nghiªn cøu - trao ®æi
T¹p chÝ luËt häc sè 5/2003 49
rên nguyên tắc, pháp nhân ngân hàng
thương mại vì không phải là một thực
thể vật chất nên chỉ có thể thực hiện các
quyền, nghĩa vụ của nó thông qua một thể
nhân có tư cách là đại diện của pháp nhân.
Để lựa chọn thể nhân có tư cách là người đại
diện hợp pháp của pháp nhân ngân hàng
thương mại, thông thường có hai phương
thức: Một là, điều lệ của pháp nhân phải chỉ
định rõ ai sẽ có quyền thay mặt pháp nhân
ngân hàng thương mại thực hiện các quyền và
nghĩa vụ của nó trong các quan hệ pháp luật
với chủ thể khác; hai là, người được điều lệ
của pháp nhân ngân hàng thương mại chỉ định
làm đại diện có thể lập văn bản uỷ quyền cho
người khác thay mình thực hiện các hành vi
đại diện.
Trong phương thức thứ nhất, pháp nhân
ngân hàng thương mại sẽ lựa chọn được
người đại diện cho mình một cách trực tiếp
bằng ý chí tập thể của các thành viên pháp

này thường liên quan đến các vấn đề rất thực
tiễn như như việc xác định các hình thức văn
bản uỷ quyền hợp lệ trong giao dịch pháp lí
của ngân hàng (chứng cứ chứng minh về sự
đại diện); hiệu lực pháp lí của sự đại diện và
vấn đề hậu quả pháp lí của giao dịch khi
người đại diện cho ngân hàng thương mại
hành xử vượt quá phạm vi được uỷ quyền;
T
* Giảng viên Khoa pháp luật kinh tế
Trường đại học luật Hà Nội
NguyÔn v¨n TuyÕn
*
nghiên cứu - trao đổi
50

Tạp chí luật học số 5/2003
vn chp nhn hay khụng cỏc tp quỏn
thng mi v thụng l quc t v vic u
quyn trong giao dch thng mi ca ngõn
hng; vn phõn nh trỏch nhim phỏp lớ
ca ngi i din v ca ngi c i
din khi giao dch thng mi ca ngõn hng
c xỏc lp, thc hin; vn nhõn viờn
ngõn hng cú th tr thnh ngi i din
hp phỏp cho ngõn hng thng mi hay
khụng, khi no? Cú th nhn thy tt c

theo u quyn khụng phi trong mi trng
hp u chớnh xỏc. Tht vy, trờn tinh thn
ca nguyờn tc t nh ot, ch cú cỏc thnh
viờn phỏp nhõn ch khụng phi Nh nc
mi cú quyn la chn v ch nh ai s lm
ngi i din cho phỏp nhõn do mỡnh thnh
lp ra trong cỏc quan h phỏp lut vi ch th
khỏc. Vai trũ ch yu ca Nh nc õy l
tha nhn hay khụng thừa nhận giỏ tr phỏp lớ
ca s la chn ú. Cũn vai trũ th yu ca
Nh nc trong trng hp ny l nu cỏc
thnh viờn phỏp nhõn khụng th la chn
c ngi i din hp phỏp cho phỏp nhõn
do h thnh lp ra thỡ khi ú Nh nc mi
ch nh thay m bo quyn li chung
cng nh quyn li t ca cỏc bờn giao dch.
Khi đó, chỉ ngời nào đợc pháp luật (chứ
không phải iều lệ của pháp nhân) chỉ định
làm đại diện cho pháp nhân mới đợc coi là
ngời đại diện theo pháp luật của pháp nhân.
Theo thông lệ, pháp luật các nớc thờng quy
định ngời đứng đầu pháp nhân mặc nhiên
đợc coi là đại diện theo pháp luật của pháp
nhân, trừ khi iều lệ của pháp nhân hoặc
quyết định thành lập pháp nhân đ có chỉ
định cụ thể về ngời đại diện cho mình.
Nh vy, theo nhn thc ca chỳng tụi,
cú th quan nim ngi c iu l ca
phỏp nhõn ngõn hng thng mi ch nh
lm i din hp phỏp cho phỏp nhõn, thc

