Luận văn
Những vấn đề cơ bản của điều
tra thống kê và vận dụng để
xây dựng phương án điều tra
1
LỜI MỞ ĐẦU
Thống kê học ra đời, phát triển theo nhu cầu thực tiễn của xã hội và là một
trong những môn khoa học xã hội có lịch sử lâu đời nhất. Trước khi trở thành một
môn khoa học độc lập, thống kê học đã có một lịch sử phát triển khá lâu. Đó là một
quá trình tích lũy kinh nghiệm từ đơn giản đến phức tạp, được rút dần thành lý luận
khoa học và ngày càng hoàn chỉnh.
Những thành tựu nổi bật của khoa học tự nhiên trong thế kỷ XVIII, đặc biệt là
sự ra đời của lý thuyết xác suất và thống kê toán đã có ảnh hưởng lớn đến sự phát
triển của thống kê học. Kể từ đó thống kê có sự phát triển rất mạnh mẽ và ngày
càng hoàn thiện. Kể từ khi ra đời, thống kê ngày càng đóng vai trò quan trọng
trong đời sống xã hội. Ngày nay, thống kê được coi là một trong những công cụ
quản lý vĩ mô quan trọng. Đồng thời các con số thống kê cũng là cơ sở quan trọng
nhất để kiểm tra, đánh giá tình hình thực hiện các kế hoạch, chiến lược và các
chính sách kinh tế- xã hội. Trên giác độ quản lý vĩ mô, thống kê không những có
vai trò đáp ứng nhu cầu thông tin thống kê của các tổ chức, cá nhân trong xã hội
mà còn phải xây dựng cung cấp các phương pháp phân tích đánh giá các hoạt động
kinh tế - xã hội của các tổ chức đơn vị.
Mục đích cuối cùng của một cuộc nghiên cứu thống kê là thu thập những
thông tin định lượng về hiện tượng nghiên cứu trong điều kiện lịch sử cụ thể, trên
cơ sở đó phát hiện bản chất quy luật phát triển của hiện tượng, giải quyết được một
vấn đề lý thuyết hoặc một yêu cầu nhất định của thực tiễn. Tất cả các công việc này
được gọi là hoạt động thống kê.
Điều tra thống kê là giai đoạn mở đầu của quá trình hoạt động thống kê. Là
một khâu rất quan trọng trong hoạt động thống kê điều tra thống kê có nhiệm vụ
thu thập đầy đủ các thông tin cần thiết cho việc nghiên cứu. Đây là những thông tin
sơ cấp, nếu làm tốt giai đoạn này thì các thông tin, số liệu mới thu thập được một

IV. Phương pháp thu thập thông tin trong điều tra thống kê.
1. phương pháp trực tiếp.
2. Phương pháp gián tiếp.
V. Những vấn đề cơ bản của điều tra thống kê.
3
1. Mục đích điều tra.
2.Đối tượng điều tra và đơn vị điều tra.
3. Nội dung điều tra.
4. Thời điểm, thời kỳ và thời hạn điều tra.
5. biểu mẫu và bảng ghi chép cách ghi biểu.
Chương II: Vận dụng xây dựng phương án điều tra thống kê điểm trung bình
thực hành của sinh viên K47D trường đại học Thương Mại.
1.Mục đích thống kê.
2.Đối tượng, phạm vi và đơn vị điều tra.
3.Nội dung điều tra.
4.Phiếu điều tra
5. Thời điểm điều tra và thời kỳ thu thập số liệu
6. Phương pháp điều tra
7. Kế hoạch tiến hành điều tra
8. Tổ chức thực hiện
4
Chương I: Lý luận chung về điều tra thống kê
I: Khái niệm, ý nghĩa và nhiệm vụ của điều tra thống kê
1.Khái niệm.
