Đặc san 60 năm liên hợp quốc
10 Tạp chí luật học
ThS. phạm trờng giang *
Trần Lê Phơng
in nay, khng b quc t ó tr thnh
mt thỏch thc to ln i vi tt c cỏc
quc gia trờn th gii. Trong vi thp k gn
õy, cỏc hot ng khng b trờn th gii
ngy cng gia tng vi tớnh cht phc tp,
hỡnh thc a dng gõy hu qu nng n cho
nhiu quc gia, tỏc ng trc tip n an
ninh trong khu vc v trờn th gii. Nhng
v khng b nh v 11/9 ti M, v ỏnh
bom xe la ti Tõy Ban Nha (11/3/2004), v
bt cúc con tin ti Liờn bang Nga (thỏng
9/2004) v gn õy l nhng v khng b ti
Anh, Ai Cp (thỏng 7/2005) ó gõy ra thit
hi vụ cựng nghiờm trng v li kớ c
kinh hong cho cng ng quc t.
Ngay t nhng nm 60 ca th k XX
khng b quc t tr thnh mt thỏch thc
ln i vi cng ng quc t. Vỡ th, vn
chng khng b quc t t lõu ó c cỏc

luụn c i hi ng xem xột, tho lun.
tng th kớ Liờn hp quc thng xuyờn
trỡnh lờn i hi ng cỏc bỏo cỏo v vn
ny, trong ú im li tỡnh hỡnh khng b
quc t v thc tin ca quc gia trong vic
ban hnh cỏc vn bn phỏp quy, thc hin
cỏc bin phỏp chng khng b cng nh hp
H

* V phỏp lut v iu c quc t
B ngoi giao Đặc san 60 năm liên hợp quốc
Tạp chí luật học 11

tỏc chng nn khng b. Trờn c s tho
lun ti U ban phỏp lớ v theo ngh ca
U ban ny, cỏc khoỏ hp thng niờn ca
i hi ng Liờn hp quc ó ln lt
thụng qua cỏc ngh quyt v cỏc bin phỏp
chng khng b quc t v ngy
09/12/1994 i hi ng khoỏ 49 ó thụng
qua Tuyờn b v cỏc bin phỏp loi tr
khng b quc t.
iu ỏng nhn mnh l ti din n
Liờn hp quc, cng ng quc t khụng ch
lờn ỏn khng b v khng nh quyt tõm
chng khng b quc t m thc s ó bt
tay vo xõy dng cỏc quy phm phỏp lớ quc

i din ca tt c cỏc quc gia thnh viờn
Liờn hp quc. Hot ng ca y ban ny ó
dn n vic Liờn hp quc thụng qua c
2 Cụng c mi v chng khng b quc t.
C th l vo ngy 12/01/1998, i hi ng
Liờn hp quc thụng qua Cụng c trng tr
nhng hnh ng khng b bng bom v vo
ngy 09/12/1999, i hi ng Liờn hp
quc khoỏ 55 li thụng qua Cụng c v
trng tr nhng hnh vi ti tr cho cỏc hot
ng khng b. Gn õy nht, ngy
13/4/2005, i hi ng Liờn hp quc ó
thụng qua Cụng c v trng tr nhng hnh
ng khng b bng ht nhõn.
Khi núi v nhng úng gúp ca Liờn hp
quc trong vic u tranh chng khng b
quc t, khụng th khụng nhc n nhng n
lc v c gng to ln ca cỏc t chc chuyờn
mụn Liờn hp quc nh T chc hng khụng
dõn dng quc t, T chc hng hi quc t
v T chc nng lng nguyờn t quc t
trong vic thỳc y cỏc quc gia kớ kt 8
iu c quc t a phng khỏc v chng
khng b quc t. ú l Cụng c Tụkiụ
nm 1963, Cụng c Lahaye nm 1970,
Cụng c Mụngtrờan nm 1971 v chng
khng b i vi hng khụng dõn dng quc
t, Cụng c nm 1988 v bo v an ton vt
Trong những năm gần đây, trước yêu cầu
thực hiện tốt vai trò trung tâm, điều phối
trong cuộc chiến chống khủng bố, Liên hợp
quốc đã và đang nỗ lực đưa ra chiến lược về
chống khủng bố quốc tế. Báo cáo của nhóm
chuyên gia cao cấp do Tổng thư kí lập ra đã
xác định 5 nhân tố cơ bản của chiến lược
chống khủng bố quốc tế. Nhân dịp tham gia
Hội nghị thượng đỉnh thế giới về dân chủ,
khủng bố và an ninh (tổ chức tại Tây Ban
Nha ngày/10/3/2005 kỉ niệm 1 năm vụ đánh
bom Mađrít), Tổng thư kí Liên hợp quốc
Kôphi Anan đã có bài phát biểu mang tựa
đề “Chiến lược toàn cầu về chống khủng
bố” một lần nữa khẳng định lại năm nhân tố
này, đó là: khuyên ngăn những nhóm chống
đối không chọn khủng bố như biện pháp
thực hiện mục tiêu của mình; ngăn cản
những kẻ khủng bố tiếp cận những phương
tiện thực hiện tấn công; kiềm chế các quốc
gia hỗ trợ cho khủng bố; tăng cường năng
lực ngăn ngừa khủng bố của các quốc gia và
bảo vệ các quyền con người trong cuộc
chiến chống khủng bố.
Tuy đề xuất nêu trên chưa chính thức
được Liên hợp quốc chấp nhận và cũng cần có
thời gian để nghiên cứu và thông qua, có thể
thấy đây là nỗ lực lớn của Tổng thư kí Liên
hợp quốc và nhóm chuyên gia cao cấp. Trong
thời gian tới, đặc biệt trong các khóa họp của

