I - Gợi dẫn
1. Ngô Tất Tố (1893 – 1954) quê ở làng Lộc Hà, phủ Từ Sơn, Bắc Ninh, nay là xã Mai Lâm, huyện Đông
Anh, ngoại thành Hà Nội. Ông học chữ Hán, chữ Nôm, chữ quốc ngữ và cả tiếng Pháp. Có thể nói Ngô
Tất Tố là một nhà nho hiện đại. Ông nổi tiếng trên văn đàn đầu thế kỉ XX với nhiều tác phẩm có giá trị.
Ông là một trong những nhà nho đầu tiên viết báo rất nhiều và viết rất hiện đại. Những tác phẩm nổi
tiếng, gắn liền với tên tuổi của Ngô Tất Tố là hai tiểu thuyết Tắt đèn (1936), Lều chõng (1939) và hai
phóng sự Tập án cái đình (1939), Việc làng (1940).
2. Việc làng là thiên phóng sự dài 17 chương với nội dung ghi lại, phân tích và phơi bày những hủ tục
nhiêu khê và lạc hậu ở nông thôn Việt Nam đầu thế kỉ XX. Những hủ tục ấy đã đẩy người dân quê vào
cảnh cùng quẫn và tạo cơ hội để bọn cường hào, địa chủ nhũng nhiễu dân lành.
3. Đoạn trích Nghệ thuật băm thịt gà thuộc chương IV của phóng sự, tả một cảnh chia thịt gà hiếm thấy.
Qua việc chia thịt gà ấy, tác giả châm biếm bọn cường hào chức dịch tham lam, bần tiện trong làng.
Chúng ngồi thật cao, ra vẻ cao sang nhưng thực chất là một lũ tham ăn, chia nhau 1/5 cái sỏ gà. Với cách
kể nhẹ nhàng tự nhiên, Ngô Tất Tố đã châm biếm một cách rất sâu sắc những hủ tục quái gở, mọi rợ. Và
miếng ăn đã trở thành miếng nhục với cái lệ làng nhiêu khê ấy.
4. Đọc kĩ các chú thích. Chú ý phân biệt ngữ điệu đọc giữa tả, kể và đối thoại.
II - Kiến thức cơ bản
Người đọc đã rất quen thuộc với chị Dậu trong Tắt đèn của Ngô Tất Tố. Với tác phẩm này, ông đã trở
thành một cây đại thụ trong làng văn Việt Nam đầu thế kỉ XX. Qua việc thể hiện số phận của chị Dậu,
nhà văn đã nói lên một cách thống thiết nỗi cùng cực của những người nông dân nghèo trong xã hội cũ.
Nhưng Ngô Tất Tố không chỉ là một nhà tiểu thuyết, ông còn là một nhà báo, một cây bút viết phóng sự
rất thành công. Ông là một trong những người tiêu biểu của lớp nhà nho học chữ Hán, biết tiếng Tây và
viết báo giỏi. Phóng sự Việc làng là một trong những tác phẩm đầu tiên của thể loại phóng sự – một thể
loại văn học mới mẻ của văn học Việt Nam.
Phóng sự là kết quả của một nền văn học hiện đại. Chỉ khi có báo chí ra đời, thể loại này mới hình thành
và phát triển mạnh mẽ. Đầu thế kỉ XX, với sự xâm nhập mạnh mẽ của văn hoá phương Tây, trong đó có
văn học, nền văn học Việt Nam đã có cơ hội phát triển rất nhanh, mạnh. Đời sống văn học thời kì này vô
cùng sôi nổi, nền văn học được hiện đại hoá một cách mau lẹ. Một số thể loại văn học mới xuất hiện, các
thể loại cũ được cách tân về nhiều mặt. Lúc này, do nhu cầu đọc của công chúng mà văn học gắn bó rất
mật thiết với báo chí. Và kết quả, thể loại phóng sự đã ra đời. Trên văn đàn những năm 30 xuất hiện cây
bút viết phóng sự tài năng, đó là “ông vua phóng sự đất Bắc” Vũ Trọng Phụng. Thể loại phóng sự phát

nói chắc chắn không dừng lại ở việc ca ngợi tài băm thịt gà của thằng Mới, mặc dù tác giả đã dành rất
nhiều thời gian để miêu tả tỉ mỉ công việc này. Theo dõi việc “băm thịt gà” của anh Mới, tác giả đã vô
cùng ngạc nhiên và ra vẻ thán phục : “Tôi chịu lắm. Và tôi muốn dâng cho ông Mới ấy cái chức nghệ sĩ”.
