Pháp luật hình sự tạp chí luật học số
12
/2009 9 ts. dơng tuyết miên *
1. So sỏnh ch nh hỡnh pht theo quy
nh ca B lut hỡnh s Lo v Vit Nam
(1)

Lo l quc gia ụng Nam cú biờn
gii giỏp Myanmar v Trung Quc phớa Tõy
Bc, giỏp Vit Nam phớa ụng, Campuchia
phớa Nam v Thỏi Lan phớa Tõy. L quc
gia lỏng ging vi Vit Nam (giỏp Vit Nam
2.067 km ng biờn gii), Lo cú nhiu
nột tng ng vi Vit Nam v ch
chớnh tr, kinh t, vn hoỏ, xó hi, tụn giỏo
v cựng chu nh hng ca h thng phỏp

BLHS Vit Nam, chỳng tụi nhn thy quy
nh v mc ớch hỡnh pht trong BLHS Lo
cú im khỏ hay l cũn ch rừ: hỡnh pht
" khụng cú mc ớch gõy au n v th
xỏc v h thp phm giỏ con ngi". õy cú
th c coi l "c s" t ú quy nh v
cỏc hỡnh pht c th trong h thng hỡnh pht
mt cỏch nhõn o. Chỳng tụi cho rng BLHS
Vit Nam cú th tham kho kinh nghim ny
ca BLHS Lo.
Theo iu 26 BLHS Lo, h thng hỡnh
pht cng bao gm 2 loi: hỡnh pht chớnh v
hỡnh pht b sung:
"Hỡnh pht chớnh bao gm:
1. Phờ phỏn cụng khai;
2. Ci to khụng giam gi;
3. Tc t do;
4. T hỡnh.
* Ging viờn chớnh Khoa lut hỡnh s
Trng i hc Lut H Ni
Ph¸p luËt h×nh sù 10 t¹p chÝ luËt häc sè 12/2009
Hình phạt bổ sung bao gồm:
1. Phạt tiền (trong một số trường hợp
theo quy định của pháp luật, nó có thể
chuyển thành hình phạt chính);
2. Tịch thu tài sản;
3. Tịch thu tài sản liên quan đến phạm tội;

của BLHS Việt Nam vì thực chất đó là sự
lên án công khai của Nhà nước đối với người
phạm tội tại toà án thông qua hội đồng xét
xử. Tuy nhiên, điểm khác biệt nổi trội của
"phê phán công khai" so với cảnh cáo là
trong một số trường hợp cần thiết, quyết
định của toà về việc phê phán người phạm
tội còn có thể được công khai đăng tải trên
báo chí hoặc các phương tiện thông tin đại
chúng khác (Điều 27).
Hình phạt cải tạo không giam giữ theo
quy định của BLHS Lào có nhiều điểm tương
đồng với quy định tương ứng của BLHS Việt
Nam.
(2)
Cụ thể là hình phạt này cũng không
tước tự do của người bị kết án và người phạm
tội phải lao động tại cộng đồng, có thể là nơi
người đó làm việc hoặc nơi người đó sinh
sống, họ cũng bị khấu trừ thu nhập từ 5%
đến 20% sung quỹ nhà nước. Tuy nhiên,
hình phạt cải tạo không giam giữ theo quy
định của BLHS Lào lại có một số điểm khác.
Cụ thể là:
Hình phạt cải tạo không giam giữ theo
quy định của BLHS Lào có thời hạn ngắn
hơn - không quá một năm. Trong khi đó, cải
tạo không giam giữ theo quy định của BLHS
Việt Nam lại không quá 3 năm.
Điều 27 BLHS Lào lại không quy định

thực chất bao gồm hai hình phạt là tù có thời
hạn và tù chung thân.
(3)
Quy định về tước tự
do của BLHS Lào nhìn chung giống với
BLHS năm 1985 của Việt Nam khi có mức
tối thiểu là 3 tháng và tối đa là 20 năm. Tuy
nhiên, BLHS hiện hành của nước ta đã sửa
đổi mức tối đa này và tù có thời hạn đã được
nâng lên thành 30 năm. Điểm khác biệt nữa
là BLHS Việt Nam quy định về tù chung
thân với phạm vi hẹp, chỉ trong trường hợp
cần thiết, đó là với người phạm tội đặc biệt
nghiêm trọng nhưng chưa đến mức bị xử
phạt tử hình. Không áp dụng hình phạt tử
hình đối với người chưa thành niên phạm
tội, đối với phụ nữ có thai hoặc phụ nữ đang
nuôi con dưới 36 tháng tuổi khi phạm tội
hoặc khi bị xét xử. Quy định này nhìn
chung nhân đạo hơn so với quy định tương
ứng của BLHS Lào. Theo Điều 29 BLHS
Lào: "Tù chung thân có thể không áp dụng
đối với người dưới 18 tuổi hoặc phụ nữ có
thai vào thời điểm phạm tội." Ở đây, nhà
làm luật dùng từ "có thể" nghĩa là khả năng
áp dụng tù chung thân đối với với người
dưới 18 tuổi hoặc phụ nữ có thai vào thời
điểm phạm tội vẫn đặt ra.
Quy định về hình phạt tử hình theo
BLHS Lào có nội dung tương tự BLHS hiện