Sau khi xác định được nội dung nghiên cứu biểu hiện bằng hệ thống chỉ tiêu
cụ thể, người ta tiến hành thu thập tài liệu cần thiết của từng đơn vị tổng thể thuộc
đối tượng nghiên cứu.Việc thu thập thông tin của từng đơn vị cụ thể gọi là điều tra
thống kê. Điều tra thống kê thường tiên hành điều tra các hiện tượng như là: tình
hình dân số, tình hình sản xuất của doanh nghiệp, sản lượng các loại cây trồng,…
Định nghĩa: Điều tra thống kê là tổ chức thu thập tài liệu về hiện tượng

thập số liệu ban đầu để làm căn cứ cho các bước tiếp theo của quá trình nghiên cứu
thống kê. Số liệu điều tra thống kê là cơ sở để xây dựng kế hoạch và đánh giá tình
hình thực hiện kế hoạch, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội. Nó giúp Đảng và Nhà
nước năm được thực trạng nền kinh tế đất nước, từ đó có biện pháp tích cực để
khai thác tài nguyên khoáng sản và nhân lực của đất nước. Trên cơ sở tài liệu của
điều tra thống kê Đảng và Nhà nước có chủ trương đường lối chính sách phát triển
và quản lý kinh tế xã hội phù hợp.
Điều tra thống kê, nếu được tổ chức theo những nguyên tắc khoa học, chặt
chẽ, sẽ đáp ứng được nhiều yêu cầu khác nhau về lý thuyết cũng như thực tế.
• Trước hết, tài liệu do điều tra thông kê thu được là căn cứ tin cậy để kiểm tra, đánh
giá thực trạng của hiện tượng nghiên cứu. Điều tra thống kê sẽ giúp cho các doanh
nghiệp, các tổ chức và đặc biệt là các cơ quan quản lý sẽ đánh giá khách quan ,
chính xác hơn về tình hình kinh tế, xã hội, văn hóa. Từ đó, các doanh nghiệp có thể
đưa ra những chiến lược phát triển cho công ty mình để thu được nhiều lợi nhuận
hơn từ việc đầu tư kinh doanh. Nhà nước nắm được tình trạng của đất nước, có
biện pháp tích cực để khai thác tài nguyên khoáng sản và nhân lực của đất nước và
từ đó đề ra được chủ trương đường lối chính sách phát triển cho đất nước.
6
• Thứ hai, tài liệu điều tra là cơ sở tiến hành các bước tiếp theo của quá trình nghiên
cứu thống kê. Vì thế, tài liệu điều tra phải được thu thập theo đúng nội dung và
đảm bảo đầy đủ về số lượng chỉ tiêu, số đơn vị tổng thể. Mặt khác, tài liệu điều tra
phải cung cấp đúng thời gian quy định mới tạo điều kiện thuận lợi để tiến hành các
bước tiếp theo của quá trình nghiên cứu thống kê.
• Thứ ba, những tài liệu điều tra thống kê cung cấp một cách hệ thống còn là căn cứ
cho việc phát hiện, xác định xu hướng, quy luật biến động của hiện tượng và dự
đoán tình hình trong tương lai. Đây là một căn cứ quan trọng để giúp cho các công
ty nắm bắt được xu thế phát triển để có quyết định kinh doanh chính xác.
II. Các loại điều tra thống kê
1. Căn cứ vào tính liên tục, tính hệ thống của các cuộc điều tra, ta có thể
phân biệt hai loại điều tra thống kê:

- Đặc điểm: điều tra toàn bộ cung cấp tài liệu đầy đủ nhất , toàn diện và trực
tiếp nên nó đáp ứng được nhiều yêu cầu nghiên cứu khác nhau. Tuy nhiên nó
đòi hỏi phải có nguồn tài chính lớn, số người tham gia đông và thời gian dài/
b. Điều tra không toàn bộ: là tiến hành thu thập tài liệu ban đầu trên một số
đơn vị được chọn trong toàn bộ các đơn vị của tổng thể chung.
Ví dụ: điều tra giá cả của một số hàng hóa
- Đặc điểm: vừa có điều kiện mở rộng nội dung điều tra vừa thu thập số liệu
chi thiết trên nhiều mặt của hiện tượng vừa có thể kiểm tra, đánh giá độ
chính xác của số liệu thu được một cách thuận lợi. Tuy nhiên nó luôn phát
sinh sai số do chỉ dựa trên có sở số liệu của một số ít đơn vị đẻ nhận định
đánh giá cho toàn bộ hiện tượng nghiên cứu.
