T×m hiÓu hÖ thèng ph¸p luËt Hoa Kú 26 t¹p chÝ luËt häc sè 12/2010
TS. NguyÔn V¨n Quang *
iệc giải quyết các tranh chấp hành
chính ở Hoa Kỳ cũng có nhiều nét
tương đồng với cách thức giải quyết tranh
chấp hành chính ở nhiều nước khác trên thế
giới, đặc biệt là các nước trong hệ thống
thông luật (common law). Mâu thuẫn, bất
đồng giữa cá nhân, tổ chức với cơ quan
công quyền trong quản lí hành chính nhà
nước trước hết được giải quyết trong nội bộ
hệ thống cơ quan hành chính nhà nước theo
cách thức, trình tự, thủ tục được pháp luật
quy định. Nếu việc giải quyết tranh chấp
hành chính bằng phương thức này không
đạt được kết quả như mong muốn, tranh
chấp hành chính sẽ được chuyển đến toà án
để giải quyết theo thủ tục tố tụng tư pháp.
Nếu các tranh chấp này không được giải
quyết ổn thoả bằng các thiết chế của hệ
thống hành chính thì các toà án thường, vốn
dĩ là cơ quan xét xử các vụ án dân sự sẽ

luật ở địa phương. Dù được gọi chung là cơ
quan hành chính nhưng trong bộ máy nhà
nước của Hoa Kỳ, các cơ quan này có vị trí
tương đối đặc biệt và sự ra đời, tồn tại của
chúng đã gây ra khá nhiều tranh luận trong
đời sống pháp luật của quốc gia này.
a. Vị trí và thẩm quyền đặc biệt của cơ
quan hành chính trong bộ máy nhà nước của
Hoa Kỳ
Việc tổ chức thực hiện quyền lực nhà
V

* Trường Đại học Luật Hà Nội
T×m hiÓu hÖ thèng ph¸p luËt Hoa Kú t¹p chÝ luËt häc sè 12/2010 27
nước theo quy định của pháp luật Hoa Kỳ
tuân thủ chặt chẽ nguyên tắc phân chia
quyền lực và gắn liền với nó là cơ chế kiềm
chế, đối trọng (checks and balances).
Nguyên tắc phân chia quyền lực trong Hiến
pháp Hoa Kỳ đã xác định rõ quyền lập pháp
được trao cho Quốc hội, quyền hành pháp
được trao cho Tổng thống – người đứng đầu
cơ quan hành pháp và toà án (Toà án tối cao
và các toà án khác) là cơ quan thực hiện
quyền tư pháp.
(2)
Tuy nhiên, trên thực tế

khác nhau về thẩm quyền giữa liên bang và
tiểu bang) có sự hiện diện của các thẩm phán
luật hành chính (administrative law judges)
hoạt động độc lập với cơ quan hành chính có
liên quan.
(4)
Về khía cạnh thẩm quyền này,
cơ quan hành chính của Hoa Kỳ thực hiện
công việc tương tự như cơ quan tài phán
hành chính (administrative tribunals) như
thường thấy trong pháp luật của Australia
hoặc Vương quốc Anh.
(5)

Như vậy, đối chiếu với những nội dung
chặt chẽ của nguyên tắc phân chia quyền
lực theo quy định của Hiến pháp Hoa Kỳ,
việc hình thành các cơ quan hành chính với
những thẩm quyền như đã nêu trên đã khiến
nhiều người cho rằng sự tồn tại của các cơ
quan hành chính trong bộ máy nhà nước
của Hoa Kỳ là sự tồn tại của một nhánh
“quyền thứ tư” có thẩm quyền vượt lên cả
ba nhánh quyền lực đã được thừa nhận (lập
pháp, hành pháp và tư pháp) và điều này
được xem là vi hiến.
(6)
Theo quan điểm của
những người này, hoạt động lập pháp phải
là hoạt động của những nghị sĩ do cử tri bầu

