Tuyển tập Báo cáo Hội nghị Sinh viên Nghiên cứu Khoa học lần thứ 8 Đại học Đà Nẵng năm 2012
1
NHỮNG YẾU TỐ VĂN HÓA TRONG TRUYỆN CƯỜI HIỆN ĐẠI PHÁP VÀ VIỆT NAM
THE CULTURALS FACTORS IN FRENCH AND VIETNAMESE MODERN FUNNY STORY
Sinh viên thực hiện: Trương Thị Kim Châu- Nguyễn Thị Hải Yến
Lớp: 08CNP02, Khoa Tiếng Pháp, Trường Đại học Ngoại Ngữ, Đà Nẵng
Giáo viên hướng dẫn: Th.S Nguyễn Thái Trung
Khoa Tiếng Pháp,Trường Đại học Ngoại Ngữ, Đà Nẵng
TÓM TẮT
Là sinh viên ngoại ngữ khoa tiếng Pháp của trường Đại học ngoại ngữ Đà Nẵng, bên cạnh
việc học từ vựng, cấu trúc câu, phát âm, chúng tôi còn được có cơ hội tiếp xúc với một nền văn
hóa mà được mệnh danh là cái nôi của văn hóa Châu Âu. Hiểu rõ văn hóa Pháp, chúng ta sẽ hoàn
thiện được khả năng giao tiếp của bản thân hơn. Văn hóa của mỗi nước được thể hiện qua nhiều
khía cạnh, trong đó truyện cười cũng là một trong những phương tiện mà nó phản ánh văn hóa rõ
nét của một nước. Bài nghiên cứu này nhằm mục đích giúp chúng ta hiểu rõ hơn về văn hóa Pháp
và Việt Nam thông qua các câu chuyện cười Pháp và Việt Nam.
ABSTRACT
As a student at French language department of Danang Foreign languages, we have the
opportunity not only to study vovabulary, sentence structure, pronunciation but also to interact with
a culture that is known as cradle of European culture. Understanding French culture, we will
improve our communication abilities. Each country's culture is expressed through many aspects;
the funny story is one of the means that reflects a certain country’s culture. This paper aims to help
us to understand more about the French and Vietnamese culture through the French and
Vietnamese jokes.
1. Mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài
Truyện cười là một trong những phương tiện phản ánh cái hồn, cái văn hóa, cái nếp
nghĩ và tư duy của mỗi dân tộc. Do đó, mặc dù đã được trang bị khá đầy đủ những kiến
thức về ngôn ngữ nhưng đôi khi người đọc vẫn không thể hiểu được yếu tố gây cười trong
một câu chuyện nào đó. Chính vì thế, chúng tôi đã đặt ra cho mình nhiệm vụ đi tìm hiểu
những yếu tố văn hóa xuất hiện trong truyện cười Pháp - Việt để từ đó tìm ra những điểm

- Văn hóa vật chất.
2.1.1.3 Cơ cấu của văn hóa : biểu tượng, giá trị, thể chế, chuẩn mực và các giá trị nhân tạo.
2.1.2 Truyện cười
2.1.2.1 Định nghĩa : Truyện cười là một lĩnh vực truyện kể dân gian rộng lớn, đa dạng,
phức tạp bao gồm những hình thức được gọi bằng những danh từ khác nhau như truyện
tiếu lâm, truyện khôi hài, truyện trào phúng, truyện trạng, giai thoại hài hước.
2.1.2.2 Phân loại truyện cười:
- Truyện cười trào phúng, nó tạo ra những tiếng cười sảng khoái.
- Truyện cười châm biếm, tạo ra những tiếng cười thâm thúy.
2.2 Phân tích dữ liệu
Sau khi phân tích dữ liệu nghiên cứu gồm 754 truyện cười Pháp và 412 truyện cười
Việt, chúng tôi nhận thấy rằng giữa truyện cười Pháp và Việt có những nét tương đồng và
khác biệt. Các nét tương đồng được thể hiện qua việc cả hai đều sử dụng cách nói quá, phép
ẩn dụ, chơi chữ, các yếu tố liên quan đến đời sống tình dục, hình tượng động vật. Bên cạnh
đó, cũng có những điểm khác biệt đó là truyện cười Pháp có sử dụng những yếu tố liên quan
đến chính trị và tôn giáo để gây cười nhưng đối với truyện cười Việt Nam thì không thấy
xuất hiện. Qua phân tích dữ liệu nghiên cứu, chúng tôi thống kê được tần số xuất hiện của
các yếu tố văn hoá được sử dụng trong truyện cười Pháp và Việt được thể hiện qua bảng
tổng hợp sau:
Các yếu tố sử dụng
Pháp
Việt
Cách nói quá
45
17
Phép ẩn dụ
43
12
Yếu tố tình dục
68

Truyện cười Việt Nam : Hai cô bạn thân lâu ngày mới gặp nhau, hồ hỡi nói chuyện, cô thứ
nhất hỏi : «Nhà mày dạo này làm ăn sao ?Tốt chứ !». Cô thứ hai trả lời giọng buồn buồn :
«Chồng tao dạo này cày như trâu đấy mày ạ, thế mà vẫn không đủ cho tao sắm đồ.»