Nam được quy định có thể là hình phạt chính
hoặc bổ sung thì phạt tiền theo quy định của
BLHS Lào chỉ được quy định là hình phạt bổ
sung. Chỉ trong trường hợp nhất định theo
quy định của Bộ luật thì mới được chuyển
đổi thành hình phạt chính.
+ Phạt tiền theo quy định của BLHS Việt
Nam có quy định rõ phạm vi áp dụng, đó là:
“Phạt tiền được áp dụng là hình phạt chính
đối với người phạm tội ít nghiêm trọng xâm
Ph¸p luËt h×nh sù 12 t¹p chÝ luËt häc sè 12/2009
phạm trật tự quản lí kinh tế, trật tự công
cộng, trật tự quản lí hành chính và một số tội
phạm khác do Bộ luật này quy định”. Phạt
tiền theo quy định của BLHS Lào không quy
định về vấn đề này. Theo chúng tôi, quy
định nói trên là ưu điểm nổi trội của BLHS
Việt Nam vì với việc quy định rõ phạm vi áp
dụng thì sẽ hạn chế việc áp dụng phạt tiền
tuỳ tiện trên thực tế.
+ Phạt tiền theo quy định của BLHS Việt
Nam có chỉ rõ giới hạn tối thiểu của phạt
tiền cũng như cách thức nộp tiền phạt. Cụ
thể: "Mức phạt tiền không được thấp hơn
một triệu đồng. Tiền phạt có thể được nộp
một lần hoặc nhiều lần trong thời hạn do toà
án quyết định trong bản án”. BLHS Lào

minh được có liên quan đến đồng phạm hoặc
vì an ninh công cộng. Tài sản nhà nước và
tập thể không bị tịch thu nhưng sẽ do cơ
quan có thẩm quyền phù hợp quản lí.
Nhìn chung, quy định về hình phạt tịch
thu tài sản theo quy định của BLHS Lào với
tính chất là hình phạt bổ sung tương đồng
với tịch thu tài sản theo quy định của BLHS
Việt Nam. Tuy nhiên, quy định của BLHS
Lào vẫn có điểm khác bởi vì tịch thu tài sản
liên quan đến tội phạm theo quy định của Bộ
luật này là hình phạt bổ sung nhưng theo
BLHS Việt Nam, đó lại là biện pháp tư pháp
(nghĩa là khác về tính chất pháp lí nhưng nội
dung của nó thì tương tự).
(6)

“Tước quyền bầu cử” là hình phạt bổ
sung được quy định trong BLHS của Lào,
BLHS Việt Nam quy định rộng hơn - đó là
hình phạt bổ sung “Tước một số quyền công
dân” trong đó có tước quyền bầu cử, quyền
ứng cử, quyền làm việc trong các cơ quan
nhà nước, phục vụ trong lực lượng vũ trang
nhân dân. Theo BLHS Lào: “Tước quyền
bầu cử là hình phạt được áp dụng đối với
người phạm tội có thời hạn không quá 5 năm
tính từ ngày bản án có hiệu lực pháp luật".
(7)


quy định của BLHS Lào, quản chế chỉ được
áp dụng trong những trường hợp nhất định
theo quy định của Bộ luật, không áp dụng
với người dưới 18 tuổi, phụ nữ có thai, phụ
nữ đang nuôi con nhỏ dưới 8 tuổi. Còn theo
quy định của BLHS Việt Nam, quản chế
được áp dụng đối với người phạm tội xâm
phạm an ninh quốc gia, người tái phạm
nguy hiểm hoặc trong những trường hợp
khác do BLHS quy định.
2. So sánh chế định hình phạt theo quy
định của Bộ luật hình sự Philippines và
Việt Nam
(8)