về bản chất, sự tồn tại của các cơ quan hành
chính phụ thuộc vào ý chí của các cử tri.
Đồng thời, trong tổ chức và hoạt động, các
cơ quan hành chính luôn chịu sự kiểm tra,
giám sát của cả ba nhánh lập pháp, hành
pháp và tư pháp nhằm kiểm soát việc tuân
theo những yêu cầu mà pháp luật đặt ra cho
các cơ quan hành chính. Hơn nữa, việc trao
quyền xét xử những vụ việc, tranh chấp nhỏ
hay lớn cho cơ quan hành chính nhằm giải
quyết nhanh chóng, linh hoạt hơn so với toà
án ở cấp liên bang hay tiểu bang được xác
định là phương cách để bảo vệ, duy trì nguồn
lực của hệ thống cơ quan tư pháp và tăng
cường các biện pháp giải quyết tranh chấp
nhanh chóng, linh hoạt.
b. Cơ quan hành chính và việc giải quyết
các tranh chấp hành chính
Như vậy, với thẩm quyền tương đối đặc
biệt như đã phân tích ở trên, các cơ quan
hành chính ở Hoa Kỳ là thiết chế giữ vai trò
quan trọng trong việc giải quyết các tranh
chấp hành chính giữa cá nhân, tổ chức và cơ
quan công quyền trong quản lí hành chính
nhà nước. Tranh chấp hành chính phát sinh
khi có yêu cầu xem xét lại các quyết định
hoặc hành vi hành chính liên quan đến việc
thực hiện thẩm quyền của cơ quan hành
chính trước hết được người có thẩm quyền
do cơ quan hành chính phân công xem xét

công việc có tính chất tố tụng như điều tra,
xem xét, đánh giá chứng cứ, phán xét về việc
áp dụng pháp luật cũng như các tình tiết thực
tế. Trong hoạt động, mặc dù về cơ cấu thẩm
phán luật hành chính trực thuộc cơ quan
hành chính – ngành hành pháp nhưng pháp
T×m hiÓu hÖ thèng ph¸p luËt Hoa Kú t¹p chÝ luËt häc sè 12/2010 29
luật Hoa Kỳ có quy định bảo đảm tính độc
lập trong việc đưa ra các quyết định của
mình mà không bị ảnh hưởng bởi những
người có thẩm quyền khác trong cơ quan
hành chính, đặc biệt là các thẩm phán luật
hành chính ở cấp liên bang.
(10)
Thẩm phán
luật hành chính có thể đưa ra những phán
quyết mà nội dung là kiến nghị hoặc ban
hành các quyết định hành chính trực tiếp giải
quyết các công việc phát sinh.
(11)
Đây là điều
khác biệt với thẩm phán của toà án bởi lẽ khi
giải quyết các tranh chấp hành chính, toà án
chỉ được quyền phán quyết về tính hợp pháp
của các quyết định, hành vi bị khiếu kiện,
yêu cầu cơ quan hành chính huỷ bỏ hoặc ban
hành quyết định khác chứ không được ban

trên, các cơ quan hành chính liên bang sẽ ra
quyết định chính thức bổ nhiệm các thẩm
phán luật hành chính làm việc trong các cơ
quan hành chính.
Như trên đã trình bày, các thẩm phán
luật hành chính của các cơ quan hành chính
liên bang được bảo đảm tính độc lập trong
việc giải quyết các tranh chấp hành chính đối
với các bên trong tranh chấp, những người
có thẩm quyền khác trong cơ quan hành
chính cũng như đối với những ảnh hưởng về
mặt chính trị khi giải quyết vụ việc theo quy
định của Luật thủ tục hành chính năm 1946.
Tuy là người thuộc cơ cấu của cơ quan hành
chính, pháp luật Hoa Kỳ có những quy định
nhằm đảm bảo tính độc lập trong hoạt động
của thẩm phán luật hành chính. Nếu như
những công chức nhà nước bình thường hoạt
động trong bộ máy hành chính phải chịu sự
điều chỉnh của hệ thống kiểm tra, đánh giá
hoạt động làm cơ sở cho việc đào tạo, giao
nhiệm vụ, xếp bậc lương, điều chuyển công
việc hoặc sa thải công chức thì các thẩm
phán luật hành chính được miễn trừ khỏi
việc điều chỉnh này. Các quy định của Cơ
quan quản lí nhân sự Hoa Kỳ cũng quy định
rõ cơ quan hành chính không được phép
đánh giá, xếp loại việc thực hiện nhiệm vụ
của các thẩm phán luật hành chính cũng như
dành cho các thẩm phán này các hình thức

