B.Soạn: Phí T.Lan Phương
Chương VII
1
I
II
NỘI DUNG BÀI VII
I. QUÁ TRÌNH NHẬN THỨC VÀ NỘI DUNG ĐƢỜNG LỐI XÂY
DỰNG PHÁT TRIỂN NỀN VĂN HÓA
1. Khái niệm văn hóa
Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phƣơng thức sinh hoạt cùng với
biểu hiện của nó mà loài ngƣời đã sản sinh ra nhằm thích ứng
những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn
3
I. QUÁ TRÌNH NHẬN THỨC VÀ NỘI DUNG ĐƢỜNG LỐI XÂY
DỰNG PHÁT TRIỂN NỀN VĂN HÓA
2. Thời kỳ trƣớc đổi mới
a. Quan điểm, chủ trương về xây dựng nền văn hóa mới
** Giai đoạn 1943 - 1954
4
I. QUÁ TRÌNH NHẬN THỨC VÀ NỘI DUNG ĐƢỜNG LỐI
XÂY DỰNG, PHÁT TRIỂN NỀN VĂN HOÁ
+ Đề ra 3 nguyên tắc của nền văn hoá mới:
+ Nền văn hoá mới có tính chất dân tộc về hình thức và dân chủ về
nội dung.
Dân tộc hoá:
• Chống lại mọi
ảnh hưởng nô
dịch và thuộc
địa, đề cao tinh
thần và truyền
thống dân tộc

-Ngày 3-9-1945 tại phiên họp đầu tiên của Hội
đồng Chính Phủ Hồ Chí Minh đã đưa ra 6
nhiệm vụ cấp bách trong đó có 2 nhiệm vụ thuộc
về văn hóa
I. QUÁ TRÌNH NHẬN THỨC VÀ NỘI DUNG ĐƢỜNG LỐI XÂY
DỰNG PHÁT TRIỂN NỀN VĂN HÓA
2. Thời kỳ trƣớc đổi mới
a. Quan điểm, chủ trương về xây dựng nền văn hóa mới
6
I. QUÁ TRÌNH NHẬN THỨC VÀ NỘI DUNG ĐƢỜNG LỐI XÂY
DỰNG PHÁT TRIỂN NỀN VĂN HÓA
2. Thời kỳ trƣớc đổi mới
a. Quan điểm, chủ trương về xây dựng nền văn hóa mới
** ĐƢỜNG LỐI ĐƢỢC THỂ HIỆN Ở MỘT SỐ VĂN KIỆN SAU
-Chỉ thị “ Kháng chiến kiến quốc” của Đảng ( 11/1945)
- Thƣ “ Nhiệm vụ VH Việt Nam trong công cuộc cứu nƣớc
hiện nay” của Đồng chí Trƣờng Chinh gửi Chủ tịch Hồ Chí
Minh 16/11/1946
- Báo cáo “ Chủ nghĩa Mác và Văn hóa Việt Nam” của đồng
chí Trƣờng Chinh tại Hội nghị văn hóa toàn quốc lần thứ 2
( 7/1948)
7
I. QUÁ TRÌNH NHẬN THỨC VÀ NỘI DUNG ĐƢỜNG LỐI XÂY
DỰNG PHÁT TRIỂN NỀN VĂN HÓA
2. Thời kỳ trƣớc đổi mới
a. Quan điểm, chủ trương về xây dựng nền văn hóa mới
Nội dung
2
Xây dựng nền
văn hóa dân

đồng thời bài
trừ cái xấu xa,
phản động
8
I. QUÁ TRÌNH NHẬN THỨC VÀ NỘI DUNG ĐƢỜNG LỐI XÂY
DỰNG PHÁT TRIỂN NỀN VĂN HÓA
2. Thời kỳ trƣớc đổi mới
a. Quan điểm, chủ trương về xây dựng nền văn hóa mới
** Giai đoạn 1955-1986
Đại hội IV, V đã bổ sung và phát triển thêm ở những vấn đề sau:
Nền văn
hóa mới có
nội dung
XHCN,
tính dân
tộc, tính
Đảng, tính
nhân dân
sâu sắc
Nêu rõ tiêu
chuẩn của
con ngƣời
mới XHCN
Tiến hành
cải cách
giáo dục
Phát triển
mạnh
Khoa học,
coi khoa