ta nhn thy cú s trựng hp v t cỏch phỏp
lớ l c ngi c iu l ca phỏp nhõn
ngõn hng thng mi ch nh lm i din
ln ngi c u quyn sau ny u cú t
cỏch ging nhau, ú l t cỏch ca ngi
c u quyn, mc dự phng thc u
quyn v phm vi u quyn cú th khỏc nhau.
Túm li, v cỏc hỡnh thc i din hp
phỏp cho phỏp nhõn ngõn hng thng mi,
theo chỳng tụi ch cú th chp nhn mt
trng hp duy nht c xem l hỡnh thc
i din theo phỏp lut, ú l trng hp
phỏp lut quy nh mt cỏch c th ngời
đứng đầu pháp nhân, ví dụ, tổng giỏm c
ca ngõn hng thng mi l ngi i din
ng nhiờn ca phỏp nhõn ngõn hng
thng mi khi iu l ca phỏp nhõn ny
khụng cú quy nh c th v vic la chn
ngi i din. Cũn cỏc trng hp khỏc, k
c trng hp iu l ca phỏp nhõn ngõn
hng thng mi cú ch nh tng giỏm c
l ngi i din cho ngõn hng thng mi
thỡ cng u phi c nhỡn nhn nh l hỡnh
thc i din theo u quyn. S phõn bit
gia i din theo phỏp lut vi i din theo
u quyn khụng ch cú tỏc dng lm phong
phỳ thờm lớ lun khoa hc phỏp lớ v vn
i din ca phỏp nhõn m cũn cú ý ngha
thc tin trong vic xỏc nh phm vi cng
nh thm quyn i din ca nhng ngi

thc ỳng n v cỏc tiờu chớ xỏc nh t
cỏch i din ca ngi i din cho phỏp
nhõn ngõn hng thng mi thỡ khi ú mi cú
th xỏc nh mt cỏch chớnh xỏc v khỏch
quan v hiu lc phỏp lớ ca giao dch cng
nh ng li gii quyt tranh chp phỏt sinh
t giao dch. Chỳng tụi nhn thc rng mc
dự ngi i din ca phỏp nhõn ngõn hng
thng mi vn l th nhõn cú tờn gi riờng,
cú i sng tõm lớ riờng v cú thõn phn
phỏp lớ riờng, hon ton c lp vi thõn
phn phỏp lớ ca phỏp nhõn ngõn hng
thng mi nhng khi h úng vai trũ l
ngi i din cho phỏp nhõn ngõn hng
thng mi thỡ h phi hành động vì quyền
lợi của phỏp nhõn ngõn hng thng mi chứ
không thể bị chi phối bởi ý chí cá nhân hay
các lợi ích của cá nhân mình.
Xut phỏt t nhn thc nh vy, chỳng
tụi cho rng vic xỏc nh t cỏch i din
ca ngi i din cho ngõn hng thng mi
trong khi xỏc lp v thc hin cỏc giao dch
phỏp lớ vi khỏch hng cn phi da vo cỏc
tiờu chớ c bn sau õy:
1. Xỏc nh xem ngi i din ú c
ch nh bng phng thc v bng chng
no: Phỏp lut? iu l ca phỏp nhõn hay
vn bn u quyn hp l khỏc? õy l tiờu
chớ v mt hỡnh thc xỏc nh t cỏch i
din cho phỏp nhõn ngõn hng thng mi

ca ngõn hng thng mi; e) Cỏc vn bn
khỏc th hin ý chớ ớch thc ca phỏp nhõn
ngõn hng thng mi trong vic la chn
ngi i din cho mỡnh. Vi nhn thc nh
trờn, chỳng tụi quan nim ngi úng vai trũ
i din hp phỏp cho phỏp nhõn ngõn hng
thng mi trong giao dch vi khỏch hng
cú th l bt kỡ th nhõn no cú nng lc phỏp
lut v nng lc hnh vi thc hin cỏc
cụng vic giao dch nhõn danh phỏp nhõn
ngõn hng thng mi. Theo quan nim ny,
ngi cú kh nng tip nhn t cỏch lm i
din hp phỏp cho phỏp nhõn ngõn hng
thng mi khụng ch l ch tch hi ng
qun tr, tng giỏm c hay giỏm c chi nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 5/2003 53