quy định trong các đạo luật hoặc là Luật thủ
tục hành chính năm 1946 của liên bang
hoặc các đạo luật thủ tục hành chính khác
của các tiểu bang. Nhìn chung, trình tự, thủ
tục giải quyết tranh chấp hành chính tại cơ
quan hành chính ở Hoa Kỳ diễn ra theo thứ
tự như sau:
a. Giải quyết tranh chấp hành trước khi
được thẩm phán luật hành chính xét xử
Trước khi thẩm phán luật hành chính
của cơ quan hành chính mở phiên xét xử
tranh chấp, thông thường cơ quan hành
chính nỗ lực tìm mọi cách để giải quyết ổn
thoả tranh chấp và thao tác này được gọi là
thủ tục giải quyết tranh chấp không chính
thức (informal agency action).
(15)
Ở giai
đoạn này, cơ quan hành chính với tư cách là
người bị khiếu kiện và bản thân cá nhân, tổ
chức được cho là bị ảnh hưởng bởi các
quyết định, hành vi của cơ quan hành chính
có thể thương lượng, thoả thuận để tìm ra
những giải pháp có thể chấp nhận đối với cả
hai bên và phù hợp với pháp luật. Nhìn
chung, việc thoả thuận, thương lượng này
tuỳ thuộc vào sự mềm dẻo, linh hoạt của cả
hai bên mà không bị phụ thuộc vào quy
định thủ tục pháp luật cứng nhắc nào. Nếu
không giải quyết ổn thoả được tranh chấp

được phép trong xét xử vụ án hình sự, dân
sự. Thêm vào đó, trong quá trình xét xử
tranh chấp, pháp luật Hoa Kỳ cho phép
thẩm phán luật hành chính đề xuất các biện
pháp thay thế để giải quyết tranh chấp hoặc
khuyến khích các bên tranh chấp thương
lượng, hoà giải.
(16)
Trong quá trình xét xử,
các bên tranh chấp có thể mời luật sự để trợ
giúp nhưng trên thực tế trong nhiều trường
hợp sự tham gia của luật sư là điều không
cần thiết. Việc tranh luận bằng miệng của
các bên tranh chấp trước thẩm phán luật
hành chính là chủ tọa phiên xét xử được ghi
chép lại đầy đủ hoặc tóm tắt và được đính
kèm với tài liệu, hồ sơ vụ việc. thẩm phán
luật hành chính nghiên cứu đầy đủ tài liệu,
hồ sơ vụ việc và trên cơ sở đó đưa ra các
quyết định giải quyết vụ việc. Như đã nêu ở
phần trên, khi ra các phán quyết, thẩm phán
luật hành chính của cơ quan hành chính
xem xét cả khía cạnh áp dụng pháp luật và
thực tế vụ việc; nói cách khác, những phán
quyết này trong nhiều trường hợp là những
quyết định hành chính mới được ban hành.
c. Khiếu nại các quyết định giải quyết
tranh chấp hành chính của thẩm phán luật
hành chính
Quyết định giải quyết tranh chấp hành

chấp hành chính trước khi được chuyển đến
toà án để xem xét, giải quyết, phải được
xem xét, giải quyết ở toàn bộ các cấp có
thẩm quyền giải quyết trong hệ thống cơ
quan hành chính.
Nhìn chung, việc giải quyết các tranh
chấp hành chính bằng cơ quan hành chính
thông qua vai trò của các thẩm phán luật
hành chính luôn được đánh giá cao trong
thực tiễn pháp lí của Hoa Kỳ. Trước hết do
thẩm phán luật hành chính là những người
có kiến thức chuyên sâu về khía cạnh
T×m hiÓu hÖ thèng ph¸p luËt Hoa Kú 32 t¹p chÝ luËt häc sè 12/2010

