NỘI DUNG CHƯƠNG VI
I. CNTB độc quyền
II. CNTB độc quyền nhà nước
III. Những nét mới trong sự phát
triển của CNTB hiện đại
VI. Vai trò, hạn chế và xu hướng
vận động của CNTB
I . Chủ nghĩa tư bản độc quyền
1. S chuy n bi n t CNTB t do ự ể ế ừ ự
c nh tranh sang CNTB Qạ Đ
2. Nh ng c i m c b n c a ữ đặ đ ể ơ ả ủ
CNTB c quy nđộ ề
3. S ho t ng c a quy lu t giá ự ạ độ ủ ậ
tr v giá tr th ng d trong giai ị à ị ặ ư
o n CNTB c quy nđ ạ độ ề
1. Sự chuyển biến từ CNTB tự do
cạnh tranh sang CNTB độc
quyền
C.Mác và Ph.Ăngghen đã dự báo rằng:
Cạnh tranh tự do sinh ra tích tụ và
tập trung SX, tích tụ và tập trung SX
phát triển đến một mức độ nào đó sẽ
dẫn đến độc quyền.
Tự do
cạnh
tranh
Tích tụ
tập
trung
SX

KH - KT
cuối TK 19
Ngành SX
mới
NSLĐ p/t
Xí nghiệp
q.mô lớn
T.luỹ TB
Tác động của
quy luật K.tế
Biến đổi cơ
cấu K.tế
Tập trung SX
quy mô lớn
Độc quyền
Cạnh tranh
Tích luỹ
T.tụ t.trung TB
Kh.hoảng
kinh tế
Ph. ho á
XN vừa và nhỏ
phá sản
XN lớn càng lớn hơn
XN lớn
tồn tại và
phát triển
Tín dụng
phát triển
Tích tụ tập


Các hình th c c b n c a ứ ơ ả ủ
t ch c c quy n ổ ứ độ ề :
+ Kh i u l v i hở đầ à ớ ình th c ứ
liên k t ngang (theo ng nh)ế à
+ Sau ó cđ ó thêm hình th c ứ
liên k t d c ( a ng nh) =>ế ọ đ à
Tổ
chức
độc
quyền
Các ten
Xanhdica
Tờ rớt
Côngxoocxiom
Côngôlơmêrat
Thoả thuận về
giá cả, quy mô,
thị trường
Việc lưu thông do
một ban quản trị
chung
Việc sản xuất,
tiêu thụ do ban
quản trị chung
Liên kết dọc của
các tổ chức ĐQ
b) Tư bản tài chính và bọn đầu sỏ tài
chính
Các

CNTB
tự do
cạnh
tranh
X.khẩu
Hàng
hoá
Xuất khẩu
hàng hoá
nhằm
mục đích
thực hiện
giá trị
CNTB
Độc
quyền
X.khẩu
Tư bản
X.khẩu giá trị
nhằm mục
đích chiếm
đoạt m và các
nguồn lợi
khác của
nước nhập
khẩu TB

Khái ni m xu t kh u TB ệ “ ấ ẩ ”

Th c ch t c a xu t kh u TBự ấ ủ ấ ẩ

th gi a các c ng qu c Qổ ữ ườ ố Đ

S phân chia thu c a gi a các ự ộ đị ữ
c ng qu c TB c quy n b t ườ ố độ ề ắ
u t đầ ừ sau 1880

K t qu phân chia không u ế ả đề
ã d n n 2 cu c CTTGđ ẫ đế ộ

Nét m i c a s phân chia l i ớ ủ ự ạ
lãnh th th gi i sau i chi n ổ ế ớ đạ ế
II
+ S tranh gi nh thu c a ự à ộ đị
gi a M , Anh, Pháp ữ ỹ
+ Hình thành chính sách CNTD
m i (vi n tr kinh t , k ớ ệ ợ ế ỹ
thu t, quân s ) ậ ự…
+ Cu c u tranh trên các l nh ộ đấ ĩ
v c kinh t , chính tr , ngo i giao ự ế ị ạ
d i các chiêu b i: t do kinh t , ướ à ự ế
nhân quy n, tôn giáo, ch ng ề ố
kh ng bủ ố…
+ Cu c u tranh gi nh gi t ộ đấ à ậ
biên gi i m m , tranh gi nh “ ớ ề ” à
h i ph n, không ph n.ả ậ ậ
Kết luận:
Năm đặc điểm kinh tế cơ
bản trên có liên quan chặt
chẽ, nói lên bản chất của
CNTB: về kinh tế là sự


LĐ không công của CN ở các
XN độc quyền; một phần LĐ
không công của CN ở các XN
không độc quyền; một phần
GTTD của nhà TB nhỏ và vừa
mất đi trong cạnh tranh; một
phần LĐ tất yếu của người SX
nhỏ, nhân dân các nước TB,
thuộc địa và phụ thuộc.
b) Biểu hiện hoạt động của Qui luật
GTTD và Qui luật GT trong
giai đoạn độc quyền của CNTB

Trong CNTBTDCT:

Biểu hiện của qui luật GT => Qui luật
giá cả SX

Biểu hiện của qui luật GTTD => Qui
luật tỷ suất lợi nhuận bình quân

Trong CNTBĐQ:

Biểu hiện của qui luật GT => Qui luật
giá cả độc quyền cao.

Biểu hiện của qui luật GTTD => Qui
luật lợi nhuận độc quyền cao