XÂY DỰNG, PHÁT TRIỂN NỀN VĂN HOÁ
- Hạn chế và nguyên nhân
+ Xây dựng thể chế văn hoá còn chậm, chƣa kịp thời và
chậm đổi mới, ảnh hƣởng đến sự phát triển của văn hoá nƣớc
nhà.
+ Công tác giáo dục chính trị, tƣ tƣởng, đạo đức, lối sống
còn hời hợt và nặng về bảo thủ, thiếu nhạy bén.
+ Thiếu những tác phẩm văn học, nghệ thuật xứng tầm
với sự nghiệp cách mạng của dân tộc.
+ Vấn đề bảo tồn, thẩm định các giá trị của truyền thống
văn hoá dân tộc còn nhiều yếu kém, không đáp ứng đƣợc yêu
cầu.
I. QUÁ TRÌNH NHẬN THỨC VÀ NỘI DUNG ĐƢỜNG LỐI XÂY
DỰNG PHÁT TRIỂN NỀN VĂN HÓA
3. Trong thời kỳ đổi mới
a. Quá trình đổi mới tư duy và phát triển nền văn hóa.
ĐH ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC
LẦN VI CỦA ĐẢNG
12 – 1986
“Đại hội của quyết tâm đổi mới
và đoàn kết tiến lên”
12
Đại hội VIII, IX, X và các Nghị quyết TW tiếp theo đã xác định:
Văn hóa là nền
tảng tinh thần
xã hội
Văn hóa vừa là
mục tiêu, vừa
là động lực của
phát triển

3. Trong thời kỳ đổi mới
b. Quan điểm chỉ đạo và chủ trương về xây dựng và phát triển nền văn hóa
14
I. QUÁ TRÌNH NHẬN THỨC VÀ NỘI DUNG ĐƢỜNG LỐI
XÂY DỰNG, PHÁT TRIỂN NỀN VĂN HOÁ
 Một là, văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là
mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã
hội.
- Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội.
+ Văn hoá phản ánh và thể hiện sống động mọi mặt cuộc
sống của cá nhân và cộng đồng. Trải qua quá trình lịch sử đã
tạo nên một hệ thống giá trị và lối sống thể hiện và khẳng
định bản sắc riêng của mỗi dân tộc.
+ Các giá trị văn hoá đã tạo nên nền tảng tinh thần của
mỗi dân tộc, trở thành tiêu chí định hƣớng cho hoạt động của
mỗi cá nhân cũng nhƣ cả cộng đồng trong sự nghiệp xây
dựng và bảo vệ đất nƣớc, trong sinh hoạt hàng ngày.
I. QUÁ TRÌNH NHẬN THỨC VÀ NỘI DUNG ĐƢỜNG LỐI
XÂY DỰNG, PHÁT TRIỂN NỀN VĂN HOÁ
- Văn hoá là động lực thúc đẩy sự phát triển.
+ Trong lịch sử, sự phát triển của các quốc gia, dân tộc
chịu sự tác động của nhiều yếu tố nhƣng yếu tố căn bản nhất
vẫn là nguồn lực nội sinh, nguồn lực bên trong. Nguồn lực
bên trong của mỗi quốc gia chính là văn hoá, là những giá trị
vật chất và tinh thần mà dân tộc đó tạo lập nên qua chiều dài
lịch sử.
+ Trong thời đại ngày nay, nguồn lực quan trọng nhất để
bảo đảm sự phát triển mạnh mẽ và bền vững nhất của mỗi dân
tộc là con ngƣời. Đó là những con ngƣời đƣợc đào tạo, giáo
dục một cách toàn diện với lý tƣởng sống đúng đắn, có tri

