www.Beenvn.com
1
Nguy!n "ình "#ng S$ l%&c v'
k! thu"t v# s$n d%u
I) K+ thu,t quan tr-ng nh% th. nào? 4
II) Tóm t/t l0ch s1 k+ thu,t v2 s$n d*u 5
III) V,t li3u v2 s$n d*u 14
1) V,t li3u )4 14
2) Màu 17
3) Dung môi, ch5t t6o màng, ch5t trung gian, d*u bóng 24
4) Bút lông 26
5) Quy )0nh v' an toàn 27
6) Ánh sáng trong studio 28
IV) K+ thu,t v2 s$n d*u c7 )i8n 29
1) K+ thu,t Flemish 30
K! thu" t c#a Jan Vermeer 31
2) K+ thu,t Venetian 36
3) K+ thu,t v2 tr9c ti.p 37
4) "7i m:i nh( Rembrandt 37
3 nguyên t$c c% b&n c#a k! thu"t v' nhi(u l)p 37
M*t s+ công th,c pha d-u v' 38
V) Tôi v2 nh% th. nào? 40
L(i k.t 44
Tài li3u tham kh;o 45
Thâu tóm chi ti.t v' toàn b= k+ thu,t v2 s$n d*u trong 5 – 10 th. kF, l6i còn
thòng thêm cái )uôi c<a h$n 30 n#m kinh nghi3m b;n thân, là m=t )i'u không
th8 làm )%&c trong vòng 2 – 3 ti.ng )Cng hC cDng nh% trên vài chGc trang vi. t.
Vi3c này )òi hBi m=t khóa gi;ng vài h-c kH k.t h&p l@ thuy.t v:i th9c hành, nh%
)ã và )ang )%&c ti.n hành t6i các )6i h-c m+ thu,t c<a các n%:c phát tri8n, và
c*n biên so6n m= t cu>n sách dày hoIc giáo trình tJ mJ. Vì th., t6i bu7i nói chuy3n
cDng nh% trong bài vi.t này, tôi chJ có th8 )i l%:t qua ph*n l0ch s1 v:i m=t s>
danh ho6 tiêu bi8u nhKm minh ho6 cho vi3c phát tri8n k+ thu,t s$n d*u, nh5n
m=t s> chi ti.t v' ho6 phLm, nêu tóm t/t 3 k+ thu,t v2 s$n d*u c7 )i8n chính.
Cu>i cùng, )8 khBi quên mình, tôi gi:i thi3u vài nét v' k+ thu,t v2 s$n d*u c<a
b;n thân.
Ch/c ch/n bài vi.t không tránh khBi thi.u sót. Vì v,y, tôi hy v-ng nh,n )%&c góp
@ tM phía )=c gi; )8 có th8 )%a vào nhAng b7 sung và/hoIc s1a chAa c*n thi.t,
v:i mGc )ích duy nh5t là giúp ích cho t5t c; nhAng ai quan tâm t:i k+ thu,t v2
s$n d*u, )8 h- có th8 dùng bài vi.t này nh% m=t trong nhAng nguCn tham kh;o
hay tra cNu.
Nhân )ây, tôi mu>n c;m $n Ban M+ thu,t Hi3n )6i, cG th8 là bà Bùi Nh% H%$ng
và ông Ph6m Trung, )ã m(i tôi nói chuy3n, và c;m $n "HMT Hà N=i )ã )Nng ra
t7 chNc bu7i nói chuy3n này. Tôi cDng c;m $n ho6 s? Lê Huy Ti.p, ho6 s? VD
Huyên, và các thính gi; khác mà tôi không bi.t tên vì nhAng nh,n xét qu@ giá và
nhAng câu hBi sâu s/c )ã giúp tôi hoàn thi3n bài vi.t d%:i )ây. Tôi )a t6 t5t c;
các thính gi; )ã l/ng nghe tôi nói chuy3n tM ) *u ).n cu>i trong su>t g*n 3 gi(
)Cng hC hCm 8/1/2009 t6i "HMT Hà N=i, mIc dù nhi'u ng%(i hôm )ó )ã ph;i
)Nng nghe vì không có )< gh. ngCi trong h=i tr%(ng.
