Chuyên đ Luyn thi Tt nghip THPT và Luyn thi i hc, Cao đng 2009
Hocmai.vn – Ngôi trng chung ca hc trò Vit Trang 1
CHUYÊN  LUYN THI TT NGHIP THPT
VÀ LUYN THI I HC, CAO NG 2009
Môn
: VT LÍ
Chuyên đ
: SÓNG ÁNH SÁNG
I. MC ÍCH CHUYÊN 
• Phn luyn tp chuyên đ “sóng ánh sáng” đc trình bày mt cách cô đng
kin thc lý thuyt liên quan đn s tán sc, giao thoa và tính cht ca các loi
bc x, cng nh các công thc tính liên quan hay đc s dng trong chng
trình thi tt nghip và đi hc.
• Cung cp k nng gii bài tp qua mt s bài có li gii chi tit, các dng bài tp
phù hp vi chng trình thi tt nghip và đi hc.
II. KIN THC C BN
1. S tán sc ánh sáng.
1.1 Lý thuyt v hin tng tán sc ánh sáng.
a) Hin tng
¬ Khi chiu ánh sáng trng đi vào mt lng kính thì trên màn ta
quan sát thy mt dài sáng liên tc , Da cam, Vàng, Lc, Lam,
Chàm, Tím trong đó tia đ lch ít nht, tia tím b lch nhiu nht.
¬ Hin tng tán sc là hin tng phân tích mt chùm sáng phc
tp thành các chùm sáng đn sc khác nhau.
¬ Gii thích hin tng: Do ánh sáng trng là tp hp nhi
u ánh
sáng đn sc khác nhau, mt khác vì chit sut ca lng kính đi vi
mi ánh sáng đn sc là khác nhau do đó góc lch sau lng kính là
khác nhau cho nên các tia ló là khác nhau vi mi ánh sáng đn sc.
Vy ánh sáng thu đc trên màn là di sáng có màu sc khác nhau.
b) Ánh sáng đn sc và s tng hp ánh sáng trng

Khi xy ra góc lch cc tiu:
min
sin sin .
AD
A
n
22
+
=

Khi góc chit quang nh (A < 10
0
) thì: D ả A(n – 1).
2. Nhiu x và giao thoa ánh sáng

2.1 Hin tng nhiu x ánh sáng
a) Hin tng
¬ Khi ánh sáng Mt Tri chiu qua mt l tròn trên tng vào trong
mt phòng kín thì ta thy kích thc nh ca l tròn trên nn ti ln
hn kích thc ca l tròn trên tng và khi kích thc ca l tròn
trên tng càng nh thì kích thc nh càng hn so vi kích thc
ban đu. Bn cht ca hin tng trên chính là hin t
ng nhiu x
ánh sáng.
b) Khái nim:
¬ Hin tng truyn sai lch so vi s truyn thng khi ánh sáng
gp vt cn gi là nhiu x ánh sáng.
2.2 Hin tng giao thoa ánh sáng
a) iu kin giao thoa ánh sáng:
 xy ra hin tng giao thoa ánh sáng t hai ngun phát sáng thì

.

Chuyên đ Luyn thi Tt nghip THPT và Luyn thi i hc, Cao đng 2009
Hocmai.vn – Ngôi trng chung ca hc trò Vit Trang 3
¬ Hiu quang trình (hiu đng đi): d = d
2
– d
1
=
ax
D
vi x = ON

¬ V trí hai vân sáng trùng nhau: x
1
= x
2
hay k
1

1
= k
2

2

Vi trng hp ánh sáng trng thì: 0,4(m) ≤  ≤ 0,76(m).
3. Quang ph
3.1 Máy quang ph
a) Khái nim:
¬ Máy quang ph là dng c dùng đ phân tích mt chùm ánh sáng
phúc tp thành nhng thành phn đn sc.
b) Cu to: Máy quang ph gm 3 b phn chính.
¬ ng chun trc: có tác dng to ra mt chùm sáng song song
chiu vào lng kính.
¬ H tán sc: gm mt lng kính, có tác dng tán sc chùm sáng
song song chiu vào lng kính.
¬ Bung nh: có tác d
ng cho ta bit màu sc ca ánh sáng cn
phân tích cng nh thành phn cu to ca ngun sáng.
3.2 Quang ph liên tc
a) Khái nim:
¬ Quang ph liên tc là mt di sáng có màu bin đi liên tc t đ