- Căn cứ vào phương pháp lựa chọn các đơn vị để điều tra ta có thể phân chia
điều tra không toàn bộ thành 3 loại:
+ Điều tra chọn mẫu : là một loại điều tra không toàn bộ trong đó người ta
chỉ chọn ra một số đơn vị để tiến hành điều tra thực tế. kết quả điều tra được
sử dụng để đánh giá, suy rộng cho toàn bộ hiện tượng.
Trong điều tra chọn mẫu người ta lưu ý đến 2 vấn đề:
 Lựa chọn các đơn vị mẫu sao cho đại diện cho toàn bộ tổng thể
 Sử dụng công thức nào để tính toán cho toàn bộ tổng thể
Ví dụ : điều tra một số hộ gia đình trong 1 địa phương nào đó để thu thập
tài liệu về thu nhập, nghề nghiệp,……. Để suy đoán về đời sống nhân dân
địa phương đó
Kiểm tra chất lượng sản phẩm, nghiên cứu thị trường, điều tra năng
suất cây trồng vật nuôi.
8
+ Điều tra trọng điểm: người ta chỉ tiến hành điều tra ở một bộ phận chủ yếu
của tổng thể chung. Kết quả điều tra không được dùng để suy rộng cho toàn
bộ tổng thể. Loại điều tra này thích hợp với đối tượng có những bộ phận
tương đối tập trung, chiếm tỉ trọng lớn trong tổng thể. Ví dụ : nghiên cứu
tình hình trồng dưa hấu ở Tiền Giang, trồng cà phê ở Tây Nguyên….

định kỳ.
IV, các phương pháp thu thập tài liệu điều tra thống kê.
Trong điều tra thống kê là một vấn đề cốt lõi để đưa đến phân tích, kết
luận chính xác trong nghiên cứu thống kê. Chính vì vậy phương pháp thu
thập thông tin cũng rất cần được quan tâm. Nhưng khi tiếp xúc với một đối
tượng hay một cuộc điều tra thì tùy thuộc vào điều kiện thực tế và đặc điểm
của hiện tượng nghiên cứu, khả năng về tài chính, thời gian, kinh nghiệm,
trình độ của nhân viên điều tra mà ta cần phải lựa chọn phương pháp điều tra
thích hợp để đạt được những thông tin tốt nhất.
1. Phương pháp điều tra trực tiếp.
Là phương pháp ghi chép tài liệu ban đầu mà nhân viên điều tra phải tiếp
xúc với đối tượng điều tra,trực tiếp tiến hành cân đong, đo đếm và ghi chép
tài liệu vào phiếu điều tra.Kết quả điều tra trực tiếp đảm bảo mức độ chính
xác cao,có thể phát hiện sai sót để chỉnh lý kịp thời.Phương pháp này tốn
kém về chi phí và thời gian,vì vậy theo yêu cầu nghiên cứu mà người ta áp
dụng phương pháp điếu tra trực tiếp hay điều tra gián tiếp.VD: Thống kê vật
liệu tồn kho,kiểm kê tài sản cố định…
2. Phương pháp điều tra gián tiếp.
Là phương pháp thu thập thông tin mà nhân viên điều tra có được qua sự
trả lời của đơn vị điều tra qua điện thoại,phiếu điều tra,báo cáo thống kê,thư
từ,fax,internet.
• Phương pháp phái viên điều tra( phỏng vấn trực tiếp): nhân viên điều tra
gặp trực tiếp đối tượng điều tra đặt câu hỏi và nghe câu trả lời
• Phương pháp tự ghi báo cáo:đối tượng được điều tra sau khi nghe hướng
dẫn tự ghi số liệu vào phiếu điều tra rồi nộp cho cơ quan điều tra
10
• Phương pháp thông tấn (gửi thư): Cơ quan điều tra và đối tượng điều tra
không trực tiếp găp nhau mà chỉ trao đổi tài liệu hướng dẫn và phiếu điều
tra băng cách thông qua bưu điện
Kết quả điều tra phụ thuộc vào đơn vị điếu tra,chất lượng và mức độ chính

b. Phương pháp phỏng vấn trực diện
Là phương pháp mà người phỏng vấn và người trả lời tham gia một cuộc nói
chuyện riêng hay còn gọi là trò chuyện có chủ định. Tức đây là một cuộc nói
chuyện có mục đích và là quá trình giao tiếp một chiều do người phỏng vấn
điều khiển.