nhỏnh m cũn cú th l chớnh cỏc nhõn viờn
ngõn hng ang thc hin cỏc cụng vic c
giao bi ngõn hng thng mi. Tuy nhiờn,
do a v phỏp lớ ca cỏc nhõn viờn ngõn hng
vn khụng phi l nhng ngi gi chc v
qun lớ hay iu hnh ngõn hng nờn h s
ch c coi l ngi i din hp phỏp cho
ngõn hng thng mi trong mt s khõu ca
quỏ trỡnh giao dch, chng hn nh tip nhn
h s vay vn, thm nh h s v lp bỏo

quyn. Nu trong quan h u quyn ny,
ngi c u quyn c ch nh rừ l h
ng thi cú t cỏch i din cho ngi u
quyn thỡ mc nhiờn h phi hiu rng mỡnh
cú ngha v nhõn danh bờn u quyn hnh
ng. Nhng nu cú bng chng chng minh
ngi c u quyn (vớ d, tng giỏm c
hoc giỏm c chi nhỏnh ca ngõn hng
thng mi) ó khụng nhõn danh bờn u
quyn (phỏp nhõn ngõn hng thng mi) m
nhõn danh chớnh mỡnh khi thc hin cỏc cụng
vic c u quyn thỡ trong trng hp ú
h khụng phi l ngi i din cho bờn u
quyn - phỏp nhõn ngõn hng thng mi.
Khi ú, phỏp nhõn ngõn hng thng mi
hon ton khụng b s rng buc vi giao
dch phỏp lớ do ngi ny xỏc lp v thc
hin. Tuy nhiờn, trong thc tin phỏp lớ vic
tỡm ra bng chng v vic ngi c u
quyn ó khụng nhõn danh bờn u quyn m
nhõn danh chớnh mỡnh l iu rt khú khn
nờn phỏp nhõn ngõn hng thng mi khú
thoỏt khi trỏch nhim liờn i vi t cỏch
ngi c i din. Chỳng tụi ng ý vi
quan im ca TS. Nguyn Ngc in cho
rng vic xỏc nh ngi c u quyn nhõn
danh ai khi xỏc lp v thc hin giao dch s
l cn c phõn bit trng hp u quyn
i din (vớ d: Hp ng i lớ bo him)
vi trng hp u quyn khụng i din (vớ

pháp nhân ngân hàng thương mại. Khi đó,
mọi hậu quả pháp lí xảy ra cho các bên có
liên quan đều do người xác lập giao dịch
không có hoặc vượt quá thẩm quyền đại diện
chịu trách nhiệm trực tiếp đối với người thứ
ba ngay tình. Tuy nhiên, xuất phát từ nhu cầu
thực tiễn, tập quán giao dịch cũng như pháp
luật đều chấp nhận rằng nếu người được đại
diện (ở đây ngụ ý chỉ pháp nhân ngân hàng
thương mại) đồng ý ràng buộc với giao dịch
pháp lí do người đại diện xác lập vượt quá
phạm vi uỷ quyền (hoặc xác lập khi không có
thẩm quyền đại diện) bằng cách hoàn thành
các thủ tục uỷ quyền cho hợp lệ thì giao dịch
đó vẫn có hiệu lực đối với người được đại
diện (pháp nhân ngân hàng thương mại).
4. Xác định xem người đại diện đó có xác
lập và thực hiện giao dịch vì quyền lợi của
pháp nhân ngân hàng thương mại không hay
vì quyền lợi chính họ? Tiêu chí này tương đối
khó xác định trong thực tiễn giao dịch pháp lí
của ngân hàng thương mại, bởi lẽ, đôi khi
quyền lợi của pháp nhân ngân hàng thương
mại và quyền lợi của cá nhân người đại diện
cho nó không thể xác định ranh giới và tách
biệt rõ ràng. Ví dụ: Ông X là giám đốc của
một chi nhánh của ngân hàng thương mại A,
được uỷ quyền đại diện cho pháp nhân ngân
hàng thương mại A kí hợp đồng tín dụng cho
doanh nghiệp B vay tiền để sau đó doanh