d) ng dng:
¬ Dùng đ xác đnh nhit đ ca các vt phát sáng mà không trc
tip đo đc nh nhit đ ca Mt Tri, các sao, h quang đin …
3.3 Quang ph phát x
a) Khái nim:
¬
Quang ph vch phát x là mt h thng nhng vch màu riêng r
nm trên mt nn ti.
b) Ngun phát:
¬ Quang ph vch phát x do đám khí hay hi  áp sut thp b kích
thích phát sáng phát ra bng cách đt nóng hoc phóng mt tia la
đin qua đám khí hay hi đó.
c) c đim:
¬ Quang ph vch phát x ca các nguyên t khác nhau thì khác
nhau v s
lng các vch, v trí các vch, màu sc các vch và đ
sáng t đi ca các vch.
d) ng dng:
¬ Dùng đ xác đnh thành phn cu to nên ngun phát, áp sut,
nhit đ và mt s tính cht lí hóa khác.
3.4 Quang ph hp th
a) Khái nim:
¬ Gm nhng vch ti trên nn quang ph liên tc.
b) iu kin đ có quang ph v
ch hp th:
¬ Nhit đ ngun ánh sáng trng ln hn nhit đ hi nung nóng.
c) Quang ph Mt Tri gm 2 loi
¬ Quang ph liên tc do lõi Mt Tri phát ánh sáng trng.
¬ Quang ph vch hp th ca Mt Tri do khí quyn ca Mt Tri
gây nên.

¬ Dùng trong công nghip đ sy khô các sn phm nh v ô tô, v
t
lnh, các loi hoa qu …
¬ Trong y hc dùng đèn hng ngoi đ si m cho bnh nhân
4.2 Tia t ngoi
a) Khái nim:
¬ Tia t ngoi là nhng bc x không nhìn thy đc, có bc sóng
ngn hn bc sóng ca ánh sáng tím ( < 0,40
m).
¬ Tia t ngoi có bn cht là sóng đin t.
b) Ngun phát:
¬ Mt Tri, h quang đin và nhng vt nung nóng trên 3000
0
C là
các ngun phát ra tia t ngoi mnh.
c) c đim:
¬ Tia t ngoi b thy tinh, nc hp th mnh nhng có th truyn
đc thch anh.
¬ Tác dng mnh lên kính nh.
¬ Làm phát quang mt s cht, ng dng trong đèn hunh quang.
¬ Làm ion hóa không khí.
¬ Gây ra mt s phn ng quang hóa, quang hp.
¬ Tác dng sinh lí nh hy dit t
bào ra, t bào võng mc, dit
khun, nm mc …
d) ng dng:
¬ Trong công nghip thc phm tia t ngoi dùng đ tit trùng cho
thc phm trc khi đóng gói hoc đóng hp.
¬ Trong công nghip c khí dùng đ phát hin vt nt nh, vt xc
trên các sn phm tin.

th:
A. thay lng kính bng mt lng kính to hn.
B. đt lng kính  đ lch cc tiu.
C. thay lng kính bng mt lng kính có chit sut ln hn.
D. thay lng kính bng mt lng kính có góc chit quang ln hn.
Tr li:

Gi I là góc ti vi I = const ; n
d
, n
t
ln lt là chit sut ca cht làm lng kính vi
ánh sáng đ và tím. J
1d
; J
1t
; J
2d