Các công ước hiện hành đã quy định rõ
các nghĩa vụ của các bên kí kết như ngăn
ngừa các hoạt động khủng bố, bắt giữ kẻ
phạm tội, truy cứu trách nhiệm kẻ phạm tội,
dẫn độ kẻ phạm tội cho quốc gia liên quan để
truy cứu trách nhiệm hình sự, trợ giúp về tố
tụng hình sự và cung cấp thông tin liên quan
đến khủng bố quốc tế.
Các công ước hiện hành về chống khủng
bố đòi hỏi các quốc gia tiến hành những biện
pháp cần thiết để ngăn ngừa các hành động
lập kế hoạch và chuẩn bị trên lãnh thổ của
mình nhằm tiến tới thực hiện các hoạt động
khủng bố ở trong hoặc ở ngoài lãnh thổ nước
đó. Theo đó, các quốc gia cấm các hoạt động
bất hợp pháp của các cá nhân, tổ chức nhằm
khuyến khích, kích động, tổ chức, tài trợ
hoặc tham gia các hành vi khủng bố; cũng
như trao đổi thông tin, phối hợp các biện
pháp hành chính hoặc các biện pháp khác để
ngăn ngừa việc phạm tội.
(2)

Theo quy định của các công ước, các
quốc gia phải coi các hoạt động khủng bố
nêu trong các công ước liên quan là tội hình
sự theo pháp luật của nước mình và các tội
ác đó phải bị trừng trị một cách thích đáng
tương xứng với tính chất nghiêm trọng của
các tội ác này. Các đối tượng phải bị trừng trị

quốc gia cũng phải thông báo cho quốc gia
có công dân bị bắt giữ biết về việc bắt giữ,
kết quả điều tra sơ bộ và dự kiến có thực
hiện quyền tài phán hay không.
Các quốc gia bắt giữ có trách nhiệm truy
cứu trách nhiệm hình sự kẻ phạm tội hoặc
dẫn độ cho quốc gia liên quan để truy cứu
trách nhiệm hình sự, bất kể là tội phạm xảy ra §Æc san 60 n¨m liªn hîp quèc
14 T¹p chÝ luËt häc

ở trong hay ngoài lãnh thổ nước mình. Theo
đó, có thể thấy các công ước hiện hành về
chống khủng bố dành cho các quốc gia quyền
lựa chọn giữa việc truy cứu trách nhiệm hình
sự kẻ khủng bố và việc dẫn độ kẻ khủng bố
cho quốc gia khác. Việc truy cứu trách nhiệm
hình sự những kẻ phạm tội không hẳn chỉ phụ
thuộc vào việc tội phạm đó có xảy ra trên lãnh
thổ của mình hay không.
Khi một quốc gia nào đó không truy cứu
trách nhiệm hình sự đối với kẻ phạm tội
khủng bố thì họ có nghĩa vụ phải dẫn độ kẻ
phạm tội cho các nước liên quan xét xử. Tuy
nhiên, việc dẫn độ phải tuân thủ các quy định
liên quan của quốc gia được yêu cầu cũng
như quy định của các điều ước về dẫn độ
giữa quốc gia yêu cầu và được yêu cầu.