Nguy!n "ình "#ng
là ngh' th< công. D*n d*n các ho6 s? và nhà )iêu kh/c xu5t chúng ) %&c ng%4ng
m= nh% nhAng ng%(i r5t giBi quy t/c và k+ thu,t )8 có th8 )0nh hình hOn mang,
t6o nên s;n phLm có giá tr0 thLm m+ tM s9 hOn lo6n. T:i kho;ng n#m 1500 các
nhà nhân v#n PhGc h%ng t6i P )ã thành công trong cu=c )5u tranh )%a h=i h-a,
)iêu kh/c và ki.n trúc thành các môn c<a ngh3 thu,t t9 do.
Dùng s$n )8 v2 nh% th. nào là ) i'u r5t quan tr-ng )>i v:i ho6 s?, liên quan ). n
vi3c t6o ra m=t hi3n th9c bKng tranh. "i'u này có th8 sánh ngang k+ thu,t ch6y
ngón tay, dùng c7 tay, c$ th8 )8 làm phát ra âm thanh )>i v:i m=t ngh3 s? piano,
hay toán h-c và k+ thu,t l,p ch%$ng trình )>i v:i nhà v,t l@ l@ thuy.t, bQi thi.u
nó m-i c;m xúc, tr9c c;m c<a ngh3 s? hay nhà khoa h-c s2 chJ dMng Q mNc
nghi3p d%, èo u=t, không m5y giá tr0. Tính t9 do trong bi:u hi/n ch; tr< thành
ngh/ thu"t ch=ng nào c&m xúc >?@c ch1 ng9 b<i ki1n th, c, lA trí và kinh nghi/m.
ChRng nhAng các ho6 s? mà các nhà l@ lu,n phê bình m+ thu,t, hay t5t c; nhAng
ai vi.t v' h=i h-a nh% các nhà báo cDng c*n bi.t v' k+ thu,t v2 s$n d*u, cho dù
Q mNc phi th9c hành. Lí do th,t )$n gi;n: N.u không hi8u k+ thu,t v2 s$n d*u
thì không th8 khen )úng hoIc chê )úng m=t bNc tranh s$ n d*u cDng nh% tác gi;
c<a nó )%&c.
Ng%(i ta th%(ng cho rKng các )6i danh ho6 bao gi( cDng hay v' m-i ph%$ng
di3n trong ngh'. "ó là m=t s9 nh*m lSn. Các thiên tài cD ng tMng m/c lOi. Thí dG
)i8n hình là Leonardo da Vinci:
Leonardo da Vinci (1452 ! 1519) ”BAa t>i cu>i cùng” (1495 ! 1498), 460 x 880 cm,
Nhà th( Santa Maria delle Grazie, Milan
www.Beenvn.com
www.Beenvn.com
6
N'n v#n minh c7 x%a nh5t Q vùng "0a Trung H;i, bao gCm La Mã, Hy L6p và Ai
c,p (t.k. 6 TCN – t.k. 4) )ã bi.t tr=n các h6t màu tìm th5y trong thiên nhiên v:i
sáp ong (encaustic) )8 v2. TM cu>i th(i La Mã c7 ) 6i (t.k. 4) cho ).n )*u th(i
PhGc H%ng (th. kF 15), k+ thu,t c7 )ó d*n d*n )%&c thay th. bKng s$n d*u và
tempera (màu tr=n lòng )B trNng gà). Lúc )*u, Q Hy L6p và P ng%(i ta dùng d*u
oliu, có nh%&c )i8m là r5t lâu khô.
1) K.t qu; nghiên cNu g*n )ây nh5t cho th5y s$n d* u )ã )%&c dùng )8 v2 tM
th. kF 5 – 7 t6i Tây Afghanistan (12 trong s> 50 hang t6i Bamiyan). Các nhà khoa
h-c tM 3 trung tâm nghiên cNu c<a Nh,t, Pháp và M+ ) ã dùng các ph%$ng pháp
khác nhau )8 phân tích hàng tr#m mSu th1. H- phát hi3n ra rKng nhAng bNc h-a
trên t%(ng hang Q Bamiyan )%&c v2 bKng màu, trong )ó có vermillion (sulfide
th<y ngân) và lapis lazuli (g*n Bamyian có mB lapis lazuli), tr=n v:i d*u h6t thu>c
phi3n và d*u walnut (h6t cây óc chó), v:i m=t k+ thu,t v2 nhi'u l:p, có c; láng
màu, t%$ng t9 nh% k+ thu,t v2 s$n d*u c<a th(i Trung C7 sau này [2]. TM )ó, có
vT nh% k+ thu,t v2 s$n d*u )ã )%&c lan truy'n sang ph%$ng Tây theo con
)%(ng t$ lGa.