Philippines là quần đảo với với tổng
diện tích đất liền gần 300.000 km
2
. Philippines
có cộng đồng Công giáo La Mã chiếm đa số
dân và là một trong những nước có mức độ
phương Tây hoá cao về văn hoá. Quần đảo
Philippines từng là thuộc địa của Tây Ban
Nha trong hơn 350 năm và là thuộc địa của
Hoa Kỳ trong gần 50 năm. Chính vì vậy,
pháp luật của Philippines (trong đó có pháp
luật hình sự) cũng chịu ảnh hưởng của pháp
luật Tây Ban Nha và sau này là pháp luật
Hoa Kỳ.
Chế định hình phạt theo quy định của

+ Án treo
(10)

+ Quản chế.
Ph¸p luËt h×nh sù 14 t¹p chÝ luËt häc sè 12/2009
- Các hình phạt có tính chất nhẹ bao gồm:
+ Giam giữ về tội ít nghiêm trọng;
+ Cảnh cáo.
Phạt tiền được áp dụng kèm theo một
trong các loại hình phạt đã nêu ở trên. Nếu
phạt tiền được áp dụng kèm theo loại hình
phạt chủ yếu mang tính trừng trị thì mức tối
thiểu bị áp dụng là từ trên 6000 peso trở lên.
Nếu phạt tiền được áp dụng kèm theo loại
hình phạt chủ yếu mang tính cải tạo thì người
phạm tội có thể bị phạt từ 200 peso đến 6000
peso. Nếu phạt tiền được áp dụng kèm theo
loại hình phạt nhẹ thì người phạm tội có thể
bị phạt với mức dưới 200 peso.
Các hình phạt bổ sung bao gồm:
- Tước quyền công dân vĩnh viễn hoặc
tạm thời vô điều kiện;
- Cấm đảm nhiệm vĩnh viễn hoặc tạm
thời nghề nghiệp nhất định (hình phạt này
được quy định có thể là hình phạt chính hoặc
bổ sung);
- Đình chỉ việc đảm nhiệm các chức vụ

thiểu là một tháng một ngày, tối đa là 6 tháng.
Giam giữ về tội ít nghiêm trọng có mức tối
thiểu là một ngày, tối đa là 30 ngày.
Đối với các hình phạt cải tạo ở nơi giam
giữ; án treo; quản chế thì có thời hạn tối
thiểu là 6 tháng một ngày đến 6 năm.
Như vậy, nếu so với chế định hình phạt
theo quy định của BLHS Việt Nam thì chế
định hình phạt theo quy định của BLHS
Philippines khá phức tạp và có nhiều khác
biệt. Sự khác biệt này do nhiều nguyên
nhân như khác về văn hoá, chế độ chính trị,
kinh tế, phong tục tập quán cũng như hệ
thống pháp luật chịu ảnh hưởng Các khác
biệt cơ bản là:
- Về trật tự sắp xếp các hình phạt: Các
hình phạt theo quy định của BLHS Việt Nam
được sắp xếp từ nhẹ đến nặng, còn các hình
phạt theo quy định của BLHS Philippines thì
ngược lại với cách sắp xếp từ nặng đến nhẹ;
Ph¸p luËt h×nh sù t¹p chÝ luËt häc sè
12
/2009


của BLHS Malaysia
(11)

Malaysia là quốc gia Hồi giáo đa sắc tộc
ở khu vực ASEAN (chủ yếu với 3 cộng đồng
dân cư Trung Quốc, Ấn Độ và Mã Lai) với
diện tích lãnh thổ là 330.000 km². Bên cạnh
đó, Malaysia còn là quốc gia chịu ách đô hộ
của nhiều đế quốc phương Tây khác nhau,
đầu tiên là Bồ Đào Nha, kế đó là Hà Lan và
cuối cùng là Anh. Các đế quốc này trong quá
trình cai trị Malaysia đã thiết lập chế độ chính
trị cũng như pháp luật cho Malaysia trên cơ
sở phù hợp với quyền lợi của quốc gia mình.
Chính những đặc điểm riêng về tôn giáo, chế
độ chính trị và pháp luật đã tạo cho pháp luật
hình sự Malaysia có những điểm riêng biệt.
BLHS của Malaysia có cấu trúc khá đặc
biệt khi quy định về các điều luật cụ thể. Để
dễ hiểu cho người áp dụng cũng như người
dân, Bộ luật còn có phần chú giải với ví dụ cụ
thể ngay bên dưới các điều luật đó, ngoài ra,
Bộ luật còn có hẳn một chương - Chương II
đưa ra và giải thích một số thuật ngữ của Bộ
luật. Chế định hình phạt được quy định tại
Chương III của Bộ luật nhưng chỉ tập trung ở
4 điều: 57, 71, 72, 75. Trong Chương III - Hình
phạt, Bộ luật hình sự của Malaysia không có
quy định về khái niệm, mục đích của hình
phạt, hệ thống hình phạt với các hình phạt cụ

