Cảm nhận bài thơ Thuật Hoài
của Phạm Ngũ Lão
Âm vang của thời đại Đông A với những chiến công lẫy lừng trong lịch sử
chống ngoại xâm, ba lần đánh bại Nguyên - Mông đã in dấu trên nhiều trang viết của
các nhà thơ đương thời. Phạm Ngũ Lão - danh tướng nhà Trần "đánh đâu thắng đó"
cũng ghi lại những xúc cảm của mình qua Thuật Hoài - tác phẩm thể hiện rất đẹp hình
ảnh và khí thế của người trai thời đại, cũng là tư thế của dân tộc trong những ngày hào
hùng ấy.
Hoành sóc giang sơn cáp kỷ thu
Tam quân tỳ hổ khí thôn ngưu
Nam nhi vị liễu công danh trái
Tu thính nhân gian thuyết Vũ Hầu
Bài thơ chữ Hán , vẻn vẹn 28 chữ đã có một dung lượng thông điệp thẩm mỹ
lớn, thể hiện khí phách nhà thơ - dũng tướng. Thi ngôn chí là nội dung tư tưởng của đề
tào Thuật hoài, Vịnh hoài, cảm hoài Nhưng sẽ không thể có cái ung dung hào sảng
nếu tách bài thơ ra khỏi không khí thời đại bừng bừng "sát Thát". . Bài thơ không tách
rời khỏi quỹ đạo tư tưởng Nho giáo trong mẫu hình người anh hùng cá nhân phong
kiến nhưng trước hết nó là nỗi lòng của người "một thời tuy đã nên tướng giỏi - chí
khí anh hùng vẫn khát khao". Giấc mộng lập công dương danh luôn là điều ám ảnh
những kẻ sĩ, đại trượng phu thời phong kiến, đi liền với các tước phong công, hầu,
khanh, tướng. Nhưng trong bài thơ này, con người đã được phác bằng những câu thơ
có sức khái quát cao độ tinh thần dân tộc tự cường.
Hoành sóc giang sơn cáp kỷ thu
Câu khai đề của bài thơ đã tạo một tư thế rất đẹp của con người. Bản dịch vung
giáo, múa giáo đều không ổn vì lập tức nó sẽ phá vỡ đi đối trọng con người - không
gian. Một bên là giang sơn - sông núi quê hương rộng lớn; một bên là con người
hoành sóc - cầm ngang ngọn giáo trấn giữ non sông. Thế "hoành" của ngọn giáo khiến
tầm vóc con người như vươn lên ngang tầm sông núi. Hình ảnh người lính vệ quốc

năm nào. Tất cả nỗi niềm của ông được thổ lộ trong sự đối sánh với tấm gương Vũ
Hầu Gia Cát Lượng thuở xưa. Bậc mưu thần, danh sĩ nổi tiếng thời Tam Quốc, người
đã xả thân vì cơ nghiệp nhà Thục, vì chúa Lưu Bị, nhắm mắt chưa yên công cuộc "ủng
Lưu phản Tào". Tất cả đã rõ, tâm niệm của Phạm Ngũ Lão nào khác nguời xưa khi
ông mong muốn làm nên công nghiệp phò tá cho vua, thực hiện lý tưởng trí quân
trạch dân cao cả của bề tôi trung thành tận tuỵ. Nỗi thẹn của người anh hùng toả sáng
một nhân cách lớn. Băn khoăn ấy không dành riêng cho bản thân mà toàn tâm toàn ý
hướng về nghiệp lớn muôn đời, vì sự bình yên của sơn hà xã tắc.
Bài thơ là sự phản chiếu một thời đại hào hùng, khi lý tưởng trung quân ái quốc
hoà nhịp trọn vẹn trong tình cảm, tâm hồn nhà thơ, thời đại "vua tôi đồng lòng, anh
em hoà thuận, cả nước ra sức".Tâm nguyện của Phạm tướng quân đã phản chiếu tâm
tư của bao người trai thời Trần : ý thức rõ giá trị bản thân, nhận rõ sự gắn bó cá nhân
với cộng đồng - dân tộc - đất nước. Xúc cảm hào hùng toả sáng trong hình tượng thơ,
đem đến cho người đọc cái nhìn trọn vẹn về con người thời đại Đông A