- D
đ
~ (n
t
- 1)A - (n
d
- 1)A = (n
t
- n
d
)A.
Do A = không đi do đó đ tng D thì cn tng (n
t
- n
d
) tc là tng chit sut ca
cht làm lng kính hay gim bc sóng ca ánh sáng chiu ti.
Phng án tr li: C.
Bài tp 2
(Trích t đ thi trên Hocmai.vn):
Cho mt chùm sáng song song t mt bóng đèn đin dây tóc ri t không khí vào
mt chu nc, thì chùm sáng:
A. không b tán sc, vì nc không ging nh thy tinh.
B. không b tán sc, vì nc không có hình lng kính.
C. cng b tán sc.
D. ch b tán sc, nu ri xiên góc vào mt nc.
Tr li:
I
J
A

ca vân sáng th ba cách vân trung tâm là:
A. 36 mm. B. 3,6 mm.
C. 0,3 mm. D. 3 mm.
Tr li:
V trí ca vân sáng th 3 cách vân trung tâm mt đon:
()
.,. .
,.
3
3
3 D 30610 2000
x36mm
a1
−
λ
== =
Phng án tr li: B.
Bài tp 5
(Trích t đ thi trên Hocmai.vn):
Trong thí nghim Young v giao thoa ánh sáng, a = 1,5 mm; D = 2 m, hai khe đc
chiu sáng đng thi hai bc x 
1
= 0,5 m và 
2
= 0,6 m. V trí 2 vân sáng ca hai
bc x nói trên trùng nhau gn vân trung tâm nht, cách vân trung tâm mt khong:
A. 6 mm. B. 5 mm.
C. 4 mm. D. W
d
= 1,6 mJ.

.
,.
6
3
2
22
3
D
0610 2
xk 5 410m4mm
a
1510
−
−
−
λ
== = =
Chuyên đ Luyn thi Tt nghip THPT và Luyn thi i hc, Cao đng 2009
Hocmai.vn – Ngôi trng chung ca hc trò Vit Trang 8
Phng án tr li: C.
Bài tp 6
(Trích t đ thi trên Hocmai.vn):
Trong thí nghim giao thoa ánh sáng ca Iâng, khong cách gia hai khe a = 1mm,
khong cách t hai khe đn màn D = 1m. Khong cách t vân sáng th 4 đn vân
sáng th 10  cùng mt phía vi vân sáng trung tâm là 3mm. Bc sóng đn sc
trong thí nghim có giá tr:
A. 0,6 m. B. 0,43 m.
C. 0,5 m. D. 0,4 m.
Tr li:
Khong cách t vân sáng th 4 đn vân sáng th 10  cùng mt phía vi vân sáng

s
xa
D33
xk
akDk
λ
=⇒λ==

Vi ánh sáng trng
,
,,, ,
,,
33
04 075 04 075
k
44 k 825
≤λ≤ ⇒ ≤ ≤
⇒≤≤

Vi k nguyên nên giá tr ca k = 5, 6, 7, 8 => Có bn bc x cho vân sáng ti đó.
Phng án tr li: B.
Bài tp 8
(Trích t đ thi trên Hocmai.vn):
Quang ph ca Mt Tri mà ta thu đc trên Trái t là quang ph:
A. liên tc.
B. vch phát x.
C. vch hp th ca lp khí quyn ca Mt Tri.
D. vch hp th ca lp khí quyn ca Trái t.
Tr li:
Mt Tri phát ra ánh sáng, lp ánh sáng đc truyn qua lp khí quyn Mt Tri ri

C. Là bc x đin t có bc sóng nh hn 10
-8
(m).
D. Là bc x đin t phát ra t đi âm cc trong ng Rnghen phát ra.
Tr li:
Bc x Rnghen là bc x đin t phát ra t đi âm cc trong ng Rnghen phát ra.
Tia X không mang đin nên không b lch đi trong đin trng và t trng. Tia X
có bc sóng nm trong khong t 10
-12
m đn 10
-8
m.
Phng án tr li: D.
IV. BÀI TP V NHÀ
Bài tp 1: Trong mt thí nghim ngi ta chiu mt chùm ánh sáng đn sc song
song hp vào cnh ca mt lng kính có góc chit quang A = 8
o
theo phng vuông
góc vi mt phng phân giác ca góc chit quang. t mt màn nh E song song và
cách mt phng phân giác ca góc chit quang 1 m. Trên màn E ta thu đc hai vt
sáng. S dng ánh sáng vàng, chit sut ca lng kính là 1,65 thì góc lch ca tia
sáng là:
A. 4,0
o
. B. 5,2
o
.
C. 6,3
o
. D. 7,8

