Phần 2
Học thuyết kinh tế của Chủ
nghĩa Mác – Lênin về phương
thức sản xuất tư bản chủ nghĩa
Chương VI
Học thuyết kinh tế về chủ nghĩa
tư bản độc quyền và chủ nghĩa tư
bản độc quyền nhà nước
V.I.Lênin đã trình bày một cách có hệ thống sâu sắc lý luận
về CNTB Độc Quyền và CNTB Độc Quyền nhà nước
3
Tiếp theo giai đoạn cạnh tranh
tự do, chủ nghĩa tư bản phát
triển lên giai đoạn cao hơn là
giai đoạn chủ nghĩa tư bản độc
quyền và sau đó là chủ nghĩa
tư bản độc quyền nhà nước
Thực chất đây là những nấc thang mới trong quá trình phát
triển và điều chỉnh của chủ nghĩa tư bản cả về lực lượng
sản xuất và quan hệ sản xuất để thích ứng với những biến
động mới trong tình hình kinh tế và chính trị thế giới từ cuối
thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX đến nay
CNTB độc quyền và CNTB độc quyền nhà nước
4
I
II
III
Chủ nghĩa Tư bản độc quyền
Chủ nghĩa Tư bản độc quyền Nhà nước
Những nét mới trong sự phát triển của chủ
nghĩa tư bản hiện đại

tế của CNTB
4. Cuộc cạnh tranh khốc liệt giữa
các nhà tư bản
5. Cuộc khủng hoảng kinh tế năm
1873 trong toàn bộ thế giới TBCN
6. Sự phát triển của hệ thống tín
dụng TBCN
7
LLSXPT
Tích tụ và tập
trung sản xuất
Xí nghiệp quy mô lớn
CM KH–KT
Thể kỷ 19
Ngành sản xuất mới
NSLĐ Tăng
Xí nghiệp quy mô lớn
Tích luỹ tư bản
Tác động của
quy luật kinh tế
Biến đổi cơ
cấu kinh tế
Tập trung sản
xuất quy mô
Độc
quyền
Cạnh tranh
Tích luỹ Tích tụ và tập trung TB
Khủng hoảng
kinh tế

1. Tập trung sản xuất và các
tổ chức độc quyền
2. Tư bản tài chính và bọn đầu
sỏ tài chính
3. Xuất khẩu tư bản
4. Sự phân chia thế giới về kinh tế
giữa các tổ chức
5. Sự phân chia thế giới về lãnh thổ
giữa các cường quốc đế quốc
2. Những đặc điểm cơ bản của CNTB độc quyền
10
a. Tập trung sản xuất và các tổ chức độc quyền
Tổ chức độc quyền là tổ chức liên minh giữa các nhà tư bản
lớn để tập trung vào trong tay phần lớn việc sản xuất và tiêu
thụ một số loại hàng hoá nào đó nhằm mục đích thu lợi nhuận
độc quyền cao
2. Những đặc điểm cơ bản của CNTB độc quyền
Tích tụ và
tập trung
sản xuất
Cón ít
xí nghiệp
lớn
Cạnh tranh
gắt gao
Thoả hiệp
Tổ chức
Độc quyền
11
Tổ chức

tranh
Sáp nhập
b. Tư bản tài chính và bọn đầu sỏ tài chính
Tổ chức
Độc quyền
Ngân hàng
Tổ chức
Độc quyền
Công nghiệp
Cạnh tranh khốc liệt
Tư bản tài chính
Lênin: “Tư bản tài chính là kết quả của sự hợp nhất giưa TB
ngân hàng của một số ít ngân hàng ĐQ lớn nhất với TB của
liên minh độc quyền các nhà công nghiệp”
(V. I.Lênin: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005, t.27.tr.489
14
Vai trò của
ngân hàng
Vai trò cũ
Vai trò mới
b. Tư bản tài chính và bọn đầu sỏ tài chính
Trung gian trong
thanh toán và tín dụng
Sự phát triển của tư bản tài chính dẫn đến một nhóm nhỏ
độc quyền chi phối toàn bộ đời sống kinh tế và chính trị
của toàn xã hội tư bản gọi là bọn đầu sỏ tài chính.
Trực tiếp đầu tư vào CN
Thâm nhập vào các tổ
Chức ĐQCN để giám sát
Đầu sỏ tài chính

GTTD và các nguồn lợi khác

Nguyên nhân:

Hình thức:
Xuất khẩu tư bản là xuất khẩu giá trị ra nước ngoài (đầu tư tư
bản ra nước ngoài) nhằm mục đích chiếm đoạt giá trị thặng dư
và các nguồn lợi nhuận khác ở các nước nhập khẩu tư bản
17
Nguyên nhân – Hình thức
Tích luỹ TB
phát triển
Thừa TB
Tương đối
Các nước
đang phát triển
Thiếu TB
Giá ruộng
đất rẻ
Tiền lương
Thấp
Nguyên liệu
Rẻ
Trực tiếp
Gián tiếp
Tích luỹ
khối lượng TB lớn
Hội nhập kinh tế
Xuất khẩu
TB

Tư bản
Xuất khẩu
Tư bản
Cạnh tranh
Giữa các
TCĐQ
d. Sự phân chia thế giới về KT giữa các tổ chức độc quyền
Tổ chức
Độc quyền
Quốc tế
Sự phát triển
Không đều
Về mặt
Kinh tế
Phát triển
Không đều
Về quân sự
Xung đột
Quân sự
Phân chia
Thuộc địa
e. Sự phân chia lãnh thổ giữa các cường quốc
Chiến tranh
Thế giới
20
a. Mối quan hệ giữa cạnh tranh và độc quyền
C¹nh tranh
tù do
§éc quyÒn
Lưu ý: Độc quyền sinh ra từ cạnh tranh tự do, độc quyền đối

Giai đoạn
Tự do cạnh tranh
Sản xuất HH
giản đơn
b. Biểu hiện hoạt động của QLGT và GTTD trong giai đoạn
CNTB độc quyền
Giai đoạn
Độc quyền
Quy luật giá cả SX
K + p
Quy luật giá trị
W = C +v + m
Quy luật giá cả ĐQ
K + p
Pđq = P + Psn
ĐQ
Quy luật p’ và p’
Quy luật
GTTD
Lợi nhuận
Độc quyền cao
23

II
Chủ nghĩa Tư bản độc quyền Nhà nước
1. Nguyên nhân hình thành và bản chất của CNTB độc
quyền Nhà nước
a. Nguyên nhân hình thành
CNTB Độc quyền CNTB Độc quyền Nhà nước
Tất yếu

Sự kết hợp về nhân sự thực hiện thông qua các đảng phái,
nghiệp đoàn, hội chủ xí nghiệp, hình thức tham dự của các
quan chức chính phủ vào tổ chức độc quyền … Chính các
tổ chức này này đã tạo ra cho tư bản độc quyền một cơ sở xã
hội để thực hiện sự thống trị và trực tiếp xây dựng đội ngũ
quan chức cho bộ máy nhà nước
Nhà nước tư sản
Kết hợp nhân sự
Các Tổ chức
Độc quyền
Tham
dự