Luận văn tốt nghiệp Đại học Nguyễn Thị Lê Trang
MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN KIỂM TOÁN DOANH
THU TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH DO CÔNG TY
KẾ TOÁN KIỂM TOÁN TƯ VẤN VIỆT NAM THỰC HIỆN
3.1 Tính tất yếu của hoàn thiện kiểm toán doanh thu trong kiểm toán báo
cáo tài chính
Kiểm toán BCTC là một trong các hoạt động chính của kiểm toán độc lập.
Hiện nay, công việc này được thực hiện bởi các KTV có trình độ và kinh nghiệm
trong nghề. Việc tiến hành kiểm toán được thực hiện theo chương trình kiểm
toán đã lập trước. Tuy nhiên, không phải bất cứ một khách hàng nào cũng phù
hợp với chương trình kiểm toán chung đó. Việc áp dụng chung chương trình
kiểm toán cho tất cả các khách thể kiểm toán sẽ gây nên sự cứng nhắc trong hoạt
động của công ty kiểm toán. Chính điều đó cho thấy việc kiểm toán còn có
nhiều tồn tại cần điều chỉnh cho phù hợp. Trong hoạt động kiểm toán doanh thu,
KTV và công ty kiểm toán đã áp dụng các chính sách và thủ tục thích hợp song
vẫn còn có tồn tại trong công việc cụ thể như việc kiểm tra hệ thống kiểm soát
nội bộ của khách hàng chưa thực sự đạt được hiệu quả cao. Để có thể đánh giá
được hệ thống kiểm soát nội bộ của khách hàng, công ty kiểm toán thường có
những bảng câu hỏi để xem xét hiệu quả hoạt động của hệ thống kiểm soát nội
bộ. Tuy nhiên bảng hỏi thường được lập chung nên việc đánh giá hệ thống kiểm
soát nội bộ của khách hàng chưa thực sự được chính xác. Ngoài ra, việc đánh
giá rủi ro trong kiểm toán khoản mục doanh thu chỉ được các công ty kiểm toán
thực hiện thông qua việc phân tích các khoản mục trên BCTC trong khi đó chưa
đưa ra được mô hình để đánh giá rủi ro tổng quát.
Hiện nay, quá trình hội nhập về kế toán, kiểm toán của Việt Nam đang trên
con đường thực hiện nên việc đảm bảo chất lượng của công việc kiểm toán sẽ là
mục tiêu hàng đầu cho các công ty kiểm toán. Việc nâng cao chất lượng kiểm
toán có nhiều bước công việc trong đó nâng cao chất lượng trong thực hiện kiểm
1
Lớp Kiểm toán 44_KTQD 1
Luận văn tốt nghiệp Đại học Nguyễn Thị Lê Trang

Luận văn tốt nghiệp Đại học Nguyễn Thị Lê Trang
Trước tình hình đó, các doanh nghiệp luôn tự đưa ra các chiến lược phát triển
cho mình trong thời gian tới nhằm phù hợp với sự mở rộng hợp tác của nền kinh
tế. AACC hiện nay đang có chiến lược phát triển quy mô, kết hợp với việc mở
rộng quy mô này là việc nâng cao chất lượng cho các dịch vụ cung cấp mà trọng
tâm là chất lượng dịch vụ kiểm toán. Từ nay cho đến năm 2010, AACC đạt ra
mục tiêu trước mắt là mở rộng quy mô hoạt động của công ty trên một số tỉnh
thành trọng yếu trong nước. Từ năm 2010 đến năm 2020, AACC có chính sách
nâng cao chất lượng đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp sẵn có và cùng chung với
xu thế hội nhập của đất nước. Mặc dù chất lượng kiểm toán luôn được AACC
chú trọng nhưng do thời gian hoạt động chưa nhiều nên trong công tác kiểm
toán vẫn còn có nhiều tồn tại cần điều chỉnh. Đặc biệt, thông qua thực tiễn kiểm
toán doanh thu trong kiểm toán BCTC được thực hiện tại AACC một số hoạt
động chưa thực sự là có hiệu quả như việc đánh giá rủi ro kiểm toán hay việc
chọn mẫu chưa được thực hiện một cách có hệ thống. Có thể ngay cả bản thân
các công ty kiểm toán cũng không thể nhận ra được những tồn tại này trong khi
tiến hành kiểm toán. Sau mỗi cuộc kiểm toán, KTV tự rút ra kinh nghiệm để
hoàn thiện chất lượng dịch vụ kiểm toán cung cấp bởi những thiếu sót được nhìn
nhận từ thực tế càng cho thấy rõ hơn việc hoàn thiện công tác kiểm toán tại các
công ty là cần thiết. Cụ thể đối với AACC hoàn thiện kiểm toán doanh thu trong
kiểm toán BCTC là nhiệm vụ và mục tiêu nhằm đem lại cho khách hàng những
giá trị mà họ mong muốn.
3.2 Định hướng và yêu cầu hoàn thiện
Việc hoàn thiện chất lượng các dịch vụ cung cấp luôn được các công ty chú
trọng đăc biệt là trong điều kiện hoàn cảnh của Việt Nam hiện nay. Là một thị
trường đang hứa hẹn sự phát triển nhanh chóng trong tương lai, Việt Nam luôn
là điểm đến của rất nhiều các nhà đầu tư nước ngoài. Nắm bắt được tình hình đó,
Việt Nam luôn tạo cơ hội cho các doanh nghiệp nước ngoài phát triển. Ví dụ Bộ
Tài chính đã có Thông tư số 37/2000/TT-BTC ngày 05.05.2000 hướng dẫn việc
thực hiện hiệp định tránh đánh thuế hai lần hay Thông tư số 07/2004/TT-BTM