+ Sự phát triển của con ngƣời là tiêu chí rất quan trọng
để đánh giá sự phát triển của các quốc gia (chỉ số HDI)
+ Trong sự nghiệp đào tạo và phát triển con ngƣời thì
văn hoá (gồm giáo dục, đào tạo, chăm sóc y tế, thể dục thể
thao…) giữ vai trò quyết định.
I. QUÁ TRÌNH NHẬN THỨC VÀ NỘI DUNG ĐƢỜNG LỐI
XÂY DỰNG, PHÁT TRIỂN NỀN VĂN HOÁ
 Hai là, nền văn hóa mà chúng ta xây dựng là một nền
văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
- Tiên tiến:
+ Tiên tiến: Đó là yêu nƣớc và tiến bộ mà nội dung
cốt lõi của nó là lý tƣởng độc lập dân tộc và CNXH.
+ Tiên tiến không chỉ về nội dung mà còn ở cả hình
thức biểu hiện, cách thể hiện, vật liệu thể hiện.
I. QUÁ TRÌNH NHẬN THỨC VÀ NỘI DUNG ĐƢỜNG LỐI
XÂY DỰNG, PHÁT TRIỂN NỀN VĂN HOÁ
- Bản sắc dân tộc:
+ Đó là những giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc.
+ Bản sắc dân tộc là tổng thể những phẩm chất, tính
cách, khuynh hƣớng tƣ tƣởng và sức sáng tạo giúp dân tộc
đó giữ vững và thể hiện đƣợc tính duy nhất, tính thống
nhất, tính nhất quán trong quá trình phát triển.
+ Bản sắc dân tộc là sức sống bên trong của mỗi dân
tộc, lá quá trình dân tộc tự ý thức, tự khám phá và thể hiện
mình trong quá trình phát triển cùng với dân tộc khác.
+ Bản sắc dân tộc đƣợc thể hiện trong tất cả các lĩnh
vực của đời sống xã hội, nó phát triển theo sự phát triển của
thể chế kinh tế, thể chế xã hội, thể chế chính trị.
I. QUÁ TRÌNH NHẬN THỨC VÀ NỘI DUNG ĐƢỜNG LỐI
XÂY DỰNG, PHÁT TRIỂN NỀN VĂN HOÁ

- Trong sự nghiệp vẻ vang này, trí thức với tƣ cách là những ngƣời có tri thức
khoa học, kỹ thuật cao, có tiềm năng sáng tạo lớn nên có vai trò đặc biệt quan
trọng trong xây dựng và phát triển nền văn hoá dân tộc trong thời kỳ mới.
I. QUÁ TRÌNH NHẬN THỨC VÀ NỘI DUNG ĐƢỜNG LỐI
XÂY DỰNG, PHÁT TRIỂN NỀN VĂN HOÁ
 Năm là, văn hóa là một mặt trận; xây dựng và phát triển văn
hóa là sự nghiệp cách mạng lâu dài, đòi hỏi phải có ý chí cách
mạng và sự kiên trì, thận trọng.
- Để văn hoá thấm sâu vào xã hội, định hƣớng cho nhận thức và
hành động của con ngƣời, điều này không thể diễn ra một cách
mau chóng mà cần phải có thời gian. Xây dựng lối sống mới thay
cho thói quen, cách thức, lối sống cũ là một quá trình phức tạp,
khó khăn gian khổ và lâu dài. Quá trình bảo tồn những giá trị
văn hoá trong truyền thống dân tộc cũng nhƣ sáng tạo ra những
giá trị mới đòi hỏi nhiều thời gian, công sức, tiền bạc, trí tuệ.
- Tất cả đã nói lên sự cần thiết phải có cách nhìn, cách làm phù
hợp, thận trọng, kiên trì, không thể đốt cháy giai đoạn. Bài học
nóng vội duy ý chí về vấn đề này ở thời kỳ trƣớc đổi mới là một
minh chứng.
I. QUÁ TRÌNH NHẬN THỨC VÀ NỘI DUNG ĐƢỜNG LỐI
XÂY DỰNG, PHÁT TRIỂN NỀN VĂN HOÁ
c. Đánh giá thực hiện đƣờng lối.
- Ưu điểm:
+ Cơ sở vật chất kỹ thuật của ngành văn hoá bƣớc đầu đƣợc
tạo dựng theo hƣớng hiện đại, môi trƣờng văn hoá có bƣớc
chuyển biến tích cực. Hợp tác quốc tế về văn hoá đƣợc mở rộng.
+ Giáo dục - đào tạo có bƣớc phát triển mới. Quy mô giáo dục
đào tạo đƣợc tăng ở tất cả các cấp. Dân trí đƣợc nâng cao. Đã
hoàn thành phổ cập giáo dục tiểu học.
+ Khoa học công nghệ có bƣớc phát triển, từng bƣớc gắn bó