1

Đặc điểm xâm nhiễm và truyền lan của
vi khuẩn gây bệnh hại thực vật Tính chuyên hoá ký sinh
Tính chuyên hóa ký sinh
là sự biểu hiện mức độ thích ứng chọn lọc trên một phạm
vi ký chủ
thích hợp để ký sinh gây bệnh của một loài vi khuẩn. Căn cứ vào tính
chuyên hoá ký sinh, các loại vi khuẩn hại cây phân thành hai nhóm chủ yếu:
1. Vi khuẩn đơn thực, chuyên hoá cao (hẹp): ký sinh gây bệnh trên một loài
thực vật
hoặc một vài loài cây trồng nhất định trong một họ thực vật, ví dụ
như loài Corynebacterium michiganense
, Bacterium stewarti, Erwinia
tracheiphila, Xanthomonas oryzae pv. oryzae, Xanthomonas campestris pv.
malvacearum.
2. Vi khuẩn đa thực, chuyên hoá thấp (rộng): có khả năng ký chủ ký sinh, chọn
lọc phạm vi ký chủ rất rộng bao gồm nhiều loài cây trồng ở nhiều họ thực
vật khác nhau. Điển hình là loài Ralstonia solanacearum
gây bệnh héo xanh
vi khuẩn hại trên 200 loài cây khác nhau thuộc 44 họ thực vật. Bệnh vi
khuẩn u sưng Agrobacterium tumefaciens
hại trên 66 loài cây thuộc 39 họ
thực vật. Loài Erwinia carotovora
gây hại trên nhiều loài cây, nhiều họ khác
nhau như cải bắp
, khoai tây, cà rốt, hành tây.
Các loài vi khuẩn đơn thực có tính chuyên hoá cao, sống ở các mô sống của cây

pv. malvacearum, Xanthomonas
campestris pv. vesicatoria.
• Vi khuẩn xâm nhập trực tiếp vào các mô cơ quan không có cutin bảo vệ như
lông rễ, lông hút.
Một số loài vi khuẩn có thể xâm nhập vào mô cây bằng một hoặc hai trong các con
đường xâm nhập nói trên. Ví dụ loài Xanthomonas citri
gây bệnh loét cây có múi
có thể xâm nhập qua khí khổng và qua vết thương cơ giới do gió mưa, hoặc do sâu
vẽ bùa đục lá tạo ra.
Thời kỳ tiềm dục của bệnh là giai đoạn kế tiếp của quá trình xâm nhập lây bệnh.
Giai đoạn này thay đổi tùy theo giống cây ký chủ và các yếu tố ngoại cảnh, nhất là
yếu tố nhiệt độ và tính độc, tính gây bệnh của các chủng vi khuẩn. Nói chung trong
3

phạm vi nhiệt độ cho phép nếu trong điều kiện nhiệt độ càng cao thì thời kỳ tiềm
dục càng rút ngắn, bệnh phát triệu chứng càng nhanh hơn. Ví dụ: bệnh giác ban
(hại bông vải) do vi khuẩn Xanthomonas campestris pv. malvacearum ở nhiệt độ
thích hợp 25-30°C có thời kỳ tiềm dục từ 4-5 ngày, nhưng ở nhiệt độ quá cao >
35°C hoặc quá thấp < 20°C thì thời kỳ tiềm dục kéo dài tới 6-14 ngày.
Giai đoạn phát triển bệnh là giai đoạn tiếp theo của thời kỳ tiềm dục, từ khi triệu
chứng bệnh xuất hiện, bệnh tiếp tục phát triển gây hại cây cho đến khi kết thúc.
Đặc đi
ểm truyền lan của vi khuẩn
Trong thời kỳ cây trồng sinh trưởng phát triển trên đồng ruộng, bệnh vi khuẩn có
thể truyền lan từ cây này sang cây khác, từ vùng có ổ bệnh đến các vùng xung
quanh bằng nhiều con đường khác nhau:
• Truyền lan nhờ gió, không khí: luồng không khí cuốn theo vi khuẩn, các
mảnh vụn mô bệnh có thể truyền bệnh đi xa từ chỗ này sang chỗ khác. Tuy
nhiên bằng cách truyền lan này bệnh vi khuẩn chỉ truyền lan với khoảng
cách hẹp, nhất là khi không khí khô, vi khuẩn không sống được lâu.