hơn nhưng không thể áp dụng bởi những quy trình cứng nhắc đã được lập sẵn.
4
Lớp Kiểm toán 44_KTQD 4
Luận văn tốt nghiệp Đại học Nguyễn Thị Lê Trang
Bên cạnh đó, là ngành nghề có áp lực cao nên các KTV khi thực hiện kiểm toán
luôn phải có sự lựa chọn công việc sao cho có hiệu quả cao nhất.
Hiện nay, công tác kiểm toán tại AACC được khách hàng và các tổ chức có
thẩm quyền đánh giá cao nhưng bên cạnh đó vẫn tồn tại một số vấn đề cần lưu ý.
Sau thời gian thực tập tại AACC, em đã có một số hiểu biết nhất định về thực
tiễn kiểm toán và cũng thấy được tính tất yếu của việc hoàn thiện công tác kiểm
toán. Dưới đây là một số ý kiến nhằm đóng góp vào công tác kiểm toán để hoàn
thiện hơn nữa hoạt động kiểm toán nói chung và kiểm toán doanh thu nói riêng.
Khiến nghị I: Về việc kiểm tra đối với hệ thống kiểm soát nội bộ của doanh
nghiệp khách hàng
Hệ thống kiểm soát nội bộ của khách hàng là một trong những yếu tố đóng
vai trò quan trọng đối với công ty kiểm toán trong việc xác định rủi ro kiểm
toán, thiết lập kế hoạch kiểm toán, thực hiện các thủ tục phân tích và thủ tục
kiểm tra chi tiết. Việc kiểm tra hệ thống kiểm soát nội bộ của khách hàng đã
được AACC mô tả qua bảng câu hỏi song việc thực hiện chưa thu được hiệu quả
cao do câu hỏi mang tính tổng quát có thể áp dụng cho rất nhiều các doanh
nghiệp. Việc thiết lập thêm hệ thống lưu đồ trong việc kiểm soát sẽ giúp cho các
trưởng nhóm kiểm toán có thể nắm bắt rõ được công việc mà các KTV đã làm.
Việc sử dụng lưu đồ thường được áp dụng khi khách hàng là những công ty lớn
có quy mô hoạt động phức tạp. Việc thiết kế lưu đồ sẽ giúp cho KTV dễ phát
hiện ra được những khiếm khuyết trong công tác kiểm soát nội bộ tại khách
hàng. Để hệ thống lưu đồ này có hiệu quả, KTV cần kết hợp với bảng tường
thuật về hệ thống kiểm soát nội bộ và bảng câu hỏi để đánh giá chính xác hiệu
quả của hệ thống kiểm soát nội bộ. Trong quá trình thiết lập lưu đồ, KTV cần
phỏng vấn những cá nhân có liên quan đến công tác hạch toán kế toán để xác
định trách nhiệm của từng cá nhân trong công việc. Lưu đồ có thể được thiết kế

thụ
Vào sổ khoản phải thu
Kế toán
Hoá đơn
vận chuyển
Vận chuyển
Vào sổ Nhật ký tiêu
thụ
Nhu cầu tiêu thụ
Luận văn tốt nghiệp Đại học Nguyễn Thị Lê Trang
Cần lưu ý khi sử dụng lưu đồ trong phân tích, KTV phải chú ý đến vai trò và
trách nhiệm cá nhân của mỗi người tham gia phụ trách bởi hệ thống kiểm soát
nội bộ trong doanh nghiệp thực sự là có hiệu quả khi những con người tham gia
thực hiện nó phải có tiêu chuẩn cụ thể. Đồng thời, việc xác định vai trò của từng
cá nhân sẽ giúp cho việc kiểm tra và giám sát được thực hiện dễ dàng hơn. Hiện
nay, khi thực hiện kiểm toán các doanh nghiệp có quy mô lớn AACC mới sử
dụng hệ thống lưu đồ, phần lớn là áp dụng bảng câu hỏi về hệ thống kiểm soát
nội bộ. Nếu có sự kết hợp của cả hai hình thức trên chắc chắn việc đánh giá hệ
thống kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp sẽ cho kết quả chính xác.
Kiến nghị II: Hoàn thiện hoạt động đánh giá rủi ro kiểm toán
Hiện nay, đánh giá rủi ro kiểm toán chỉ được AACC thực hiện trong giai
đoạn lập kế hoạch kiểm toán tổng quát, nhưng rủi ro kiểm toán có thể xảy ra
trong bất cứ một giai đoạn nào đây là một trong những thiếu sót của việc đánh
giá rủi ro kiểm toán. Trong giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán tổng quát, KTV
đánh giá rủi ro để quyết định xem xét việc chấp nhận kiểm toán khách hàng có
ảnh hưởng như thế nào tới hoạt động cung cấp dịch vụ kiểm toán. Trong giai
đoạn thực hiện kiểm toán, KTV có thể đánh giá rủi ro kiểm toán nhằm xác định
số lượng bằng chứng cần thiết và việc lựa chọn các thủ tục kiểm toán có liên
quan. Rủi ro kiểm toán được KTV thiết lập thông qua các nhân tố ảnh hưởng
theo công thức sau:

