nghiên cứu - trao đổi

Tạp chí luật học số 3/2004

43 ThS. Bùi Xuân Phái *
rong h thng b mỏy nh nc, chớnh
quyn cp xó cú v trớ phỏp lớ rt c thự:
õy l cp chớnh quyn c s, ni chớnh quyn
tip xỳc trc tip vi dõn. Nhng vn thuc
chc nng, thm quyn ca chớnh quyn cp xó
gii quyt cú liờn quan trc tip n i sng,
sinh hot v li ớch hng ngy ca ngi dõn.
Vỡ vy, mt mt ngi dõn cú iu kin th
hin ý chớ, nguyn vng ca mỡnh vi chớnh
quyn v ngh c quan tõm gii quyt,
mt khỏc ngi dõn cng cú th trc tip theo
dừi, kim tra, tỏc ng v ũi hi chớnh quyn
cp xó phi thc hin ỳng chc nng, nhim
v, thm quyn theo phỏp lut v phự hp vi
phong tc, tp quỏn truyn thng ca a
phng, lng xó. Vỡ th, xột v phng din lớ
thuyt, phng chõm: "Dõn bit, dõn bn, dõn
lm, dõn kim tra" cú th c thc hin v

huyt thng, h hng vn l nhng c im ó
giỳp cho s tn ti ca cỏc lng xó mt cỏch
bn vng - ớt nhiu cú s nh hng n t
chc v hot ng ca chớnh quyn mc dự
hin nay nú ó cú nhiu bin i. Yu t ny
nu c nh hng tt s tỏc ng tớch cc
n s on kt trong dõn c, mang li s thng
nht trong cỏc ni b lng xó trờn c s ca s
gn gi, thụng cm, s chia trong cng ng.
T
* Ging viờn Khoa hnh chớnh - nh nc
Trng i hc lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
44
Tạp chí luật học số 3/2004
Cng nh ú, vic hỡnh thnh cỏc c quan
qun lớ cú s rng buc v c ch kim soỏt
t nhiờn trc khi chu s chi phi ca phỏp
lut. iu ú lm cho phỏp lut cú iu kin
i vo cuc sng mt cỏch thun li hn. Nu
cú c ch thớch hp cho s kt hp phỏp lut
vi o c v phong tc tp quỏn trong iu
chnh cỏc quan h xó hi ca lng xó thỡ cỏc
yu t nờu trờn s phỏt huy c cỏc nh
hng tớch cc ca nú.
Tuy nhiờn, cng cn phi tớnh n tỏc ng
tiờu cc ca nú. Kt cu dũng h truyn thng
ny cú biu hin khỏ m nột, nht l min

ca cng ng.
b. V li sng
Kt cu lng xó trong nụng thụn Vit Nam
ó tn ti mt cỏch bn vng qua thi gian,
trong thi bỡnh cng nh trong thi chin, thm
chớ c khi mt nc v chu ỏch ụ h hng
nghỡn nm ca phong kin phng Bc thỡ lng
xó vn l thit ch gi c bn sc truyn
thng ca mỡnh v gúp phn to ra bn sc vn
húa ca dõn tc Vit Nam. iu ú cú tỏc ng
mnh m ti s tn ti v hot ng ca cỏc cp
chớnh quyn. T xa xa, cỏc chớnh quyn ụ h
(c phong kin phng Bc ln thc dõn Phỏp)
u ó phi tớnh n s tỏc ng ny v phi
da vo h thng ny thc hin s cai tr.
Cỏc chớnh sỏch phỏp lut thc hin cỏc a
phng phn ln ph thuc trc tip vo h
thng ny. i vi chớnh quyn cp huyn, cp
tnh cú th b nhim ngi ni khỏc nhng
i vi chớnh quyn cp xó thỡ vn phi l
ngi bn a. Trong bi cnh ú, mc
ny hay mc khỏc, tớnh cht cc b v a
phng ch ngha l iu khú trỏnh khi. Vỡ
vy, ó cú quan im cho rng trong nhng
trng hp cn thit, Th tng Chớnh ph cú
quyn iu ng, b nhim ch tch y ban
nhõn dõn (UBND) tnh, ch tch UBND cp
trờn cú th iu ng, b nhim ch tch UBND
cp di trc tip v trong trng hp b
nhim, ch tch UBND khụng nht thit phi l