Trong khi hình ảnh gà trống Gaulois được sử dụng để khắc hoạ tính cách người dân
Pháp thì đối với văn hoá Việt Nam, hình ảnh con trâu thường được sử dụng để nêu bật lên
đức tính cần cù chịu khó, hiền lành và hòa đồng của người Việt Nam. Điều này là dễ hiểu
vì con trâu là loài động vật gắn liền với nền văn hóa lúa nước của Việt Nam.
2.2.1.2 Phép nói quá :
Nói quá trong truyện cười vừa làm nổi rõ cái thật như là mặt trái của hành vi nhân
vật (nhờ cường điệu nét bản chất), vừa làm nổi rõ cái giả như là mặt phải của hành vi ấy
(nhờ phép tương phản), khiến cho mâu thuẫn trong hành vi buồn cười tác động mạnh mẽ
vào nhận thức, vào ý tưởng của người nghe, người đọc truyện. Biện pháp tu từ này được sử
dụng trong truyện cười của cả hai nền văn hóa Pháp và Việt. Ta hãy phân tích những ví dụ
sau để thấy rõ điều đó.
Truyện cười pháp : " C'est l'histoire de Toto qui pose une question à sa maman. «C’est
vrai, Maman, que j'ai une grosse tête ?» « Mais non, mon chéri, ta tête est tout à fait
normale. Tiens, aide-moi, prends ta casquette et va chercher 10 kg de patates (pommes de
terre) à la cave. »
Tạm dịch : Toto hỏi mẹ của cậu ấy : «Mẹ, thật sự đầu con to lắm à ?». Mẹ cô ấy trả
lời : « À không con yêu, đầu con hoàn toàn bình thường. Nào bây giờ hãy dùng mũ của
con và đựng 10 ký khoai này đem vào nhà. »
Trong câu chuyện này yếu tố hài hước nằm ở việc sử dụng phép nói quá để mô tả
cái đầu cậu bé rằng nó to đến nỗi mà mũ của nó có thể chứa tới 10 ký khoai.
Truyện cười Việt Nam :
Có một anh nhà quê rất sợ vợ.Một hôm ra chợ chơi, vì cá độ nên đã thua hết tiền
rồi lại còn nợ cho nên bị mọi người đuổi bắt. Anh liền chạy về làng, vừa thấy bóng vợ liền
quay lại ngay. Anh ta nghĩ : “Trước mặt, quân địch như gió bão, sau lưng vợ như nước lũ.
Song lọt vào tay giặc không nguy bằng lọt vào tay vợ. Chỉ có nước mình hàng giặc, để
thoát khỏi tay bà vợ là hay hơn cả”.
Trong câu chuyện này, tác giả đã sử dụng phép nói quá về nỗi sợ vợ của anh chàng

Trong truyện cười này, tác giả đã sử dụng việc chơi chữ trên từ « passâte ». Từ
« passâte » ở đây có hai nghĩa, nghĩa thứ nhất là động từ passer (qua mặt), nghĩa thứ hai là
tên của một hãng xe ô tô.
Truyện cười Việt Nam : Có một anh nọ tính hay đùa, một hôm khi nghe tiếng rao hàng
lanh lảnh của cô bán hột vịt lộn, anh ta bỗng cười và gọi cô ta vào. Dạ, anh mua mấy
quả?- Cô còn bao nhiêu quả?- Dạ, 27 quả- Thế ngày hôm nay cô bán được bao nhiêu quả
rồi?- Dạ, em bán được 43 quả- Vậy nếu tôi mua hết chỗ này thì ngày nay cô đã nhận và
bán được 70 quả đúng không?- Dạ đúng vậy- Thế thì cô đâu có lộn trứng nào đâu mà tôi
nghe cô bảo là lộn. Thôi cô đi bán tiếp đi.
Trong truyện cười này, tác giả đã chơi chữ bằng cách chia từ « trứng lộn » ra thành
hai từ đơn là « trứng » và « lộn » làm cho nghĩa của từ khác đi, từ đó gây ra tiếng cười cho
người đọc.
2.2.1.5 Yếu tố tình dục
Tình dục là một chủ đề đã được khai thác từ rất lâu ở các nước phương Tây, trong
khi đó ở Việt Nam, chủ đề này chỉ mới được đề cập một cách công khai trong những năm
gần đây, đặc biệt là trong truyện cười. Ta hãy phân tích các ví dụ sau để thấy rõ điều đó.
