêm trọng và ngày 28/02/1975 Viện kiểm
sát nhân dân tối cao ban hành Thông t số
01/TT về áp dụng thủ tục rút ngắn. Các văn
bản nói trên quy định thủ tục rút ngắn đợc
áp dụng đối với loại tội ít nghiêm trọng với
tính chất là phạm tội quả tang, đơn giản, rõ
ràng, với điều kiện bị cáo có căn cớc, lí lịch
rõ ràng và có khung hình phạt từ 2 năm tù trở
xuống.
Nh vậy, thủ tục rút gọn trong tố tụng
hình sự không phải là mới mẻ ở nớc ta và
đợc áp dụng trớc khi có Bộ luật tố tụng
hình sự năm 1988. Bộ luật tố tụng hình sự và
pháp luật tố tụng kinh tế, dân sự, lao động và
hành chính hiện hành không quy định thủ tục
này.
Vấn đề đặt ra là xác định rõ nội dung của
thủ tục rút gọn hay nói cách khác là thủ tục
rút gọn cần đợc áp dụng ở những khâu nào?
ở công đoạn nào của quá trình tố tụng cần
đơn giản hoá và những điều kiện nào đợc áp
dụng thủ tục rút gọn, bảo đảm cho hoạt động
điều tra, truy tố, xét xử nhanh chóng, kịp thời

dụng đối với một số loại án hình sự, dân sự
nhất định, nhằm giải quyết nhanh chóng, kịp
thời nhng vẫn phải bảo đảm việc xử lí đúng
đắn chính xác. Chúng tôi cho rằng để tránh
sự tuỳ tiện trong việc thực hiện thủ tục rút
gọn, chế định về thủ tục rút gọn cần quy định
các vụ án thoả mn các điều kiện sau đây thì
đợc áp dụng thủ tục rút gọn.
- Đối với các vụ án hình sự
+ Tội phạm thuộc loại ít nghiêm trọng có
khung hình phạt đợc quy định trong Bộ luật
hình sự từ 3 năm tù trở xuống hoặc các hình
phạt khác nhẹ hơn;
+ Phạm pháp quả tang, chứng cứ đầy đủ,
rõ ràng; nội dung phạm tội đơn giản, không
cần nhiều thời gian điều tra, xác minh;
+ Bị can, bị cáo không có tiền án, tiền sự,
có lí lịch, căn cớc, nơi c trú rõ ràng; có gia
đình hoặc ngời thân bảo lnh.
- Đối với các vụ án dân sự
Điều kiện để áp dụng thủ tục rút gọn là:
+ Những vụ án đơn giản, chứng cứ pháp
lí đầy đủ và rõ ràng;
+ Bị đơn không phủ nhận các yêu cầu
của nguyên đơn;
+ Nguyên đơn và bị đơn thừa nhận quyền
và nghĩa vụ của nhau;
+ Tranh chấp dân sự có giá ngạch thấp
dới 500.000 đồng.
Các điều kiện trên đây là thể thống nhất,

2. Quá trình điều tra, truy tố, xét xử
đợc rút ngắn và đơn giản hoá thủ tục
Nh trên đ đề cập, thủ tục rút gọn là sự
đơn giản hoá, giản lợc bớt những thủ tục,
công đoạn trung gian không cần thiết trong
quá trình giải quyết vụ án. Với mục tiêu xử lí
nhanh chóng, kịp thời các vụ án thuộc thủ
tục rút gọn, chúng tôi cho rằng cần đơn giản
hoá và rút ngắn ở tất cả các giai đoạn và ở
từng khâu của quá trình điều tra, truy tố, xét
xử: Rút ngắn thời gian điều tra, truy tố, xét
xử so với các vụ án thông thờng.
Để rút ngắn thời hạn điều tra, truy tố và
xét xử cần có quy định đơn giản hoá các thủ
tục nh:
- Khi kết thúc công tác điều tra, cơ quan
điều tra không cần làm kết luận điều tra mà
chỉ cần có biên bản phạm tội quả tang, bị can
đ nhận tội, kèm theo lời khai của ngời bị
hại, ngời làm chứng và tang vật của vụ án là
có thể chuyển hồ sơ vụ án sang viện kiểm sát
để truy tố ra toà án;
- Sau khi nhận đợc hồ sơ vụ án và đề
nghị truy tố bị can do cơ quan điều tra
chuyển sang, viện kiểm sát nghiên cứu hồ sơ
vụ án, nếu thấy có đủ căn cứ để truy tố thì
làm quyết định truy tố trớc toà án. Do tính
chất vụ việc đơn giản, chứng cứ rõ ràng, viện
kiểm sát không cần phải lập cáo trạng mà chỉ
ra quyết định chuyển vụ án và quyết định