các bên kí kết, các công ước về chống khủng
bố nhấn mạnh việc thương lượng để giải
quyết. Các công ước cũng mở ra khả năng
các bên kí kết sử dụng các phương thức hoà
bình khác là trọng tài và Toà án quốc tế
Lahaye (ICJ) nếu phương thức thương lượng
không đem lại kết quả. Theo quy định tương
ứng của các công ước này thì chỉ cần một
bên kí kết có tranh chấp đề nghị là có thể bắt
đầu thủ tục giải quyết các tranh chấp bằng
trọng tài và nếu trong vòng 6 tháng kể từ
ngày có yêu cầu mà các bên tranh chấp
không tổ chức được trọng tài thì một bên nào
đó cũng có thể đưa ra Toà án quốc tế Lahaye
(ICJ) để giải quyết. Tuy nhiên, Công ước
1979 về bảo vệ an toàn vật liệu hạt nhân có
quy định khác, cụ thể là nếu qua thời hạn 6
tháng mà các bên không thỏa thuận được
trọng tài thì cũng chưa đưa ra Toà án quốc tế
Lahaye giải quyết mà đề nghị Chánh án Toà
án quốc tế Lahaye hoặc Tổng thư kí Liên
hợp quốc cử một hoặc nhiều trọng tài (Điều
17). Trong trường hợp đề nghị của các bên
có xung đột, chẳng hạn một bên đề nghị
Tổng thư kí Liên hợp quốc nhưng bên khác Đặc san 60 năm liên hợp quốc
Tạp chí luật học 15


b ch ngha khng b. Nhng ngh quyt
ca Hi ng bo an rt cú ý ngha trong
cuc chin chng khng b, trong s ny,
phi nhc n cỏc ngh quyt 1373, 1267,
1445, 1566 Trong khi ngh quyt 1373 ó
ra cỏc bin phỏp phỏp lớ chung, nhng
ngh quyt khỏc quy nh c th hn v cỏc
bin phỏp cn thc hin ngn nga v
trng tr ti phm khng b quc t.
Ngh quyt 1373 (nm 2001) ó ra
mt lot cỏc bin phỏp nhm ngn nga v
trng tr vic ti tr cho cỏc hot ng khng
b cng nh vic thc hin cỏc hnh ng
khng b. Ngh quyt yờu cu cỏc quc gia
phi hỡnh s hoỏ cỏc hnh vi cung cp ngun
ti chớnh cho khng b, khụng dung tỳng,
cha chp nhng k khng b, tin hnh cỏc
bc cn thit ngn nga vic thc hin
cỏc hnh ng khng b v h tr cỏc quc
gia khỏc trong vic iu tra hỡnh s cng nh
vic thc hin cỏc th tc t tng hỡnh s
liờn quan n hnh vi ti tr khng b
Ngh quyt cng kờu gi cỏc quc gia tng
cng trao i thụng tin, hp tỏc quc t
thụng qua cỏc tho thun song phng v a
phng ngn nga v trng tr bn ti
phm khng b, gia nhp cỏc iu c quc
t v khng b v thc hin y cỏc iu
c quc t ny.
Nh ó nờu trờn, cỏc ngh quyt khỏc quy