thời những yếu tố tiêu cực đã từng bước hạn
chế và bị đầy lùi. Tuy nhiên, cho đến nay, ở
nhiều nơi sự ảnh hưởng của mặt trái của thiết
chế làng xã vẫn còn khá phổ biến như tư tưởng
khép kín, cục bộ, bản vị, những phong tục, tập
quán sinh hoạt lạc hậu vẫn còn tồn tại làm cho
các hoạt động chính quyền cấp xã ở nông thôn
gặp không ít khó khăn.
Một trong những biểu hiện dễ nhận thấy là
sức ép của dư luận xã hội trong các làng, xã,
"tiếng lành đồn xa, tiếng dữ đồn xa”, chuyện gì
xảy ra, đầu làng cuối xóm đều biết. Trong nhiều
trường hợp, những dư luận đó phát sinh từ sự
nhìn nhận đánh giá về các hiện tượng, vấn đề,
sự kiện dựa trên sự cảm nhận chủ quan và theo
những quan niệm cũ, những tiêu chí, đạo đức
cũ. Thậm chí có cả những vấn đề hoàn toàn có
tính chất riêng tư của người khác, thuộc nội bộ
gia đình khác cũng có thể được bàn luận và tạo
ra dư luận bất lợi, làm ảnh hưởng đến đời sống
của cá nhân hay cộng đồng trong làng xã. Nó tạo
ra gánh nặng tâm lí cho người cán bộ khi buộc
phải can thiệp vào những công việc phức tạp ấy.
Chính họ cũng ngại đụng phải những chuyện
này vì điều đó thường có liên quan đến người
nhà mình, dòng họ mình. Khi đó, những cán bộ
với tư cách của người lãnh đạo, ngoài sự công
tâm thì cần phải có sự sáng suốt, tỉnh táo để có
thể định hướng các quan hệ xã hội theo ảnh
hưởng tích cực của các yếu tố này.

Cú l, xõm nhp sm nht vo Vit Nam l
o Pht. o Pht ó i vo cuc sng mt
cỏch rt t nhiờn, gn gi vi li sng, vi tõm
lớ dõn c. Theo quan nim ca nhiu ngi, o
Pht tc cú tớnh hng thin, ụn hũa v nhõn ỏi.
iu ú giỳp cho t chc i sng v mt no
ú cú tớnh cht n nh, thun li cho s qun lớ.
Cựng vi o Pht, o Thiờn chỳa cng ó
xõm nhp vo Vit Nam v cú nh hng n i
sng tõm linh ca mt b phn khụng nh dõn c.
Núi chung, giỏo lớ ca o Thiờn chỳa cng cú
nhiu nột tng ng vi o Pht. Phn ln giỏo
dõn thun hu, sng tt i p o. Tuy nhiờn,
cng khụng ớt ngi m h v d b kớch ng, li
kộo. Ngoi ra, cũn cú mt s tụn giỏo khỏc thõm
nhp vo Vit Nam, cựng tn ti, khụng xy ra
xung t v chung sng ho bỡnh.
Vit Nam cũn tn ti mt tớn ngng khỏ
c bit - ú l tớn ngng th cỳng t tiờn. õy
l tớn ngng lõu i nht v khụng h b mai
mt. Mc dự cú nhiu dũng vn hoỏ, tớn
ngng xõm nhp vo Vit Nam v gia chỳng
cú s tỏc ng mnh m ti nhau nhng tớn
ngng th cỳng t tiờn vn c duy trỡ v
phỏt trin, to ra nột c sc ca vn húa Vit
Nam. Trong mt s vựng ng bo dõn tc
cng cú tớn ngng riờng ca mỡnh. Tuy nhiờn,
cú iu cn chỳ ý l nu khụng cú nhng gii
phỏp giỏo dc tt thỡ nhng c dõn vn
mong mun sng thun hu theo giỏo lớ ca

cha bn lnh v kinh nghim x lớ cỏc vn
ca a phng nờn khụng phỏt huy c
vai trũ ca mỡnh.
b. S phỏt trin ca nn kinh t
Hin nay, nn kinh t nhiu thnh phn
phỏt trin theo nh hng xó hi ch ngha ó
lm thay i rt nhiu cỏch suy ngh, cỏch lm
n, li sng ca dõn c. Nú cú c nhng tỏc
ng tớch cc cng nh tiờu cc n con ngi.
Khi cuc sng ó cú nhiu thay i, mc sng
c nõng lờn mt cỏch ỏng k, con ngi cú nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 3/2004 47