Tranh s$n d*u tM th. kF 5 - 7 (ph;i) tìm th5y n# m 2001 trong hang Q Bamiyan (Afghanistan) (trái)
(theo k.t qu; nghiên cNu c<a các nhà khoa h-c Nh,t - Pháp - M+ công b> 4/2008)
2) Tu s? Theophilus (~ 1070 – 1125) là ng%(i công b> cu>n sách )*u tiên )'
c,p t:i k+ thu,t v2 s$n d*u nhan )' “Schedula diversarum artium” (Latin, Danh
mGc các ngh3 thu,t khác nhau) hoIc “De diversibus artibus” (Latin, V' các ngh3
"
Jan Van Eyck (1395 ! 1441):
trái: Ng%(i )àn ông )=i kh#n )B (t9 ho6?); ph& i: “Giovanni Arnolfini và v&” (1434)
81.8 x 59.7 cm, s$n d*u trên gO, London National Gallery
Minh ho6 n7i ti.ng nh5t cho k+ thu,t c<a Van Eyck (k+ thu,t Flemish hay
Flamand) là bNc tranh “Giovanni Arfnolfini và v@”. Van Eyck vSn dùng các h6t
màu khoáng ch5t nh% các ho6 s? P, song d*u lanh )ã khi. n các h6t màu trQ nên
r9c r4 h$n, màu trông trong h$n vì các h6t màu )%&c treo l$ l1ng trong l:p d*u
lanh, t6o nên hi3u qu; quang h-c, và thi.t l,p m=t tiêu chuLn trong h=i ho6 mà
cho ).n t,n ngày nay ch%a có m=t ch5t li3u v2 nào khác có th8 v%&t qua )%&c.
Sau Van Eyck, k+ thu,t ch. t6o s$n d*u )ã )%&c liên tGc phát tri8n:
- Antonello da Messina (1430 – 1479) pha oxide chì vào s$n d*u )8 làm khô
nhanh h$n. Th9c ch5t )ó là d*u h6t óc chó (walnut) )un v:i oxide chì.
Antonello da Messina
Trái: T9 ho6 (?). Ph&i: "Nc Bà Maria trong l(i truy'n tin (1476), s$n d*u trên gO, 45 x 34.5 cm, Palermo
www.Beenvn.com
8
- Leonardo da Vinci (1452-1519) thêm 5 – 10 % sáp ong vào d*u lanh rCi )un
Q 100° C )8 tránh màu quá t>i. Giorgione (1477 – 1510), Titian (1488 –
1576), Tintoretto (1518 – 1594) c;i ti.n chút ít công thNc c<a Leonardo.
- Vào th. kF 17, Rubens (1577 – 1640) dùng dàu h6t óc chó (walnut) )un v:i
oxide chì và m=t s> keo mastic hoà tan trong d*u thông )8 nghi'n màu.
- N#m 1720 Jean-Baptiste-Siméon Chardin (1699–1779) )It Charles Laclef -
nhìn th5y b;n g>c.
Van Eyck, trích )o6n tM Ghent Altarpiece (1432)
www.Beenvn.com
9
Jan Van Eyck (k+ thu,t Flamand): (s' nói k! < ph-n IV-1)
- v2 lên b;ng gO lót gesso
- dùng tempera )8 t6o kh>i và lên sáng t>i )$n s/c
- láng nhi'u l:p s$n d*u mBng
Trái: Giovanni Bellini (1430 - 1516), NOi kh/c kho;i trong v%( n, tempera trên gO (~1465), 81.3 x 127 cm
Ph&i: Andrea Mantegna (1431 - 1506), NOi kh/c kho;i trong v%(n, tempera trên gO (~1460), 62.9 x 80 cm
London National Gallery
Giovanni Bellini (1430 – 1516) và Andrea Mantegna (1431-1506) )'u tMng là h-c
trò c<a Jacopo Bellini – cha c<a Giovanni. Song, trong khi Mantegna có cách ti.p
c,n mang nIng tính )iêu kh/c, v:i )%(ng chân tr(i th5p, và dùng lu,t vi!n c,n
tuy.n tính )8 t6o ra ;o giác v' không gian v:i phong c;nh khô l6nh nh% kim lo6i,
thì Bellini )ã dùng màu )8 mô t; khí quy8n trong tranh, làm m'm các )%(ng vi'n
)i, t6o nên s9 thay )7i l:n trong h=i h-a Venetian, ;nh h%Qng sâu s/c t:i 2 h-c
trò là Giorgione và Titian (Xem k! thu"t Venetian < ph-n IV-2).