chuyên môn và luật hành chính, có kinh
nghiệm trong việc giải quyết các vấn đề nên
các quyết định mà họ đưa ra là khá sát hợp,
nhận được sự ủng hộ của các bên và được
tôn trọng thực hiện. Đồng thời, việc pháp
luật của Hoa Kỳ có những bảo đảm cho
thẩm phán luật hành chính được độc lập
trong giải quyết tranh chấp hành chính cũng
là lí do giải thích vì sao người khiếu kiện tin
tưởng vào các quyết định giải quyết tranh
chấp của các thẩm phán luật hành chính.
Đồng thời, khi tranh chấp hành chính được
giải quyết ổn thoả trong nội bộ cơ quan

tranh chấp hành chính đã được thừa nhận cả
trên phương diện lí luận lẫn thực tiễn pháp
luật.
(17)
Tuy nhiên, quan trọng hơn cả là thực
tiễn này đã chứng tỏ rằng pháp luật của các
nước phát triển đã chú trọng việc tạo lập
thiết chế giải quyết tranh chấp hành chính
nằm trong nhánh hành pháp nhưng bảo đảm
sự độc lập trong hoạt động của thiết chế này.
Thêm vào đó, xu hướng đa dạng hoá các
phương thức giải quyết tranh chấp hành
chính để người khiếu kiện có cơ hội được sử
dụng nhiều kênh khiếu kiện khác nhau nhằm
bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình
trong quản lí hành chính nhà nước cũng
được phản ánh rõ trong thực tiễn pháp luật
của các quốc gia nên trên.
Việc hoàn thiện cơ chế giải quyết khiếu
nại hành chính và tăng cường hiệu quả xét
xử hành chính của toà án nhân dân ở nước ta
hiện nay được xem là phù hợp với xu thế
chung nêu trên, đặc biệt trong bối cảnh
chuyển đổi và hội nhập khu vực và quốc tế
của Việt Nam. Bên cạnh điều này, vài năm
trước đây ở nước ta, đề án thiết lập cơ quan
tài phán hành chính đã được bàn thảo khá sôi
nổi, thu hút được sự quan tâm của nhiều đối
tượng, đặc biệt là đề xuất thành lập mô hình
cơ quan tài phán hành chính về đất đai. Tuy

Of Administrative Procedure Law, nguồn:http://law.
jrank.org/pages/4075/Administrative-Law-Procedure-
Development-Administrative-Procedure-Law.html.
(4).Xem: - Vanessa K. Burrows, Administrative Law
Judges: An Overview, 2010;
- Administrative Law Judges, nguồn: http://en.
wikipedia. org/wiki/Administrative_law_judge
Theo thông tin có được từ trang mạng này, hiện
nay ở Hoa Kỳ có 42 cơ quan hành chính liên bang và
36 cơ quan hành chính ở tiểu bang trong thành cơ cấu
có thẩm phán luật hành chính. Sự khác biệt giữa thẩm
phán luật hành chính với thẩm phán toà án được phân
tích ở phần dưới đây.
(5). Về mô hình cơ quan tài phán hành chính Australia,
xem: TS. Nguyễn Văn Quang, “Giải quyết tranh chấp
hành chính ở Australia”, Tạp chí luật học số 3 năm
2001, tr. 38 - 42; Nguyễn Văn Quang, “Thiết lập mô
hình cơ quan tài phán hành chính ở Việt Nam trong

bối cảnh hội nhập quốc tế: một số gợi ý từ mô hình cơ
quan tài phán hành chính Australia”, Tạp chí nhà
nước và pháp luật, số 6 năm 2008, tr. 24 - 36.
(6).Xem: Administrative Agency - History Of
Administrative Agency, Federal Administrative
Agencies, State And Local Administrative Agencies,
Further Readings, nguồn:
4066/Administrative-Agency.html
(7).Xem: A. Melone và A.Karnes, The American
Legal System – Perspectives, Politics, Processes, and
Policies, 2008, tr. 315 - 316.

nguồn:
%20trao%20i/View_Detail.aspx?ItemID=2766