quy mô khách hàng mà các công ty có thể xây dựng định mức rủi ro cho phù
hợp nhưng cần tập trung vào một số khách hàng phức tạp bởi việc trình bày báo
cáo tài chính của doanh nghiệp là vô cùng quan trọng đối với người sử dụng
thông tin tài chính có liên quan. Hiện nay, trong kiểm toán đối với lĩnh vực ngân
hàng các ngân hàng cổ phần đã được yêu cầu công khai báo cáo tài chính và báo
cáo kiểm toán bởi một công ty kiểm toán độc lập. Việc công khai hoá giúp cho
hoạt động của các ngân hàng ngày càng minh bạch và có được hiệu quả cao
trong hoạt động.
Giữa rủi ro kiểm toán với số lượng bằng chứng kiểm toán có mối liên hệ mật
thiết với nhau. Dựa vào mức rủi ro mà KTV ước tính số lượng bằng chứng kiểm
toán và loại bằng chứng sẽ được KTV hoạch định cụ thể theo định hướng. Mối
8
Lớp Kiểm toán 44_KTQD 8
Luận văn tốt nghiệp Đại học Nguyễn Thị Lê Trang
liên hệ giữa rủi ro và số lượng bằng chứng kiểm toán cần thu thập thể hiện trong
bảng trích sau:
Bảng số 3.2: Mối liên hệ giữa rủi ro và bằng chứng kiểm toán thu thập
AR IR CR DR Số lượng bằng
chứng
Cao Thấp Thấp Cao Thấp
Thấp Thấp Thấp Trung bình Trung bình
Thấp Cao Cao Thấp Cao
Trung bình Trung bình Trung bình Trung bình Trung bình
Cao Thấp Trung bình Trung bình Trung bình
(Nguồn: Auditing-A. Arens & Loebbecke, NXB Thống kê, 2001)
Đối với AACC hiện nay, việc đánh giá rủi ro kiểm toán có thể được thực hiện
thông qua một số tiêu chí như: Năng lực hoạt động sản xuất kinh doanh của
khách hàng, chất lượng đội ngũ nhân viên kế toán của khách hàng đó, tính liêm
chính của BGĐ công ty khách hàng và một tiêu chí quan trọng đó là chất lượng
dịch vụ kiểm toán cung cấp. Muốn rủi ro kiểm toán luôn đạt mức thấp nhất thì

này sẽ giúp cho KTV có được một cuộc kiểm toán đạt hiệu quả cao.
Kiến nghị III: Thực hiện thủ tục phân tích trong kiểm toán doanh thu
Thủ tục phân tích là thủ tục kiểm toán có hiệu quả cao đồng thời lại tiết kiệm
thời gian chi phí cho các bước trong công việc kiểm toán. Việc thực hiện thủ tục
phân tích trong quá trình kiểm toán cần được hiện hữu trong tất cả các giai đoạn
của kiểm toán. Trong giai đoạn lập kế hoạch, thủ tục phân tích giúp KTV có
được cái nhìn toàn diện về việc kiểm tra các khoản mục, phát hiện được các
khoản mục không thông thường từ đó có định hướng về kiểm tra trọng tâm,
trọng điểm. Trong giai đoạn thực hiện kiểm toán sẽ giúp KTV xác định được
những sai lệch và tính hợp lý của các thông tin trên BCTC của đơn vị. Trong
giai đoạn kết thúc kiểm toán việc áp dụng các thủ tục phân tích sẽ là cơ sở để
củng cố cho các kết luận đã được hình thành trong khi kiểm toán từng yếu tố
riêng biệt. Với đặc trưng của thủ tục phân tích là tính toán các tỷ suất và phân
tích xu hướng biến động nên trong thực hiện kiểm toán KTV có thể xác định
một số chỉ số sau:
10
Lớp Kiểm toán 44_KTQD 10