(Nghị luận văn học)
I. KIẾN THỨC CƠ BẢN
1. Khái niệm
Nghị luận văn học là một dạng nghị luận mà các vấn đề đưa ra bàn luận là các vấn đề văn học: tác phẩm,
tác giả, thời đại văn học, trào lưu, trường phái…
2. Phân loại
- Phân loại theo cách thức: Phân tích, bình luận, bình giảng, chứng minh văn học.
- Phân loại theo nội dung: Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ, một tác phẩm, một nhân vật…
Trong thực tế, ở nhà trường thường gặp kiểu bài hỗn hợp trong đó phối hợp các cách thức để làm bài nghị
luận về một nội dung nào đó.
3. Yêu cầu
- Phát hiện được giá trị về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.
- Phát hiện được nền cảm xúc, tình cảm của của tác phẩm, tác giả.
- Phát hiện được những giá trị về tư tưởng, thẩm mĩ của tác phẩm.
- Thể hiện dược năng lực cảm thụ, thưởng thức văn học cá nhân.
Lưu ý khi nghị luận về một vấn đề văn học:
- Phải xuất phát từ những đặc trưng của văn học: Tính hình tượng; Tính hàm súc, đa nghĩa, tính nghệ
thuật của ngôn từ; tính hệ thống của tác phẩm.
- Những tri thức cần huy động: Tri thức về thời đại của tác giả, về hoàn cảnh ra đời của tác phẩm, về văn
học và tiếng Việt, …
II. DÀN BÀI GỢI Ý
Đề 1
Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc – một tiếng khóc bi tráng.
a. Mở bài
– Giới thiệu về Nguyễn Đình Chiểu.
- Giới thiệu tác phẩm Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc – một tiếng khóc bi tráng.
b. Thân bài
- Giải thích:
+ “bi tráng”: Vừa bi ai, vừa hùng tráng.
+ “tiếng khóc bi tráng”: “tiếng khóc” là biểu hiện của sự mất mát, của nỗi đau, “tiếng khóc bi tráng” là
tiếng khóc, là sự mất mát đầy đau xót, tiếc nuối nhưng rất đáng tự hào.

- Khẳng định thành công và giá trị tác phẩm: thể hiện quan điểm sống mới mẻ, tiến bộ; lòng yêu nước sâu
sắc.
- Khẳng định vị trí tác giả trong nền Văn học dân tộc.
Đề 3
Con người Nguyễn Khuyến qua bài thơ Câu cá mùa thu.
a. Mở bài
- Giới thiệu về tác gia Nguyễn Khuyến.
- Giới thiệu con người Nguyễn Khuyến qua bài thơ Câu cá mùa thu.
Thân bài
- Giới thiệu thời đại của tác giả, hoàn cảnh ra đời của bài thơ (giai cấp phong kiến lúc suy tàn, thực dân
Pháp tiến hành đô hộ nước ta, Nguyễn Khuyến lánh đời ở ẩn…)
- Hình ảnh con người thanh cao: lánh đục câu cá.
- Con người yêu thiên nhiên, vô cùng tinh tế, nhạy cảm: Đắm mình vào thiên nhiên mùa thu để cảm nhận
được những nét mỏng manh, tinh tế nhất “trong veo”, “làn hơi gợn tí”, “lá vàng”…
- Con người đầy tâm trạng, luôn ẩn chứa tình yêu nước âm thầm, khắc khoải: Câu cá nhưng không phải là
câu cá, tâm hồn luôn hướng đến nơi đâu “Cá đâu đớp động”, cảnh đẹp nhưng buồn vì tâm trạng nhà thơ.
- Điểm qua đôi nét về nghệ thuật: vần “eo”, phép đối, vốn từ thuần Việt
- Ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn nhà thơ Nguyễn Khuyến thể hiện qua bài thơ.
c. Kết luận
- Khẳng định giá trị của bài thơ.
- Ngợi ca và khẳng định vị trí của Nguyễn Khuyến – nhà thơ của làng quê Bắc Bộ.
Đề 4
Có người cho rằng bài thơ Vịnh khoa thi Hương là tiếng khóc, nhưng có người lại cho đó là tiếng cười
châm biếm sâu cay của Trần Tế Xương trước thời cuộc lúc bấy giờ. Ý kiến của anh (chị) như thế nào?
a. Mở bài
– Giới thiệu về tác giả Tú Xương và phong cách thơ Tú Xương.
- Giới thiệu những ý kiến đánh giá khác nhau xung quanh bài thơ Vịnh khoa thi Hương
b. Thân bài
- Thời đại, hoàn cảnh ra đời của bàI thơ (năm 1897 khi Việt Nam đã nằm dưới sự “bảo hộ” của Thực dân
Pháp…)