Ưu điểm:
- Việc tiếp xúc trực tiếp tạo ra những điều kiện đặc biệt để hiểu đối tượng
sâu sắc hơn.
- Do tiếp xúc trực tiếp nên đã đồng thời kết hợp phỏng vấn với quan sát.
- Có thể phát hiện sai sót và sửa đổi kịp thời.
Hạn chế:
- Tốn kém hơn về thời gian, chi phí và con người.
- Tổ chức điều tra khó khăn hơn.
- Không cẩn thận câu trả lời sẽ bị ảnh hưởng bởi thiên kiến của điều tra viên.
Lưu ý: cuộc phỏng vấn phải đảm bảo không gây hậu quả cho người được
12
phỏng vấn về bản thân những giả định của người phỏng vấn và đảm bảo
nguyên tắc nặc danh.
Phỏng vấn trực diện nếu phân theo nội dung và trình tự phỏng vấn thì có 5
loại là: phỏng vấn tiêu chuẩn hóa, phỏng vấn bán tiêu chuẩn, phỏng vấn tự
do, phỏng vấn sâu và phỏng vấn định hướng. Ngoài ra phỏng vấn trực diện
còn được phân theo đối tượng tiếp xúc, gồm có 2 loại là: phỏng vấn cá nhân
và phỏng vấn nhóm.
c. Phương pháp phỏng vấn qua điện thoại
Phương pháp phỏng vấn qua điện thoại là một loại phỏng vấn trực diện
nhưng
người phỏng vấn và đối tượng phỏng vấn không gặp mặt trực tiếp.
Ưu điểm:
- Tiết kiệm hơn.
- Khách quan hơn.

phản ứng của các thành viên trong tập thể.
- Quan sát không tham dự (quan sát từ bên ngoài)
Trong phương pháp này người quan sát hoàn toàn đứng ngoài không can
thiệp vào quá trình xảy ra và không đặt câu hỏi. Do đặc điểm đó nên khi
dung phương pháp này thường không thấy được nội tình do vậy những điều
giải thích không phải lúc nào cũng đúng.
* Theo thời gian
- Quan sát ngẫu nhiên
14
Là sự quan sát không được định trước là sẽ tiến hành vào một thời điểm nào
đó mà hoàn toàn ngẫu nhiên. Do vậy đảm bảo được tính khách quan cao
trong thông tin ghi chép được.
- Quan sát có hệ thống
Là quan sát có tính thường xuyên và lặp lại.
* Theo hình thức hóa.
- Quan sát tiêu chuẩn hóa (quan sát có kiểm tra)
Là quan sát mà trong đó những yếu tố cần quan sát được vạch sẵn trong
chương trình, được tiêu chuẩn hóa trong các bảng, phiếu hoặc biên bản quan
sát kết hợp với việc sử dụng các phương tiện kỹ thuật hỗ trợ.
Đây là hình thức sử dụng rộng rãi nhất trong quan sát thực nghiệm và ít
được dùng trong nghiên cứu thăm dò.
- Quan sát không tiêu chuẩn hóa
Là hình thức quan sát trong đó không xác định trước các yếu tố hoặc tình
huống sẽ quan sát mà chỉ xác định bản thân đối tượng nghiên cứu trực tiếp.
Đây là hình thức thường được thực hiên trong nghiên cứu thăm dò và ít
được dùng trong nghiên cứu miêu tả.
* Theo địa điểm
- Quan sát tại hiện trường
Quan sát thực trạng của hiện tượng cuộc sống với một số nội dung được
chuẩn hóa còn một số nội dung thì không.

liệu cần thiết khi tiến hành điều tra. Xác định đối tượng điều tra là xác định xem
những đơn vị tổng thể nào thuộc phạm vi điều tra, cần được thu thập thông tin.
Trong VD trên, đối tượng điều tra là các sinh viên đang học ít nhất 3 học kì gần
đây của trường ĐH Thương Mại.