Leonardo da Vinci: La Joconda hi/n nay (trái) và La Joconda > ã >?@c “gH &o” varnish (ph&i)
Titian )ã k.t h&p tài tình c<a màu s/c cGc b= (local color) v:i sáng t>i
(chiaroscuro) t6o nên s9 hài hoà giAa cái )Ep (beauty) (th8 hi3n qua màu s/c) và
s9 hùng v?, bí Ln (sublimity and mystery) (th8 hi3n qua sáng t>i). Joshua
Reynolds coi tr%(ng phái Venetian là tr%(ng phái l=ng lSy nh5t v' vT tao nhã [6] .
Trái: Giorgione (1477 ! 1510) “V3 NA ng< ” (1510), s$n d*u trên v;i, 108.5 x 175 cm,
B;o tàng m+ thu,t Dresden
Ph&i: Titian (1485 - 1576) “V3 NA Urbino” (1538), s$n d*u trên v;i, 119 x 165 cm,
Galleria degli Uffizi B1c “Venus Urbino” th8 hi3n m=t phG nA trT nKm trong quang c; nh n=i th5t m=t cung )i3n
th(i PhGc H%ng. Tuy th. nKm khá gi>ng “Venus ng#” c<a Giorgione (1510) - bNc tranh )*u
tiên trong l0ch s1 v2 nude nKm nh% m=t ch< th8 duy nh5t (Titian là ng%(i v2 n>t bNc tranh
c<a Giorgione sau khi ông này ch.t), song khác v:i vT xa x#m c<a Venus c<a Giorgione,
Venus c<a Titian không có m=t tí gì là th*n thánh, mà trông )*y vT khêu g&i nhGc dGc, m/t
nhìn thRng vào ng%(i xem. Con chó th%(ng là bi8u t%&ng c<a lòng trung thành, nh%ng Titian
)ã v2 con chó ng< nh% mu>n )It d5u hBi v' s9 chung th<y c<a ng%(i phG nA trong tranh.
Mark Twain khi nhìn th5y bNc tranh này vào n#m 1880 )ã cho rKng )ây là bNc ho6 “tLc t3u
nh.t th1 gi)i”, rKng có l2 nó )ã )%&c v2 cho m=t nhà chNa, nh%ng rCi b0 tM ch>i vì quá “nJng
kA”, rKng nó “quá m2nh” )8 treo t6 i b5t cN )0a )i8m công c=ng nào trM b;o tàng m+ thu,t.
BNc Venus Urbino )ã gây c;m hNng cho Manet v2 “Olympia” vào n#m 1863 trong )ó nA
th*n ái tình )ã )%&c m=t cô gái )i.m th. chân.
Trái: Jan Vermeer (1632-1675) #Ng%(i )àn bà rót sAa”, s$n d*u, 45.5 x 41 cm, 1660, Rijksmuseum,
Amsterdam
Ph&i: Joshua Reynolds (1723 -1792) “Th*n ái tình cQi dây l%ng Venus”, s$n d*u, 127.5 x 101 cm, 1788,
Hermitage
Jan Vermeer (phát âm [yan ph$mia]) là tr%(ng h&p )Ic bi3t c<a h=i h-a baroque,
ng%(i ti'n thân c<a h=i h-a 5n t%&ng và hi3n )6i [7]. Tôi s2 trQ l6i v:i Vermeer Q
ph*n IV-1.
Reynolds có bi3t tài dùng s/c )= trang trí, hoà s/c trông giàu có, phong phú.
Cách ông dùng màu nguyên ch5t )ã mQ )%(ng cho Constable và các ho6 s?
Pháp sau này. Tuy nhiên các th1 nghi3m v' k+ thu,t s$n d*u c<a ông ph*n l:n
th5t b6i và ông b0 mang ti.ng là m=t ho6 s? ki3t xu5t nh%ng l6i d>t v' ch5t li3u.
Các tranh c<a ông v2 b0 nNt r5t nhi'u.