D. các phng án đa ra đu đúng.
Bài tp 6: Trong thí nghim giao thoa Iâng, chiu đng thi hai ánh sáng đn sc 
1

= 0,5m và 
2
> 
1
. Khong cách gia hai khe là 1mm. Khong cách t hai khe đn
màn là 3m. Ti v trí cách vân trung tâm 4,5mm ngi ta thy có hai vân sáng trùng
nhau. Bc sóng ánh sáng đn sc 
2
có giá tr:
A. 0,5 m. B. 0,75 m.
C. 1,125 m. D. 0,6 m.
Bài tp 7: Trong thí nghim giao thoa ánh sáng đn sc ca Iâng. Trong đon MN =
3mm. Trên vùng giao thoa đm đc 11 vân sáng (Ti M và N là 2 vân sáng). Ti
đim P cách vân trung tâm 1,5 mm là:
A. vân ti th 4. B. vân ti th 5.
C. vân sáng bc 4. D. vân sáng bc 5.
Bài tp 8: Trong thí nghim v giao thoa ánh sáng, nu ta làm cho hai ngun kt
hp lch pha thì vân sáng trung tâm s:
A. không thay đi.
B. s không còn vì không có giao thoa.
C. xê dch v phía ngun sm pha.
D.
xê dch v phía ngun tr pha.
Bài tp 9: Trong thí nghim Young v giao thoa ánh sáng, các khe S
1
, S

A. 2,8 mm. B. 5,6 mm.
C. 4,8 mm. D. 6,4 mm.
Bài tp 13:  thu đc quang ph vch hp th thì:
A. nhit đ ca đám khí hay hi hp th phi ln hn nhit đ ca ngun sáng trng.
B. nhit đ ca đám khí hay hi hp th phi nh hn nhit đ c
a ngun sáng trng.
C. nhit đ ca đám khí hay hi hp th phi bng nhit đ ca ngun sáng trng.
D. áp sut ca đám khí hp th phi rt ln.
Bài tp 14: Khng đnh nào sau đây là đúng?
A. V trí vch ti trong quang ph hp th ca mt nguyên t trùng vi v trí vch
sáng màu trong quang ph vch phát x ca nguyên t
đó.
B. Trong quang ph vch hp th các vân ti cách đu nhau.
C. Trong quang ph vch phát x các vân sáng và các vân ti cách đu nhau.
D. Quang ph vch ca các nguyên t hóa hc đu ging nhau  cùng mt nhit đ.
Bài tp 15: Trong các ngun sáng sau đây, ngun nào cho quang ph vch phát x?
A. Thi thép cácbon nóng sáng trong lò nung.
B. Mt tri.
C. Dây tóc ca bóng đèn làm vonfram nóng sáng.
D. Bóng đèn nêon trong bút th đin.
Bài tp 16: Cho ánh sáng ca mt đèn đi
n dây tóc qua mt ng dài cha hidro ri
ri vào khe ca mt máy quang ph thì trong máy quang ph:
A. ta thy bn vch hp th ca hidro.
B. ta không trông thy vch hp th nào ca hidro ngay c khi nung nóng ng.
C. ta trông thy mt vch hp th H

khi tng dn nhit đ ca ng đn mt giá tr
thích hp.
D. ta trông thy c bn vch hp th xut hin cùng mt lúc khi nhit đ ng đc

A. Tính cht ni bt nht ca tia Rnghen là kh nng đâm xuyên.
B. Da vào kh nng đâm xuyên mnh, ngi ta ng dng tính cht này đ ch to
các máy đo li
u lng tia Rnghen.
C. Tia Rnghen tác dng lên kính nh.
D. Nh kh nng đâm xuyên mnh, mà tia Rnghen đc đc dùng trong y hc đ
chiu đin, chp đin.

ÁP ÁN

CÂU HI TR LI CÂU HI TR LI CÂU HI TR LI
Câu 1 B Câu 10 D Câu 19 B
Câu 2 C Câu 11 B Câu 20 B
Câu 3 D Câu 12 B
Câu 4 C Câu 13 B
Câu 5 B Câu 14 A
Câu 6 B Câu 15 D
Câu 7 D Câu 16 C
Câu 8 D Câu 17 B
Câu 9 B Câu 18 C
Giáo viên: Phm Vn Quang
Ngun:
Hocmai.vn