Xác định đối tượng điều tra đúng giúp chúng ta xác định đúng số đơn vị điều tra,
tránh được những nhầm lẫn khi thu thập dữ liệu. Muốn xác định chính xác đối
tượng điều tra, một mặt phải dựa vào sự phân tích lý luận, mặt khác nêu lên những
16
tiêu chuẩn cơ bản phân biệt hiện tượng nghiên cứu với các hiện tượng liên quan,
phân biệt đơn vị tổng thể này với đơn vị tổng thể khác.
VD: ở ví dụ trên, tiêu chẩn đưa ra là sinh viên của trường ĐH Thương Mại đang
học khác với đã học, học chính quy chứ không phải hệ vừa học vừa làm.
b. Đơn vị điều tra
Đơn vị điều tra là là từng đơn vị cá biệt thuộc đối tượng điều tra và được điều tra
thực tế. Trong điều tra toàn bộ số đơn vị điều tra cũng chính là số đơn vị thuộc đối
tượng điều tra. Trong điều tra không toàn bộ,thì số đơn vị điều tra là những đơn vị
được chọn ra từ tổng số các đơn vị thuộc đối tượng điều tra. Đơn vị điều tra chính
là nơi phát sinh những tài liệu ban đầu, điều tra viên cần đến đó để thu thập trong
mỗi cuộc điều tra. Đơn vị điều tra còn là căn cứ để tiến hành tổng hợp dữ liệu,
phân tích và dự báo thống kê cần thiết. Tùy thuộc vào mục đích và đối tượng điều
tra mà đơn vị điều tra được xác định là khác nhau. Như vậy, muốn xác định đối
tượng điều tra thì phải trả lời câu hỏi “điều tra ai?”, việc xác định đơn vị điều tra là
trả lời câu hỏi “điều tra ở đâu?”. Trong một số trường hợp đơn vị điều tra và đối
tượng điều tra có thể trùng nhau.
Ví dụ: trong điều tra dân số, đơn vị điều tra là từng gia đình và từng người dân;
trong điều tra sản xuất và kinh doanh rau an toàn thì đơn vị điều tra có thể là
doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ nông dân hoặc từng người dân có sản xuất và kinh
doang rau an toàn.
Cần phân biệt đơn vị điều tra và đơn vị tổng thể. Đơn vị tổng thể là các phần tử,
các đơn vị cấu thành hiện tượng mà qua đó ta có thể xác định được quy mô tổng

Thời điểm điều tra là mốc thời gian được xác định để thống nhất đăng kí dữ liệu
cho toàn bộ các đơn vị điều tra.
Ví dụ: thời điểm điều tra dân số năm 1999 là 0h ngày 01/04/1999
Xác định thời điểm điều tra là xác định cụ thể giờ,ngày để thống nhất đăng kí dữ
liệu nhằm nghiên cứu trạng thái của hiện tượng tại thời điểm đó. Tùy theo tính
chất,đặc điểm của hiện tượng cần nghiên cứu mà xác định thời điểm điều tra. Tuy
nhiên khi xác định thời điểm điều tra người ta thường chọn thời điểm mà tại đó
hiện tượng ít biến động nhất và gắn kết với những kế hoạch của địa phương .
VD: điều tra thị trường áo bơi ở Việt Nam thì không thể chọn vào mùa đông.
b. thời kì điều tra
18
thời kì điều tra là khoảng thời gian được xác định để thống nhất đăng kí dữ liệu của
các đơn vị điều tra trong suốt khoảng thời gian đó (cả ngày, cả tuần, cả tháng…)
VD:điều tra số người vi phạm luật giao thông đường bộ 1 ngày, 1 tuần, 1 tháng của
một địa phương.
Thời kì điều tra dài hay ngắn phụ thuộc vào mục đích nghiên cứu.
c. thời hạn điều tra
thời hạn điều tra là thời gian dành cho việc đăng kí thu thập tất cả các dữ liệu điều
tra, được tính từ bắt đầu cho đến khi kết thúc toàn bộ công việc thu thập dữ liệu.
VD: điều tra dân số thời hạn trong vòng 10 ngày
Như vậy thời hạn điều tra dài hay ngắn phụ thuộc vào quy mô, tính chất phức tạp
của hiện tượng, nội dung nghiên cứu và lực lượng tham gia nhưng không nên quá
dài.