Sản phẩm của cái “nghệ thuật băm thịt gà” của anh Mới được người kể chuyện nhận xét : “Trông những
miếng thịt của hắn bốc ra góc mâm, mới đẹp làm sao ! Không dập, không nát, không bong da, nó giống
như tập cánh con bươm bướm. Nếu để trước môi mà thổi, có thể bay được mười thước.” Lời nhận xét ấy
không phải chỉ là lời thán phục tài nghệ của anh Mới. Đó là lời châm biếm cái sự chia phần khủng khiếp
ở làng này.
Cái tài năng đến trình độ “nghệ sĩ”, được coi là nghệ thuật ấy của anh Mới lại gắn với một mục đích dung
tục. Cái tài của anh Mới chứng tỏ rằng việc băm một con gà to khoảng “một người ăn cố mới hết” thành
hơn một trăm miếng không thể là tài năng bẩm sinh. Nó là công việc phải rất quen làm, được tôi luyện
nhiều lần. Anh Mới băm thịt gà vô cùng thành thạo và điêu luyện. Nó chứng tỏ đây là công việc rất quen
thuộc của anh. Đó chính là công việc quen thuộc ở làng. Và ở đây miếng ăn đã trở thành một cái gì vô
cùng quan trọng. Người xưa vẫn nói “Một miếng giữa làng hơn một sàng xó bếp” để thể hiện cái quan
niệm về miếng ăn danh dự. Đã đành việc chia phần công bằng giữa làng là vô cùng quan trọng, nhưng
chia cái lễ thành 23 phần như thế thì quả là khủng khiếp. Đến việc băm cái sỏ gà thành mấy phần anh mõ
làng cũng phải đứng lên để hỏi ý kiến các cụ. Không trực tiếp thể hiện thái độ nhưng qua giọng điệu và
cách miêu tả rất chi tiết việc băm thịt gà của anh Mới, người kể chuyện đã thể hiện thái độ phê phán của
mình đối với một cái “việc làng” nhiêu khê và lạ lẫm ở làng quê.
Nghệ thuật băm thịt gà đã nêu lên và phê phán một trong những hủ tục vô cùng lạc hậu ở làng xã. Mục
đích của lệ “chứa hàng xóm” không hẳn là xấu nhưng việc quá coi trọng miếng ăn đã biến cái lệ làng ấy
trở thành một thứ hủ tục. Khi viết phóng sự, Ngô Tất Tố đã dùng cái chất thâm thuý của nhà nho để làm
tăng giá trị phê phán cho tác phẩm.
Trong đoạn trích, tác giả đã dùng một biện pháp đặc trưng của nghiệp vụ báo chí là ghi chép tại chỗ.
Chọn hình thức này cùng giọng điệu miêu tả khách quan, tác giả đã tạo nên tính xác thực của câu chuyện
được kể, nhờ đó giá trị phê phán càng thêm sâu sắc. Không gay gắt, cay nghiệt như Vũ Trọng Phụng viết
Kĩ nghệ lấy Tây, Cơm thầy cơm cô, phóng sự của Ngô Tất Tố thiên về phê phán một cách thâm thuý, nhẹ
nhàng nhưng sâu sắc. Đó là phong cách của một nhà nho viết báo.
III - liên hệ
Việc làng là tập phóng sự về những hủ tục “quái gở, mọi rợ” trong nông thôn Việt Nam trước cách mạng.