Khóa h
ọc LTðH môn Hóa –Thầy Ngọc
Phương pháp gi
ải các bài tập ñặc trưng về Axit cacboxylic Hocmai.vn – Ngôi trường chung của học trò Việt Tổng ñài tư vấn: 1900 58-58-12
- Trang | 1
-PHƯƠNG PHÁP GIẢI CÁC BÀI TẬP ðẶC TRƯNG VỀ AXIT CACBOXYLIC
TÀI LIỆU BÀI GIẢNG1. Xác ñịnh CTPT từ CT thực nghiệm
Cách làm: gồm 3 bước
Bước 1: Từ CT thực nghiệm, viết lại CTPT theo n .
Bước 2: Tính k theo n.
Bước 3: so sánh giá trị k tìm ñược với ñặc ñiểm Hóa học của chất hữu cơ ñã cho hoặc tính chất của k.
VD: Axit cacboxylic no, mạch hở X có công thức thực nghiệm (C
3
H
4
O
3
)
n
, vậy công thức phân tử của X là:
A.
C

2
3 nn
−
+
×
=

→
n = 2 .
→
CTPT của X là C
6
H
8
O
6.

ðể làm cách này thì các em phải nắm rất vững công thức tính ñộ bất bão hòa k.
Cách 2: Dựa vào việc xây dựng CTPT tổng quát.
Axit cacboxylic no, mạch hở có CTPT tổng quát dạng: C
x
H
2x+2-k
(COOH)
k.

Áp dụng ñịnh luật bảo toàn nguyên tố, ta có:




Cách 3: Dựa vào công thức thực nghiệm và ñặc ñiểm hóa học.
(C
3
H
4
O
3
)
n
là acid
→
CTCT dạng:
(
)
2
3
2
3
4
2
3
3
n
n
n
n
n
COOHHC
−−


- Khi ñốt cháy:
2 2
H O CO
n = n
.

Ngoài ra, cũng cần chú ý ñến các dãy có công thức dạng C
n
H
2n-2
O
x
(no, mạch hở, 2 chức hoặc không no,
một nối ñôi, mạch hở, ñơn chức) khi ñốt cháy:
2 2
H O CO
n < n
và
2 2
axit CO H O
n = n - n

Ví Dụ : Cho m gam hỗn hợp gồm hai chất X và Y ñều thuộc dãy ñồng ñẳng của axit metacrylic tác dụng
với 300 ml dung dịch Na
2
CO
3
0,5M. Thêm tiếp vào ñó dung dịch HCl 1M cho ñến khi khí CO
2
ngừng


n = 3,25 m = 0,2(14 3,25 + 30) =
15,1 gam
→ → ×

3. Bài tập về hằng số axit
Khóa h
ọc LTðH môn Hóa –Thầy Ngọc
Phương pháp gi
ải các bài tập ñặc trưng về Axit cacboxylic Hocmai.vn – Ngôi trường chung của học trò Việt Tổng ñài tư vấn: 1900 58-58-12
- Trang | 2
-- Axit cacboxylic là các axit yếu nhưng có ñầy ñủ tính chất của một axit (5 tính chất: làm ñỏ quỳ tím, tác
dụng với kim loại giải phóng hiñro, tác dụng với bazơ/oxit bazơ, muối).
- ðộ mạnh của axit (ñặc trưng bởi K
a
, K
a
càng lớn, tính axit càng mạnh) phụ thuộc vào gốc hiñrocacbon
(R) liên kết với nhóm chức cacboxyl –COOH.
Ví Dụ : Biết hằng số axit của CH
3
COOH:
3
-5

Sau phân ly: 0,1(1 – x) 0,1(1 + x) 0,1x
Thay các giá trị nồng ñộ tại thời ñiểm cân bằng sau phân ly vào biểu thức tính K
a
, ta có:
[ ]
- +
3
-5 -4
a
3
CH COO H
0,1(1 + x) 0,1x
K = = = 1,5.10 x 1,5.10
CH COOH 0,1(1 - x)
   
