nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 11/2007 3 Ths. Trần Thị Bảo ánh *
p trung kinh t l xu hng phỏt trin
tt yu ca t bn trong nn kinh t th
trng. Tp trung kinh t ngy cng din ra
thng xuyờn v cú quy mụ ngy cng ln
bi nhng lớ do nh cỏc doanh nghip mun
tng hiu qu kinh t v nm v th c
quyn trờn th trng, do nhu cu u t
thờm v vn, do tỏc ng ca cnh tranh, cỏc
doanh nghip liờn kt vi nhau vt qua
cỏc cuc khng hong kinh t v nhu cu
chia s ri ro trong kinh doanh
Tp trung kinh t cú nhng tỏc ng
khỏc nhau n s phỏt trin ca nn kinh t,
nú cú th dn n vic hỡnh thnh cỏc doanh
nghip ln mnh v cú li th cnh tranh so
vi cỏc doanh nghip khỏc, cỏc doanh
nghip ny phỏt trin n mt mc nht
nh s dn n c quyn. Núi cỏch khỏc,
tp trung kinh t l "ca ngừ" to ra nhng
doanh nghip cú sc mnh th trng, tng
quyn lc th trng, to ra s c quyn v

ngn cm, kim soỏt tu theo mc tỏc
ng tớch cc hay tiờu cc n cnh tranh.
1. Khỏi nim tp trung kinh t
Di gúc kinh t theo ụng Lờ Vit
Thỏi,
(1)
tp trung kinh t cú th c hiu
nh sau:
T

* Ging viờn Khoa phỏp lut kinh t
Trng i hc Lut H Ni nghiªn cøu - trao ®æi
4 t¹p chÝ luËt häc sè 11/2007

- Mức độ tập trung kinh tế là giá trị đo
tại một thời điểm về mức độ tập trung của
toàn bộ các đặc điểm (hay giá trị) hoặc của
một vài đặc điểm nào đó trên thị trường (ví
dụ, doanh thu, khách hàng) vào một số ít
doanh nghiệp nào đó.
- Ở khía cạnh là quá trình tập trung
kinh tế trên thị trường thì tập trung kinh tế
là quá trình mà số lượng các doanh nghiệp
độc lập cạnh tranh trên thị trường bị giảm
đi thông qua các hành vi sáp nhập (theo
nghĩa rộng) hoặc thông qua sự tăng trưởng
nội sinh của doanh nghiệp trên cơ sở mở

nhau nhưng hiểu theo nghĩa chung nhất thì
tập trung kinh tế là kết quả của quá trình tích
tụ, tập trung tư bản và thường diễn ra theo ba
cách sau:
- Liên kết ngang: Là hình thức liên kết
giữa các doanh nghiệp cùng ngành nghề,
cùng lĩnh vực kinh doanh.
- Liên kết dọc: Là hình thức liên kết giữa
các doanh nghiệp theo các khâu, các công
đoạn của quá trình sản xuất kinh doanh.
- Liên kết thành một khối: Là hình thức
liên kết giữa các doanh nghiệp thuộc nhiều
ngành nghề, nhiều lĩnh vực khác nhau hợp
thành một tổ chức để duy trì lợi ích chung.
2. Tập trung kinh tế theo quy định của
Luật cạnh tranh năm 2004
Ví dụ: Có ba công ti A, B, C đều sản xuất
hàng mây tre và ba công ti trên có ý định sáp
nhập với nhau. Vậy các công ti đó có được
quyền sáp nhập không? Cơ sở pháp lí nào để
ba công ti A, B, C thực hiện hành vi sáp
nhập?
Giả dụ công ti A chiếm 40% thị phần
trên thị trường, công ti B chiếm 20% thị
phần, công ti C chiếm 25% thị phần; như nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 11/2007 5


n th trng, lm bin i c cu kinh t,
gõy ra nhng tỏc ng tiờu cc, hn ch cnh
tranh "Ngng" kim soỏt tp trung
kinh t cú th c xỏc nh trờn c s t l
th phn nht nh (Vit Nam) hoc da trờn
tiờu chớ doanh thu ca cỏc bờn tham gia tp
trung kinh t (Phỏp).
(2)

Hin ti, Vit Nam cú hai ngun vn
bn phỏp lut l phỏp lut v doanh nghip v
phỏp lut v cnh tranh cựng iu chnh hnh
vi sỏp nhp ca ba cụng ti A, B, C. tr li
cõu hi cỏc cụng ti ú cú quyn sỏp nhp
khụng cn phi xỏc nh th phn hoc doanh
thu ca cỏc cụng ti A, B, C trờn th trng
liờn quan (thụng thng th trng liờn quan
c xỏc nh bao gm th trng sn phm
liờn quan v th trng a lớ liờn quan).
Khon 1 iu 20 Lut cnh tranh quy
nh: Cỏc doanh nghip tham gia tp trung
kinh t cú th phn kt hp t 30% n 50%
trờn th trng liờn quan thỡ i din hp
phỏp ca cỏc doanh nghip ú phi thụng
bỏo cho c quan qun lớ cnh tranh trc khi
tin hnh tp trung kinh t. Trng hp th
phn kt hp ca cỏc doanh nghip tham gia
tp trung kinh t thp hn 30% trờn th
trng liờn quan hoc doanh nghip sau khi
thc hin tp trung kinh t vn thuc loi

đến 50% trên thị trường liên quan nhưng
sau khi thực hiện tập trung kinh tế vẫn thuộc
loại doanh nghiệp nhỏ và vừa theo quy định
của pháp luật.
(4)