Hội đồng xét xử theo thủ tục rút gọn ở
phiên toà sơ thẩm cần đợc đơn giản hoá,
nghĩa là chỉ cần một thẩm phán tham gia xét
xử mà không cần sự tham gia của hội thẩm
nhân dân nh xét xử đối với vụ án theo thủ
tục thông thờng. Quy định này hoàn toàn
phù hợp với chế định thủ tục rút gọn đợc áp
dụng ở nhiều nớc trên thế giới đ đợc
chứng minh và kiểm nghiệm, phù hợp với
bản chất của thủ tục rút gọn.
Tuy nhiên, quy định này đặt ra là trái với góp ý sửa đổi, bổ sung hiến pháp
12 - Tạp chí luật học

một số nguyên tắc hiến định hiện nay, đó là
nguyên tắc: "Toà án xét xử tập thể và quyết
định theo đa số" (Điều 131 Hiến pháp 1992)
và "Việc xét xử của toà án nhân dân có hội
thẩm nhân dân và của toà án quân sự có hội
thẩm quân nhân tham gia theo quy định của
pháp luật" (Điều 129 Hiến pháp 1992). Theo
pháp luật tố tụng hiện hành, hội đồng xét xử
sơ thẩm các vụ án hình sự, dân sự có 01 thẩm
phán và 02 hội thẩm nhân dân. Hội đồng xét
xử sơ thẩm các vụ án kinh tế, lao động có 02
thẩm phán, 01 hội thẩm nhân dân. Để có thể
áp dụng thủ tục rút ngắn theo hớng đổi mới
nói trên cần có sự nghiên cứu sửa đổi Hiến

sửa đổi Điều 131 Hiến pháp 1992 của Uỷ
ban dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều
Hiến pháp năm 1992 theo hớng tạo cơ sở
pháp lí cho việc áp dụng thủ tục xét xử rút
gọn. Nhng để tạo cơ sở pháp lí cho việc áp
dụng thủ tục xét xử rút gọn một cách đồng
bộ và thống nhất, theo chúng tôi, cần phải
sửa đổi, bổ sung cả Điều 129 và Điều 131
Hiến pháp 1992, cụ thể nh sau:
- Điều 129: Việc xét xử của toà án nhân
dân có hội thẩm nhân dân và của toà án quân
sự có hội thẩm quân nhân tham gia, trừ
trờng hợp xét xử theo thủ tục rút gọn theo
quy định của pháp luật.
- Điều 131: Toà án nhân dân xét xử tập
thể và quyết định theo đa số, trừ trờng hợp
luật định xét xử theo thủ tục rút gọn do một
thẩm phán thực hiện.
Đây là vấn đề phức tạp nhng việc sửa
đổi Hiến pháp phù hợp với thực tiễn khách
quan, để làm cơ sở pháp lí cho việc đổi mới
tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động của
các cơ quan t pháp, mang lại lợi ích chung
cho đất nớc, theo chúng tôi là việc nên làm
và có thể thực hiện đợc./.

(1).Xem: Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ
VIII, Nxb. Chính trị quốc gia, H. 1996, tr. 132.
(2).Xem: Văn kiện Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp
hành Trung ơng Đảng khoá VIII, H. 1997, tr. 57.