Trái: J. Turner (1775 ! 1851) “N%:c c6 n trên bãi bi8n Calais" (1835), s$n d*u, 73 x 107 cm, London
National Gallery
Ph&i: C. Monet (1840 -1926) “Un t%&ng - MIt tr(i m-c” (1872 ! 1873), 48 x 63 cm, b;o tàng Marmottan,
Paris
Sang th. kF 19, các ho6 s? d*n d*n hy sinh s9 chính xác c<a )%(ng nét và s/c
)=. H- )It hài hoà (harmony) làm mGc tiêu, và )6t mGc tiêu )ó bKng cân bKng
trong hoà s/c, màu nóng màu l6nh, màu c%(ng )= m6nh v: i c%(ng )= y.u. Các
bNc tranh v2 n=i th5t t>i t#m d*n d*n nh%(ng chO cho các tranh phong c;nh
sáng s<a. Turner có th8 )%&c coi là tiên phong cho trào l%u này. Ti.p theo là
www.Beenvn.com
13
b0 mang ti.ng là )ã ki8m duy3t do bNc tranh “Nn sáng trên cO” c<a Manet b0 chJ
trích m6nh 2 n#m tr%:c. Ng%&c l6i, h- mu>n )8 cho bNc tranh và ho6 s? ch0u
búa rìu d% lu,n. Th& k' 20
".n )*u th. kF 20 có vT nh% s9 phát tri8n v' k+ thu,t s$n d*u )ã h.t. NhAng
ho6 s? th(i th%&ng bây gi( không còn n>i gót ti'n b>i nAa, coi làm nh% th. là t*m
th%(ng, thi.u cá tính (derivative), là thN c5p. V' mIt k+ thu,t s$n d*u, th9c s9
không có gì nhi'u )8 h-c Q )ây, ngo6i trM xu h%:ng làm s>ng l6 i k+ thu,t c<a
www.Beenvn.com
14
các b,c th*y c7 )i8n nh% trong các tác phLm c<a Salvador Dalí, k+ thu,t c<a m=t
s> ít ho6 s? thu=c fauvism (dã thú) [8] nh% Georges Rouault - )Ly impasto ).n
)= dày t>i )a - hay photorealism (ví dG Richard Estes).
T= trái sang:
Salvador Dalí (1904 ! 1989) “Gi5c m$ gây bQi con ong bay quanh qu; l9u m=t giây tr%:c khi tJnh gi5c”
(1944) 51 x 40.5 cm;
Georges Rouault (1871-1958) “Sarah”, 1956, 55 x 42 cm;
Richard Estes (1932) “Hình ph;n chi.u c<a xe bus”, 1972, 101.6 x 132.1 cm
III) V"t li8u v# s$n d%u
1) V(t li)u "* (t+m d,ch t- “support”)
- tJ l3: 45 ~ 60 gr keo da trâu (hay da thB) / 1 lit n%:c l6nh
- vMa )un nhB l1a vMa qu5y trong nCi, nh%ng không )8 sôi
- khi keo )ã tan h.t )%&c dung d0ch lB ng nh% th6ch, thì )8 ngu=i ).n
nhi3t )= trong phòng (24 – 25 )= C)
- hâm lên cho thành lBng
- dùng bút bEt to b;n ph.t lên toile )ã c#ng trên khung sao cho ch5t ph<
chui vào t5t c; các chO lõm
- )8 khô Keo da (trâu hay th9) ng:n không cho linolenic acid trong d%u lanh :n
th6ng toile. Nh(ng keo da có nh(;c -i4m là hút <m khi)n l=p lót b+ co ho7c
r>p d?n -)n n1t s$n ph6 phía trên. Ngày nay nhi'u ng%(i thay bKng acrylic
gesso (Xem bên d%:i).
Làm lót (priming) (ground)
N'n (ground) là l:p ng#n cách giAa support và s$n )8 s$n có th8 dính t>t và
b'n, không b0 xu>ng màu. Ch5t lót t>t nh5t và thông dGng nh5t là dung d0ch
gesso, có bán sVn ngoài hi3u. Dung d0ch gesso gCm b=t th6ch cao (calcium
carbonate) tr=n v:i keo casein (phosphorprotein c<a sAa, ti.ng Latin caseus có
ngh?a là pho-mat. "un sAa v:i acid hoIc dùng acid lactic làm chua sAa )8 )%&c
casein) hoIc keo da trâu. N#m 1995 hãng Liquitex (1933, USA) ch) t@o ra
acrylic gesso (titanium dioxide + ch5t k.t dính acrylic) dùng dung d0ch n%:c,
)%&c nhi'u ho6 s? %a chu=ng vì có th8 dùng cho m-i ch5t li3u (s$n d*u,
tempera, gouache, acrylic, v.v.) và lót m-i b' mIt.
Công th1c -$n giAn làm l=p lót s$n d%u:
- Dùng dao v2 tr=n b=t s$n tr/ng v:i d*u lanh ép l6nh )8 )%&c m=t h&p ch5t
sánh lBng.