×
   
→ ≈

Do ñó,
+ 4
pH = -lg H = -lg(0,1 1,5.10 ) = 4,824
−
 
×
 

4. Bài tập về phản ứng thế Hiñro linh ñộng
Hiñro trong nhóm chức của axit … có khả năng thế bởi ion kim loại và ñược gọi là “Hiñro linh ñộng”.
Phản ứng thế Hiñro linh ñộng bằng ion kim loại có thể xảy ra với kim loại, oxit kim loại, bazơ, hoặc muối,

7
COOH.
(Trích ñề thi tuyển sinh ðH – Cð khối B – 2008)
Cách giải chi tiết bài tập này bằng phương pháp Bảo toàn khối lượng và Tăng giảm khối lượng có thể tham
khảo ở các bài học trước.
Tuy nhiên, trong trường hợp bất ñắc dĩ, ta vẫn có thể tìm ñược kết quả ñúng là B khi thử lại các ñáp án với
ñề bài theo kinh nghiệm
“số mol thường là một số tròn”
Ở ñây, chỉ có CH
3
COOH (M = 60) có số mol tương ứng là
3,6
= 0,6 mol
60
là thỏa mãn kinh nghiệm trên và
ñáp án B nhiều khả năng là ñáp án ñúng nhất.
VD
3
: Cho 5,76 gam axit hữu cơ X ñơn chức, mạch hở tác dụng hết với CaCO
3
thu ñược 7,28 gam muối
của axit hữu cơ. Công thức cấu tạo thu gọn của X là:
A
. CH
2
=CH-COOH. B. HC≡C-COOH.
C. CH
3
-CH
2

H
5
-COOH.
(Trích ñề thi tuyển sinh ðH – Cð khối A – 2007)
Dữ kiện 1
→
Y có 2 nguyên tử C
→
loại B, D.
Dữ kiện 2
→
Y có 2 chức axit
→
loại C.
5. Bài tập về phản ứng ñốt cháy muối cacboxylat
ðốt cháy hợp chất hữu cơ có chứa kim loại
→
tạo muối cacbonat
Thì
2
C (chÊt h÷u c¬) C (CO ) C (muèi cacbonat)
n = n + n

Ví dụ:
o
2
+ O , t
2 3 2 2
ChÊt h÷u c¬ X (C, H, O, Na) Na CO
+ CO + H O

x
H
y
COOH.
Từ sơ ñồ các phản ứng:
→ →
o
2
+ O , t
+ NaOH
x y x y 2 3 2 2
C H COOH C H COONa Na CO + CO
+ H O

6,36
106
→ ×
2 3
A Na CO
n = 2n = 2 = 0,12 mol

Áp dụng bảo toàn nguyên tố ñối với C trong phản ứng cháy, ta có:
6,36 7,92
4
106 44
2 3 2
C (A) C (Na CO ) C (CO )
n = n + n = + = 0,2 mol

→

B.
NaOOC-COOH.

C.
NaOOC-COONa.
D.
NaOOC-CH=CH-COONa.
Không cần mất công giải chi tiết bài toán, chỉ cần một nhận xét: “ñốt cháy hoàn toàn A không thu ñược
H
2
O
→
trong CTPT của A không còn chứa nguyên tử H” là ta ñã có thể tìm ñược ñáp án ñúng là C.
6. Bài tập về phản ứng tạo dẫn xuất của axit cacboxylic
VD:
Cho 0,04 mol một hỗn hợp X gồm CH
2
=CH-COOH, CH
3
COOH và CH
2
=CH-CHO phản ứng vừa ñủ
với dung dịch chứa 6,4 gam brom. Mặt khác, ñể trung hoà 0,04 mol X cần dùng vừa ñủ 40 ml dung dịch
NaOH 0,75M. Khối lượng của CH
2
=CH-COOH trong X là:

A.
1,44 gam.
B.