quốc gia
Hiện nay, có thể nói những hoạt động
liên quan đến chống khủng bố trong khuôn
khổ Liên hợp quốc nhìn chung thuộc 3 nhóm
sau: Đại hội đồng, Hội đồng bảo an và Tổng
thư kí. Trong khuôn khổ Đại hội đồng, kể từ
năm 1972, chống khủng bố là đề mục được
Ủy ban chuyên trách thuộc Ủy ban VI thảo
luận thường xuyên. Nội dung thảo luận của
Ủy ban này chủ yếu tập trung vào việc xây
dựng các công ước về chống khủng bố. Hội
đồng bảo an hoạt động rất tích cực về vấn đề
này và đã ra nhiều nghị quyết về chống
khủng bố như đã nêu trên đây. Bên cạnh đó,
các nghị quyết của Hội đồng bảo an cũng đã
thành lập một số cơ chế liên quan đến chống
khủng bố như Ủy ban chống khủng bố, Ủy
ban 1267, Nhóm làm việc 1566 Những cơ
chế này được thành lập do một nghị quyết
tương ứng của Hội đồng bảo an và đảm
nhiệm một nhiệm vụ riêng biệt (ví dụ: Ủy
ban chống khủng bố bảo đảm và trợ giúp các
quốc gia thực hiện Nghị quyết 1373, Ủy ban
1267 có nhiệm vụ trừng trị Al Qaeda và các
phần tử liên quan.). Trong thời gian qua,
những cơ chế này đã thực hiện tốt nhiệm vụ
của mình, được cộng đồng quốc tế đánh giá
cao.
(4)
Bên cạnh những hoạt động của Đại

lực của Liên hợp quốc và các tổ chức
chuyên môn của nó trong thời gian qua đã §Æc san 60 n¨m liªn hîp quèc
T¹p chÝ luËt häc 17

tạo nên cơ sở pháp lí vững chắc cho việc đấu
tranh chống khủng bố quốc tế. Một đặc thù
của khủng bố quốc tế là không chỉ bó hẹp
trong phạm vi lãnh thổ của một quốc gia đơn
lẻ, do đó nếu thiếu sự phối hợp và hợp tác
của các quốc gia khác thì hoạt động chống
khủng bố do từng quốc gia tiến hành cũng
khó đạt được mục tiêu đề ra. Điều đó đòi hỏi
các biện pháp chống khủng bố quốc tế phải
được thực hiện một cách đồng bộ, có sự phối
hợp nhịp nhàng và chặt chẽ giữa các quốc
gia với nhau. Trong cuộc đấu tranh này với
tư cách là tổ chức toàn cầu lớn nhất thực
hiện chức năng duy trì hoà bình và an ninh
quốc tế, Liên hợp quốc có một vai trò hết sức
quan trọng. Rõ ràng là ngoài Liên hợp quốc
ra, khó tìm được cơ chế quốc tế hoặc một tổ
chức quốc tế khác có đủ uy tín và điều kiện
để giữ vị trí chủ đạo trong việc tập hợp lực
lượng đấu tranh với nạn khủng bố quốc tế ở
cấp độ toàn cầu.
Tuy nhiên, để thực hiện thành công vai
trò trung tâm điều phối của mình trong cuộc

HĐBA được trao trách nhiệm chính trong việc duy trì
hòa bình và an ninh quốc tế (thay mặt LHQ); HĐBA
xác định có sự đe dọa, phá hoại hòa bình và đưa ra
kiến nghị hoặc quyết định các biện pháp cần được tiến
hành để duy trì hoặc khôi phục hòa bình và an ninh
quốc tế; các nghị quyết của HĐBA có giá trị pháp lí
ràng buộc đối với các quốc gia thành viên.
(2). Điều 4 Công ước 1979 chống bắt cóc con tin,
Điều 12 Công ước 1988 ngăn ngừa các hành vi phạm
pháp chống lại an toàn hàng hải, Điều 15 Công ước
1998 về trừng trị khủng bố bằng bom, Điều 18 Công
ước năm 2000 về trừng trị việc tài trợ khủng bố.
(3). Khoản 2 Điều 13 Công ước Tôkiô 1963, khoản 1
Điều 6 Công ước Lahaye 1970, khoản 1 Điều 6 Công
ước Môngtơrêan 1971, khoản 1 Điều 6 Công ước 1973,
khoản 1 Điều 6 Công ước 1979 chống bắt cóc con tin,
Điều 9 Công ước 1980 về an toàn vật liệu hạt nhân, Điều
7 Công ước 1988 trừng trị các hành vi phi pháp chống lại
an toàn hàng hải, khoản 1 Điều 7 Công ước 1998 về
trừng trị việc khủng bố bằng bom và khoản 1 Điều 9
Công ước trừng trị việc tài trợ khủng bố.
(4). Phát biểu của các quốc gia tại Phiên họp ngày
20/4/2005 của HĐBA về công việc của các ủy ban này.