- Thêm gesso vào và tr=n ).n d6ng nhão )Ic.
- Pha loãng bKng d*u thông tùy theo @ mu>n. Khung cMng toile (stretcher bars, châssis):
- Dùng khung ghép m=ng, có nêm thì càng t>t.
X các n%:c phát tri8n nh% châu Âu, M+, Nh,t, sát-xi (châssis) )%&c bán sVn
theo kích th%:c th> ng nh5t qu>c t. (xem b;ng bên d%:i, trong )ó )$n v0 )o kích
th%:c là cm). Các kh7 )%&c phân lo6 i thành F (figure = hình), P (paysage =
phong c;nh), và M (marine = bi8n) theo tJ s> giAa 2 c6nh dài và ng/n c<a
châssis. TJ s> )ó t#ng khi )i tM F ).n P rCi M, tNc kh7 tranh M thì dài h$n P, P
dài h$n F. Ví dG khi nói bNc tranh này có kích th%:c F100 (hay 100 F) có ngh?a
là ~ 162 x 130 cm, P100 tNc là ~ 162 x 112 cm, M100: ~ 162 x 97 cm. Ngoài ra
còn kh7 vuông, k@ hi3u là S (square), v:i hai chi'u có )= dài bKng nhau và bKng
c6nh dài c<a c4 F, ví dG S100 tNc là 162 x 162 cm.
www.Beenvn.com
17
2) Màu
- Các h6t màu vô c$ trong t9 nhiên nh% ochre, umber, sienna có trong )5t
có màu do oxide s/t, hydroxides, k.t h&p v:i )5t sét, ph5n, và silica t6o
ra.
- Các h6t màu vô c$ )%&c t7ng h&p trong công nghi3p th%(ng là kim lo6i.
CDng có các h6t màu vô c$ t7ng h&p thay th. cho các màu t9 nhiên nh%
)B mars và vàng mars.
- Các h6t màu hAu c$ trong t9 nhiên th%(ng )%&c chi.t tM th;o m=c hoIc
)=ng v,t (thiên th;o, ngà voi, x%$ng, cây nho)
- Các h6t màu hAu c$ t7ng h&p là các h&p ch5t chNa carbon nh%
quinacridone ()B - tím)
Các h6t màu )%&c phân tích theo:
- >* nhu*m (tinting strength): "%&c th1 bKng tr=n màu v:i màu tr/ng theo tJ
l3 1:10. Các h6t màu hAu c$, )Ic bi3t hAu c$ t7ng h&p, th%(ng có )=
nhu=m cao h$n các h6t màu vô c$;
- >* >Lc – trong: M=t s> h6t màu hAu c$ hoàn toàn trong do c5u trúc phân t1,
vì th. )%&c dùng làm màu láng;
- >* b(n >+i v)i ánh sáng: M=t s> h6 t màu b'n khi v2 )Ic, nh%ng l6i không
b'n khi v2 loãng;
- t+c >* khô: Vermillion ()B son, )B th*n sa, sulfide th<y ngân HgS) khi hoà
v:i d*u thì làm d*u khô ch,m h$n, trong khi cobalt làm d*u khô nhanh h$n.
- >* h.p thL d-u: M=t s> h6t màu c*n nhi'u d*u h$n. Càng nhi'u d*u thì
càng d! nNt.
b) 86c tính c9a màu s2n d#u:
PhG thu=c vào hãng s;n xu5t. Vì v,y c*n )-c chJ dSn trên tMng tube màu. M=t
s> hãng n7i ti.ng: Lefranc & Bourgeois (1720) [9], Winsor & Newton (1832)
[10], Talens (1899) [11], Holbein (1900) [12], Kusakabe (1996), Matsuda.
ph< r5t cao, b'n màu, khô nhanh, không )=c, s/c l6nh h$n tr/ng chì
nh%ng 5m h$n tr/ng k2m, ng; vàng theo th(i gian, và k.t s&i trong d*u, vì
th. th%(ng )%&c tr=n v:i 15 – 20 % tr/ng k2m )8 kh/c phGc; )%&c coi là
màu tr/ng c<a th. kF 20. Không nên dùng quá nhi'u vì tr/ng titan có xu
h%:ng át các màu khác.
- Tr*ng óng ánh (tr*ng xà c.) (iridescent white = blanc nacré): vLy mica
(khoáng ch5t silicate) ph< tr/ng titan, bán ) Gc, ph< lên n'n tr/ng )Gc cho
m=t màng tr/ng óng ánh nh% )i3p.