Thứ hai, tập trung kinh tế có thể được
xem xét, chấp nhận và các bên tham gia tập
trung kinh tế phải thông báo khi các doanh
nghiệp tham gia tập trung kinh tế có thị phần
kết hợp từ 30% đến 50% trên thị trường liên
quan. Trong trường hợp này đại diện hợp
pháp của các doanh nghiệp đó phải thông
báo cho cơ quan quản lí cạnh tranh trước khi
tiến hành tập trung kinh tế. Sau khi xem xét,
cơ quan quản lí cạnh tranh sẽ trả lời bằng
văn bản, trong đó phải xác định tập trung
kinh tế thuộc một trong các trường hợp sau:
- Tập trung kinh tế không thuộc trường
hợp bị cấm;
- Tập trung kinh tế bị cấm theo quy định
tại Điều 18 Luật cạnh tranh; lí do cấm phải
được nêu rõ trong văn bản trả lời.
Thứ ba, cho hưởng miễn trừ. Miễn trừ
đối với tập trung kinh tế được hiểu một cách
khái quát là việc cơ quan có thẩm quyền cho
phép các doanh nghiệp nằm trong những
trường hợp tập trung kinh tế bị cấm được
phép tham gia tập trung kinh tế trên cơ sở
đáp ứng một số tiêu chí về hiệu quả kinh tế -


nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 11/2007 7

trng phỏ sn l doanh nghip gp khú khn
v ti chớnh hoc mt kh nng thanh toỏn
ch hon ton khụng ng ngha vi vic
doanh nghip dng hot ng v khụng cú
ngha l xó hi khụng cú nhu cu s dng
sn phm ca doanh nghip. Doanh nghip
vn cú h thng phõn phi v uy tớn ca sn
phm, c bit l vn cú th phn trờn th
trng do s trung thnh ca khỏch hng vi
sn phm ca doanh nghip. Vỡ vy, mt
trong cỏc bờn ca v tp trung kinh t ang
trong nguy c gii th hoc lõm vo tỡnh
trng phỏ sn vn l i tng m c quan
qun lớ cnh tranh xem xột, cho hng min
tr c tp trung kinh t.
(6)

- Vic tp trung kinh t cú tỏc dng m
rng xut khu hoc gúp phn phỏt trin kinh
t - xó hi, tin b k thut, cụng ngh. Th
tng Chớnh ph s quyt nh vic min tr
bng vn bn i vi trng hp ny.
Trng hp min tr th hai cú kh nng
gõy tranh cói gia doanh nghip v c quan
nh nc cú thm quyn vỡ vic ỏnh giỏ
trng hp tp trung kinh t cú gúp phn phỏt

nhp ny cú thuc din c hng min
tr khụng ra quyt nh chp thun
hoc khụng chp thun cho cỏc bờn c
hng min tr.
Tuy nhiờn, lu ý rng vic xỏc nh th
trng liờn quan luụn l nhim v vụ cựng
khú khn i vi cỏc c quan qun lớ cnh
tranh trong vic kim soỏt tp trung kinh t.
Tt c cỏc ỏnh giỏ v tp trung kinh t v
tỏc ng ca nú n cnh tranh u phi da
vo vic xỏc nh th trng liờn quan. Phm
vi ca th trng liờn quan v th phn ca
tng doanh nghip trờn th trng luụn bin
i khụng ngng, do vy ti thi im hnh nghiên cứu - trao đổi
8 tạp chí luật học số 11/2007

vi tp trung kinh t c thc hin thỡ phm
vi th trng liờn quan cú th rng hoc hp
hn vi thi im tin hnh iu tra sau ú,
vỡ vy khi nhn dng th trng liờn quan
khụng ch thụng qua vic xỏc nh th trng
liờn quan v khụng gian v i tng m cũn
phi cõn nhc v thi im xỏc nh th
trng liờn quan. Nờn xem xột th trng ti
thi im cỏc bờn thc hin hnh vi tp
trung kinh t vỡ nú s tớnh toỏn c chớnh
xỏc th phn kt hp ca cỏc doanh nghip

theo quy nh ca phỏp lut v doanh nghip
sau khi cú quyt nh cho hng min tr
ca Th tng Chớnh ph hoc B trng
B thng mi (nay l B cụng thng)./.

(1).Xem: Lờ Vit Thỏi, Hnh vi tp trung kinh t v
vn kim soỏt tp trung kinh t Vit Nam.
(2).Xem: Chớnh sỏch v thc tin phỏp lut cnh
tranh ca Cng ho Phỏp, tp 1, Nxb. Chớnh tr
quc gia, H Ni, 2005.
(3). T l ny theo gii trỡnh ca U ban thng v
Quc hi l phự hp vi iu kin nn kinh t ang
chuyn i, cn thit tp trung kinh t mc thớch
hp nc ta trong bi cnh hi nhp kinh t quc t.
Xem: Bỏo cỏo gii trỡnh tip thu, chnh lớ D tho
Lut cnh tranh trỡnh Quc hi thụng qua ca U ban
thng v Quc hi s 265/UBTVQH 11 ngy
13/10/2004.
(4). Theo quy nh ti iu 3 Ngh nh s
90/2001/N-CP ngy 23/11/2001 v tr giỳp doanh
nghip va v nh thỡ doanh nghip va v nh l:
- Doanh nghip kinh doanh c lp,
- Cú vn ng kớ khụng quỏ 10 t ng, hoc
- Cú s lao ng trung bỡnh hng nm khụng quỏ
300 ngi.
(5).Xem: Lut mu v cnh tranh, lot cụng trỡnh
nghiờn cu ca UNCTAD v cỏc vn c cp
trong lut v chớnh sỏch cnh tranh, T chc thng
mi v phỏt trin Liờn hp quc (2003).
(6).Xem: Bỏo cỏo gii trỡnh tip thu, chnh lớ D tho