I - gợi dẫn
1. Tác giả
Nguyễn Công Trứ (1778 – 1858), huý là Củng, tự Tôn Chất, hiệu Ngộ Trai, biệt hiệu Hi Văn, người làng
Uy Viễn, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh. Cuộc đời làm quan của ông tuy lúc thăng lúc giáng thất
thường, nhưng ông luôn vui vẻ, một lòng vì dân, vì nước.
Các sáng tác : 53 bài thơ Nôm luật Đường, 1 bài thơ chữ Hán, 1 bài phú Nôm, 21 câu đối Nôm, 8 câu đối
Hán, 62 bài ca trù,… Nguyễn Công Trứ có vai trò đặc biệt trong thể thơ hát nói. Bài phú Hàn nho phong
vị cũng là một sáng tạo đặc sắc của ông.
2. Tác phẩm
Hàn nho phong vị phú thuộc loại luật phú, chú trọng đối, vần. Tác phẩm nói về cốt cách, phẩm chất,
phong vị sống của nhà nho nghèo.
3. Cách đọc
- Đọc kĩ các chú thích.
- Đọc bài thơ theo đặc trưng thể loại phú, giọng điệu ngâm nga, thể hiện tính cách ngông và cảm hứng tự
trào.
II - kiến thức cơ bản
Tác giả nói đến cái nghèo vừa như muốn vạch trần lại vừa như chữa “tội”, với một giọng điệu đùa giỡn :
Chém cha cái khó, chém cha cái khó !
Khôn khéo mấy ai, xấu xa một nó.
Lục cực bày hàng sáu, rành rành kinh huấn chẳng sai,
Vạn tội lấy làm đầu, ấy ấy ngạn ngôn hẳn có.
Qua bốn vế đầu, tác giả thể hiện quan niệm về cái nghèo, đó là một trong sáu điều cực của con người, đã
đi vào ngạn ngữ : “vạn tội bất như bần” – muôn tội chẳng gì bằng tội nghèo.
Thái độ trước cái nghèo được cụ thể hoá bằng việc tả cảnh nghèo và bộc lộ bản lĩnh sống, thái độ sống ở
mười sáu vế tiếp sau. Cụm từ “Kìa ai” nhằm vào đối tượng nào ? Hãy xem tác giả đặc tả, trước hết là hình
ảnh căn nhà :
Bốn vách tường mo, ba gian nhà cỏ.
Đầu kèo mọt tạc vẽ sao ; trước sân nhện giăng màn gió.
Phên trúc ngăn nửa bếp nửa buồng ;
ống nứa đựng đầu kê đầu đỗ.
Đầu giường tre mối dũi quanh co ;

Đô môn giải tổ chi niên,
Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng.

Kìa núi nọ phau phau mây trắng,
Tay kiếm cung mà nên dạng từ bi.
Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì,
Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng.

Được mất dương dương người tái thượng,
Khen chê phơi phới ngọn đông phong.
Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng,
Không Phật, không Tiên, không vướng tục.

Chẳng Trái, Nhạc cũng vào phường Hàn, Phú,
Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung.
Trong triều ai ngất ngưởng như ông.
(Thơ văn Nguyễn Công Trứ, NXB Văn học, 1983)
2. Thơ văn Nguyễn Công Trứ – nhất là ca trù ngân lên một giọng điệu mới, phản ánh một khuynh hướng
tư tưởng khác với trước đó, tập trung vào một số chủ đề gắn bó với con người và cuộc đời tác giả.
(Theo Từ điển tác giả tác phẩm Việt Nam dùng cho nhà trường, Sđd)
Các từ khóa trọng tâm " cần nhớ " của bài viết trên hoặc " cách đặt đề bài " khác của bài viết trên:
• bài phú nhà nho vui cảnh nghèo,