Tuyển tập Báo cáo Hội nghị Sinh viên Nghiên cứu Khoa học lần thứ 8 Đại học Đà Nẵng năm 2012
5
Truyện cười Pháp : Deux jeunes mariés emménagent dans le studio que le mari utilisait
jusqu’alors comme garçonnière. En ouvrant les portes du buffet, la femme aperçoit une
dizaine de pots de confiture. Elle demande : Qu’est-ce que c’est que ça ? Avec une
certaine fierté, son mari lui explique : À chaque fois que j’ai accueilli une femme, pour
faire l’amour, je lui ai dit que, si elle voulait me témoigner sa reconnaissance, elle m’offre
un pot de confiture. En attendant cela, la jeune mariée fond en larmes. Très embêté, son
mari lui dit : « Excuse-moi. Je n’aurais jamais dû te raconter cela. Je comprends que la
révélation de toutes ces femmes avec lesquelles j’ai couché te bouleverse… » « Ce n’est
pas ça ! Je pensais simplement que j’ai été vraiment bien bête de ne pas demander
seulement une biscotte à chaque homme avec lequel j’ai fait l’amour. Si j’avais eu cette
idée, nous aurions de quoi tartiner ta confiture pour au moins une année »
Tạm dịch : Hai vợ chồng trẻ chuyển đến một căn hộ mà người chồng đã sống lúc còn độc

nhập nhằng, đa nghi. Từ « individu » muốn nói đến một người nào đó nhưng với thái độ
không tôn trọng. Ta thấy rằng, trong văn hóa Pháp, ngay cả một chính trị gia nổi tiếng tầm
cỡ như một ứng viên tổng thống cũng có thể bị khai thác làm trò cười cho thiên hạ. Đây là
điều hiếm thấy trong văn hóa Việt Nam.
2.2.2.2 Chủ đề tôn giáo.
Tuyn tp Bỏo cỏo Hi ngh Sinh viờn Nghiờn cu Khoa hc ln th 8 i hc Nng nm 2012
6
Bờn cnh chớnh tr, tụn giỏo cng l mt ch khỏ nhy cm i vi ngi Vit,
trong d liu nghiờn cu ca mỡnh, chỳng tụi khụng phỏt hin mt trng hp no cú khai
thỏc ch tụn giỏo, trong khi ú i vi ngi Phỏp, dự luụn tụn trng c tin ca mỡnh
nhng h vn khai thỏc ti ny trong cỏc truyn ci ca mỡnh. Ta hóy phõn tớch vớ d
sau chng minh iu ú.
Truyn ci phỏp : ô Le põtissier sest fait une religieuse en un ộclair ằ
Trong vớ d ny, religieuse ngoi ngha l tờn ca mt loi bỏnh nú cũn cú ngha l
cỏc n tu s sng trong tu vin. Cõu ny ngoi ngha en ra thỡ nú cũn cú ngha búng l
ụng th lm bỏnh ny ó cú quan h tỡnh dc chp nhoỏng vi mt n tu s. i vi mt s
ngi sựng o thỡ iu ny l mt s bt kớnh, nhng ta thy nú vn c khai thỏc lm
yu t gõy ci trong truyn ci Phỏp.
3. Kt lun
Quỏ trỡnh phõn tớch d liu nghiờn cu ó giỳp chỳng tụi ó phỏt hin nhng im
tng ng trong nhng yu t vn húa trong truyn ci Phỏp v Vit, ú l vic s dng
phộp n d, chi ch, núi quỏ, ch v tỡnh dc, hỡnh nh con vt. Bờn cnh ú cng tn
ti nhng im khỏc bit liờn quan n nhng ch v tụn giỏo v chớnh tr c minh
ha qua cỏc phõn tớch trờn õy. T ú, chỳng ta thy rng cú th hiu c mt cỏch
thu ỏo cỏc cõu truyn ci ca mt quc gia thỡ chỳng ta cn phi tỡm hiu v vn húa
ca nc ú. Gia vn húa cỏc nc ụi khi cú nhng im tng ng giỳp chỳng ta hiu
c cỏc truyn ci mt cỏch d dng hn tuy nhiờn cng tn ti nhng im khỏc bit
m chỳng ta cn phi lu ý khi c truyn ci ca nc ú núi riờng v tỡm hiu vn húa
ca nc ú núi chung. Chỳng tụi hy vng rng nghiờn cu ca mỡnh s giỳp ớch phn no
nhng sinh viờn khoa ting Phỏp núi riờng v nhng ngi Vit hc ting Phỏp núi chung