- Tr*ng s1 (ceramic white) (titanic acid strontium): m:i )%&c s;n xu5t g*n
)ây (Holbein), không ng; vàng. Ph($ng pháp sAn xu0t tr*ng chì (flake white) cC truyDn [13]
Tôi t6m d0ch ph%$ng pháp này là “hun d5m & < phân” ki8u Hà Lan (“stack”
Dutch method). Các lá chì )%&c ) It kê trên )áy các th> )5t nung có khoang
)áy riêng )8 chNa d5m (acetic acid) (ng,p kho;ng 1/3 th>). Các th> chì sau
)ó )%&c )It ng,p trong phân ng9a và < trong nhà kín. Phân ng9a phân h<y
s;n ra nhi3t và khí CO
2
. Sau kho;ng 3 tháng, h$i acetic acid và carbonic acid
ph;n Nng v:i chì t6o thành carbonate chì và hydrate chì 2PbCO
3
· Pb(OH)
2
bám trên các lá chì d%:i d6ng m=t l:p cùi màu tr/ng. L:p cùi này )%&c c6o
ra thành các v;y tr/ng chì (flakes), ph$i khô, và nghi'n thành b=t tr/ng.
- Permanent magenta (tím hCng)
- Scarlet lake ()B t%$i)
- Lam cobalt (cobalt blue)
- Ultramarine (xanh n%:c bi8n thSm)
- Viridian (xanh lGc chrome)
- Light red ()B nâu)
- Gold ochre (vàng )5t kim)
- Burnt sienna (nâu Sienna nung)
- Burnt umber (nâu )en cháy)
Màu ) Gc (opaque):
- Naples yellow (vàng Naples)
- Cadmium yellow light (vàng cadmium sáng)
- Cadmium yellow (vàng cadmium)
- Cadmium orange (da cam cadmium)
- Cadmium red ()B cadmium)
- Cadmium red deep ()B cadmium t>i)
- Cerulean blue (xanh tr(i)
- Chromium oxide green (lGc oxide chrome)
- Indian red ()B Un "=)
- Yellow ochre (vàng )5t)
- Mars black
www.Beenvn.com
21
KB hi8u màu trong - -&c:
Màu trong: T (transparent)
H@t màu:
Talc (magnesium silicate)
Calcium carbonate (th6ch cao)
Oxide k2m (tr/ng k2m)
Carbonate chì (tr/ng chì)
Titanium dioxide (tr/ng titan)
Chi)t su0t
1
1.33
1.4 – 1.6 1.55
1.58
2.01
2.09
2.55 – 2.76 2) Kích th%:c c<a h6t màu cDng là m=t nhân t> quan tr-ng ;nh h%Qng t:i )= )Gc
c<a màu. Khi kích th%:c c<a h6t màu t#ng lên, )*u tiên kh; n#ng tán x6 ánh
sáng c<a màu t#ng lên, )6t ).n c9c )6i t6i m=t kích th%:c nh5t )0nh - g-i là
kích th%:c t>i %u. Sau )ó kh; n#ng tán x6 ánh sáng l6i gi;m xu>ng khi kích
th%:c h6t màu ti.p tGc t#ng. Vì v,y )= )Gc c< a màu )*u tiên t#ng theo kích
th%:c h6t màu, )6t t:i giá tr0 c9c )6i ()Gc nh5t) t6i kích th%:c t>i %u, sau )ó
gi;m xu>ng khi kích th%:c h6t màu to h$n nAa. Kích th% :c
)ó. Vì v,y khi mua màu ph;i chú @ ).n các k@ hi3u trong, )Gc, bán trong, và bán
)Gc ghi trên tube màu (Xem ;nh chGp m=t s> tube tr/ng bên d%:i)
T= trái sang: tr/ng titan (dioxide titanium: PW6, ":c) c<a Holbein, tr/ng b6c (carbonate chì: PW1 và oxide
k2m: PW4, ":c) c<a Maimeri, tr/ng v2 lót (khô nhanh) (PW6 và PW4, ":c) c<a Winsor & Newton, tr/ng
trong (PW6 và PW4, bán trong) c<a Winsor & Newton, tr/ng óng ánh (xà cM) (mica và PW6, bán ":c) c<a
Winsor & Newton.