Trong một số điều luật về tội phạm cụ thể,
nhà làm luật quy định mức tối đa của phạt
tiền nhưng cũng có điều luật nhà làm luật chỉ
quy định chung chung là bị phạt tiền mà
không quy định mức cụ thể là bao nhiêu;
- Tịch thu tài sản: BLHS Malaysia cũng
quy định chung chung về hình phạt này;
- Đánh bằng roi (whipping): Hình phạt
đánh bằng roi được áp dụng trong phạm vi
hẹp hơn so với phạt tù và phạt tiền. Những tội
bị áp dụng đánh bằng roi thường là những tội
xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự,
nhân phẩm của con người, tội phạm xâm
phạm sở hữu như: tội gây đau đớn cho người
khác bằng phương tiện, vũ khí nguy hiểm
(Điều 324), tội gây đau đớn nghiêm trọng cho
người khác bằng phương tiện, vũ khí nguy
hiểm (Điều 326), tội gây đau đớn cho người
khác để cưỡng đoạt tài sản của họ hoặc ép
buộc người khác thực hiện hành vi trái pháp
luật (Điều 327), tội bắt cóc hoặc lừa gạt để
giết người (Điều 364), tội hiếp dâm (Điều
376), loạn luân (Điều 376B), trộm cắp (Điều
379), cưỡng đoạt tài sản (384)
Trong số các hình phạt nói trên thì phạt
tù được quy định phổ biến nhất, tiếp đó là
phạt tiền. Hai hình phạt này có thể áp dụng
độc lập hoặc được áp dụng cùng nhau tuỳ
từng trường hợp theo quy định của Bộ luật.
Như vậy, qua nghiên cứu BLHS Malaysia

bằng roi. Đây là hình phạt gây đau đớn về thể
xác, hạ thấp phẩm giá của con người. BLHS
Việt Nam không quy định hình phạt này.
Ph¸p luËt h×nh sù t¹p chÝ luËt häc sè
12
/2009 17

Tóm lại, trên cơ sở nghiên cứu quy định
của BLHS Việt Nam hiện hành, BLHS Lào,
BLHS Philippines và BLHS Malaysia về chế
định hình phạt, chúng tôi có một số kiến
nghị nhằm hoàn thiện chế định này trong
BLHS Việt Nam hiện hành. Cụ thể:
Điều 26 BLHS Việt Nam quy định về mục
đích hình phạt nên được bổ sung như sau:
"Hình phạt không chỉ nhằm trừng trị
người phạm tội mà còn giáo dục họ trở thành
người có ích cho xã hội, có ý thức tuân theo
pháp luật và các quy tắc của cuộc sống xã
hội chủ nghĩa, ngăn ngừa họ phạm tội mới.
Hình phạt còn nhằm giáo dục người khác

sung quỹ nhà nước theo quyết định của toà. Cải tạo
không giam giữ có thời hạn không quá 1 năm".
(3). Điều 29 BLHS của Lào quy định: "Tước đoạt tự
do là hình phạt áp dụng với người phạm tội có thời
hạn từ 3 tháng đến 20 năm hoặc tù chung thân. Tù
chung thân có thể không áp dụng đối với người dưới
18 tuổi hoặc phụ nữ có thai vào thời điểm phạm tội."
(4). Điều 30 BLHS Lào quy định: "Tử hình là hình
phạt đặc biệt được áp dụng đối với người phạm tội
trong những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng theo
quy định của BLHS.
Tử hình được thi hành bằng cách bắn.Tử hình không
áp dụng đối với người phạm tội dưới 18 tuổi, phụ nữ có
thai khi phạm tội hoặc khi bị xét xử hoặc thi hành án".
(5). Điều 31 BLHS Lào quy định: "Phạt tiền là hình
phạt có tính chất kinh tế do toà án áp dụng đối với người
phạm tội trong những trường hợp nhất định theo quy
định của BLHS. Phạt tiền được quyết định trên cơ sở
mức độ nghiêm trọng của tội phạm, hoàn cảnh kinh tế
của người phạm tội. Trong trường hợp người phạm
tội không có khả năng trả tiền phạt, Toà án có thể
thay thế bằng hình phạt cải tạo không giam giữ".
(6).Xem: Điều 32 BLHS Lào.
(7).Xem: Điều 33 BLHS Lào.
(8).Xem: BLHS Philippines (bản tiếng Anh). Nguồn:
www.chanrobles.com/revisedpenalcodeofthephilippin
es.htm - 27k
và:www.chanrobles.com/revisedpenalcodeofthephilip
pinesbook2.htm - 348k -
(9). Philippines từng bỏ hình phạt tử hình nhưng sau