5. biểu mẫu điều tra và bản giải thích cách ghi biểu
a. biểu mẫu điều tra (hay còn gọi là phiếu điều tra): là loại văn bản in sẵn theo mẫu
quy địnhtrong kế hoạch điều tra được sử dụng thống nhất để ghi dữ liệu của đơn vị
điều tra.
Yêu cầu của phiếu điều tra: có đầy đủ các nội dung cần điều tra, các thang đo định
tính sử dụng trong nội dung điều tra cần được mã hóa sẵn, các câu hỏi được thiết
kế cụ thể,khoa học, thuận lợi cho việc kiểm tra và tổng hợp dữ liệu.

3.Nội dung điều tra
- Những chỉ tiêu:
+Tên sinh viên
+Tên lớp
+Mã sinh viên
+Điểm trung bình thực hành
4.Lập phiếu điều tra (có thể dùng 2 loại phiếu điều tra)
a. Bảng câu hỏi điều tra :
20
BẢNG CÂU HỎI
(điều tra về kết quả học tập của sinh viên K47D năm học 2011-2012)
Bạn vui lòng tích vào những ô (□) ứng với phương án được chọn, còn phần
(….) bạn vui lòng điền đầy đủ thông tin
1. Họ và tên : …
2. Mã sinh viên : …
3. Lớp : ……
4. Giới tính :
□ nam □ nữ
5. Bạn cảm thấy học ở trường ĐHTM thế nào ?
□ khó □ bình thường □ dễ
6. Môn nào mà bạn đạt điểm cao nhất ? ………….
Điểm đó là bao nhiêu ? ……………….
7. Môn học nào bạn cảm thấy khó nhất ? ………………
8. Điểm trung bình môn của bạn năm vừa rồi là bao nhiêu ?
9. Bạn cảm thấy như thế nào về kết quả học tập của mình ?
□ không hài lòng □ bình thường □ hài lòng
Chúc các bạn có một năm học mới đạt kết quả tốt !!!
Chân thành cảm ơn !
b.Mẫu phiếu điều tra điểm trung bình thực hành của sinh viên K47D
MẪU PHIẾU ĐIỀU TRA

hướng dẫn phương pháp ghi phiếu điều tra cho cán bộ sau đó gửi phiếu điều tra về
cho từng lớp để sinh viên tự ghi phiếu trên
7. Kế hoạch tiến hành điều tra
Bước 1: Chuẩn bị điều tra
- Ra quyết định điều tra
- Xây dựng phương án điều tra
- Lập danh sách các đơn vị điều tra
- Chọn mẫu điều tra
- In phương án và phiếu điều tra
- Xây dựng hệ thống biểu tổng hợp đầu ra và chương trình phần mềm
nhập tin, chương trình kiểm tra và tổng hợp kết quả điều tra.
Bước 2: Triển khai điều tra
- Tuyển chọn điều tra viên đồng thời hướng dẫn nghiệp vụ điều tra.
- Lập và rà soát danh sách các đơn vị điều tra.
- Triển khai điều tra thu thập thông tin.
Bước 3: Nhập tin, xử lý tổng hợp số liệu
- Nhập tin dữ liệu được các nhóm điều tra thực hiện trên cùng một
chương trình phần mềm thống nhất. Chương trình, nhập tin, kiểm tra,
nghiệm thu và tổng hợp số liệu sẽ được thông qua hệ thống Internet.
- Nghiệm thu số liệu: Sau khi nhận được dữ liệu đã nhập tin của các nhóm
điều tra, Trưởng ban điều tra đánh giá chất lượng số liệu, nếu đạt yêu cầu
thì đưa vào khai thác, tổng hợp ở các bước tiếp theo.
- Suy rộng kết quả điều tra: thành đặc điểm của toàn bộ tổng thể
chung.Tiến hành điều tra chọn mẫu thường nhanh gọn tiết kiệm,kịp
thời,đảm bảo bảo chất lượng của nội dung điều tra.
23
Bước 4: Tổng hợp, phân tích và công bố kết quả điều tra.
8. Tổ chức thực hiện
8.1. Tổ chức điều tra:
Cuộc điều tra được thực hiện theo từng lớp. Các trưởng nhóm điều tra chịu