Các hoà tr=n gây m5t màu (màu bLn, ch.t):
- Cerulean (xanh tr(i) + Indian red ()B Un "=) hay ivory black ()en ngà voi)
- Cadmium yellow (Vàng cadmium sáng) + red earth ()B )5t) , colbalt violet
(tím cobalt)
- Cadmium orange (da cam cadmium) + burnt sienna (nâu Sienna cháy)
- Ultramarine (xanh bi8n thSm) + aureolin (vàng colbalt)
- Ultramarine (xanh bi8n thSm) + zinc white (tr/ng k2m): b6c màu, b3nh
“ultramarine ch.t”.
- N'n có màu nâu )5t hoIc )B )5t th%(ng làm các n1a bóng (mid-shade) t>i
)i d*n.
- Viridian (xanh lGc) + cadmium yellow (vàng cadmium) chJ b'n n.u )%&c tr=n
v:i zinc white (t/ng k2m)
- Naples yellow (vàng Naples) và colbalt violet (tím colbat) b0 bLn khi ti.p xúc
v:i kim lo6i (dao v2).
- Vermillion ()B son hay )B th*n sa) ng; )en theo th(i gian vì Z-HgS ()B)
(sulfide th<y ngân) bi.n thành [-HgS ()en). Vermillion trong t9 nhiên có
trong tinh th8 cinnabar (th*n sa) tNc quIng th<y ngân, th%(ng th5y Q các
m6ch khoáng ch5t thu=c vùng núi l1a hay su>i khoáng.
Khô r.t ch"m:
- Tr/ng k2m: giòn
- "en mu=i )èn (Lamp black): m'm - Tránh dùng )en ngà voi (ivory black) )8 v2 lót hoIc phác vì r5t lâu khô;
- NhAng màu có chNa chì, cobalt, manganese làm t#ng t>c )= khô, vì th. có
th8 tr=n v:i các màu khác )8 làm khô nhanh lên, ví dG khi v2 lót;
- "Mng bao gi( )8 tranh khô trong t>i vì màng d*u b0 n7i lên trên b' mIt và b0
vàng. E> bDn (v=i ánh sáng):
Phân lo2i cu& Winsor & Newton:
AA: r5t b'n, A: b'n, B, C. v.v.
(i): ‘A’ có th8 b0 b6c m*u n.u dùng v:i màu có (i)
(ii): Không ch/c )ã ch0u )%&c Lm
(iii): B0 tLy )i khi ti.p xúc v:i môi tr%(ng có acid (ví dG trong không khí)
(iv): Màu dao )=ng: )8 ra sáng thì b0 b6c )i, nh%ng khi )8 vào chO t>i thì
l6i hCi phGc l6i
(v): Không dùng )%&c v:i tr/ng chì pha loãng vì s2 b6c )i
(vi): Lo6i ‘A’ v:i màu hãm
www.Beenvn.com
24
Phân lo2i c#a M!:
ASTM (American Standard Test Measure): I (tuy3t), II (r5t t>t), III (khá), IV (trung
bình), V (kém)
- dung môi không mùi (sansodor hay orderless solvent): dùng khi không
ch0u )%&c mùi d*u thông, nh%ng không t>t bKng, bay h$i ch,m h$n d*u
thông;
- dung môi r,a tranh (picture cleaner): dùng )8 lau vec-ni cD bL n khBi tranh
c7. Ph;i r5t cLn th,n khi dùng và ph;i dMng l6i ngay n.u màu cDng b/t )*u
thôi ra. T>t nh5t không nên t9 làm mà nh( c,y chuyên gia phGc ch
b) D#u t+o màng (drying oils)
D*u th9c v,t dùng )8 tr=n h6t màu (pigments) làm nên màu s$n d*u, ch< y.u
gCm
• dàu lanh (linseed oil = huile de lin),
• d%u thu2c phi8n (poppy oil = huile d'œillette ),
• d%u rum (safflower oil = hulie de carthame),
• d%u h@t óc chó (walnut oil = huile de noix).
www.Beenvn.com
25 (1) (2) (3) (4)
(5) (6)
1: lanh, 2: thu>c phi3n, 3: rum, 4: óc chó, 5: mastic, 6: dammar
D*u lanh th%(ng )%&c )un lên, khi.n d*u )%&c cao phân t1 hoá (polymerized)
và ô-xi hoá, trQ nên )Ic sánh h$n và khô nhanh h$n. Tuy nhiên, ngày nay
“boiled linseed oil” (d*u lanh )un) th9c ra chJ là m=t h&p ch5t c<a d*u lanh s> ng,
Copyright: Tài liệu đại học ©