iu kin m mang kin thc, giao lu vi bờn
ngoi, nh ú m trỡnh hiu bit c m
rng. iu ú li cng cú ý ngha hn i vi
cỏc nh qun lớ. Thụng tin n vi con ngi
ngy cng a dng, nhiu chiu ó ũi hi mt
k nng x lớ thụng tin mc cao, buc cỏc
nh qun lớ phi nõng cao trỡnh khi m cỏc
phng tin thụng tin i chỳng tr nờn phong
phỳ hn cựng vi s phỏt trin ca nn kinh t.
Tuy nhiờn, iu cn bn n l tỏc ng tiờu
cc ca nú. Khi trỡnh ca ngi ta cũn hn
ch cha theo kp vi s phỏt trin thỡ nhn
thc rt d lch lc nht l cỏc thụng tin n t
nhng ngun khụng chớnh thc v xut phỏt vi

hin nay, c bit l i vi chớnh quyn cp c
s. Vn l ch nh hng sao cho cỏc yu
t ú nh hng cú li v cú c ch hu hiu
cho s tỏc ng tớch cc ca chỳng, trong ú
vn tng cng dõn ch t c s cú ý ngh
ht sc quan trng.
Mt s ý kin xut
Vn cú tớnh tiờn quyt trong t chc v
hot ng ca chớnh quyn a phng l gii
quyt mi quan h gia dõn c vi chớnh quyn
vi cỏc ni dung: C s hỡnh thnh, kh nng
thc hin nhim v, kh nng kim soỏt hot
ng ca cỏc c quan nh nc T õy, cn
nhỡn li thc t mt cỏch ton din v t chc
v hot ng ca chớnh quyn cp xó. T nhng
phõn tớch trờn, xin nờu ra mt vi ý kin v ci
cỏch b mỏy nh nc trong phm vi chớnh
quyn cp xó nh sau:
1. Vn xỏc nh HND cp xó l c quan
i din dõn c a phng nm trong h
thng c quan quyn lc nhng cn cú s xỏc
nh rừ rng hn nhng vn m c quan ny
cú quyn quyt nh trỏnh tỡnh trng phõn
quyn cỏt c bi cỏc lng xó. Hin nay, nhng
vn do HND quyt nh khụng phi l
nhiu v quyn lc thc t li ch yu thuc v
UBND. Nu ó cú s xỏc nh thm quyn rừ
rng hn cho hai loi c quan ny thỡ quyn
ca HND mi c m bo trờn thc t v
UBND s khụng th ln quyn ng thi

phỏt t c im ca tng a phng. Nh
nc phi cú chớnh sỏch rừ rng vi nhng
ngi c o to theo quy hoch cỏn b,
trong ú cú s ói ng cn thit m bo cho
h cú th yờn tõm cụng tỏc lõu di. Vic o to
cn chỳ ý n cỏc tỏc nghip nghip v, n
kh nng x lớ tỡnh hung trong qun lớ. Phi
xỏc nh rừ quyn v ngha v ca ngi c
o to, qua ú cú th rng buc trỏch nhim
ca h vi a phng. Phi lu ý kh nng
thc t v nghip v ó c o to ca tng
cỏn b cho phự hp vi cụng vic. Tiờu chun
cỏn b c xỏc nh phi rừ rng trỏnh tỡnh
trng b trớ cỏn b theo cm tớnh, quen bit v
nht l theo quan im dũng h. Vic s dng
cỏn b tr cú nng lc, c o to c bn
phi c u tiờn nh mt gii phỏp lõu di.
5. Vn hip thng dõn ch trong bu c
HND. õy l vn cú ý ngha quan trng,
liờn quan cht ch vi dõn ch c s, m bo
quyn lc trc tip ca nhõn dõn. Nh ó phõn
tớch trờn, hot ng bu c rt d b nh
hng bi t chc dõn c theo kt cu dũng h,
huyt thng. Vic tuyờn truyn, vn ng nhõn
dõn hiu ỳng ý ngha ca cỏc nguyờn tc ca
bu c phi c tin hnh mt cỏch sõu rng
kt hp vi vic xõy dng mi on kt ton
dõn, cng c h thng chớnh tr c s. iu ú
khụng ch cú ý ngha trc tip trong vic xõy
dng h thng chớnh quyn mnh a phng