nghiên cứu - trao đổi
30 tạp chí luật học số 10/2011

Ths. Trần Huỳnh Thanh Nghị *
1. V trớ v vai trũ ca vn phỏp nh
trong phỏp lut doanh nghip cỏc nc
Vn (capital) cú vai trũ quan trng i
vi bt kỡ nh u t no trờn th gii khi ra
thng trng. Nhn xột v vai trũ ca vn
nh hng n hot ng ca h thng ngõn
hng, Barrios khng nh: Vn i vi cỏc
ngõn hng cú vai trũ quyt nh ỏnh giỏ
kh nng ti chớnh di hn v kh nng thanh
toỏn ca cỏc ngõn hng cng nh nim tin
ca cụng chỳng vo hot ng ca cỏc ngõn
hng.
(1)
Cú th núi, vn l yờu cu quan
trng hng u nh u t gia nhp th
trng m cỏc quc gia ang phỏt trin kinh
t th trng khụng th khụng quan tõm. Tuy
nhiờn, iu t ra l ngng vn ti thiu bao
nhiờu cho phộp nh u t gia nhp th
trng li l vn khụng n gin m phỏp
lut doanh nghip nhiu nc phi cõn nhc
cú nhng iu chnh cho phự hp. Vỡ th,

(4)
Nhiu nm qua, Ngõn hng
th gii cng xỏc nh vic ly vn phỏp nh
lm mt trong nhng tiờu chớ ỏnh giỏ mc
thụng thoỏng trong th tc thnh lp doanh
nghip cng nh tớnh hiu qu ca chng
trỡnh ci cỏch th tc hnh chớnh nhiu quc
gia trờn th gii.
Lun bn v vai trũ ca vn phỏp nh,
chỳng ta thy rng mt s nc, nh nc
kim soỏt hot ng u t, kinh doanh ca
nh u t, c bit l nng lc ti chớnh ca
h da trờn mc vn ti thiu nh nc n
nh khi thnh lp doanh nghip (vn phỏp
nh). õy c xem l bin phỏp cn thit
ỏnh giỏ ỳng thc lc v quy mụ ca nn
kinh t, hn ch tỡnh trng nh u t ra
thng trng theo dng tay khụng ra trn
gõy ri ro cho nn kinh t núi chung v cỏc
* Khoa Lut kinh t
Trng i hc kinh t Thnh ph H Chớ Minh nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 10/2011 31
i tỏc ca h núi riờng. Vn phỏp nh c
xỏc nh nh l ngng ti chớnh ti thiu
m nh nc yờu cu nh u t phi ỏp ng
v chng minh bng cỏc phng thc khỏc
nhau ri mi c phộp hot ng kinh

hỡnh cụng ti c phn ch khụng ỏp dng cho
cỏc loi hỡnh cụng ti khỏc.
(8)
Ngc li, cỏc
nc chõu u lc a khỏc thỡ vn phỏp nh
vn chim vai trũ quan trng trong phỏp lut
doanh nghip.
(9)

Vit Nam, quy nh v vn phỏp nh
cú quỏ trỡnh hỡnh thnh v phỏt trin hn 20
nm t khi Vit Nam m ca kinh t th
trng.
(10)
Dự tri qua nhng giai on nht
nh nhng vn phỏp nh vn chim v trớ
quan trng trong phỏp lut doanh nghip Vit
Nam sut t nm 1990 cho n nay. Tuy
nhiờn, trong bi cnh hi nhp sõu rng vo
kinh t quc t cựng vi tin trỡnh ci cỏch
th tc hnh chớnh ang din ra ht sc mnh
m thỡ vic nhỡn nhn v ỏnh giỏ li phỏp
lut iu chnh vn phỏp nh Vit Nam
trong tng quan vi quy nh vn phỏp nh
cỏc nn kinh t khỏc trờn th gii li cú ý
ngha hn bao gi ht, c bit trong giai on
hin nay khi m nhng vn v vn phỏp
nh cho hot ng ca doanh nghip thuc
lnh vc ngõn hng, chng khoỏn, bo him,
kinh doanh bt ng sn Vit Nam vn cũn

32 tạp chí luật học số 10/2011
vn ú.
(13)
Nh ó phõn tớch trờn, vic tn
ti vn phỏp nh trong phỏp lut doanh
nghip khụng ch riờng Vit Nam m phỏp
lut ca nhiu nc trờn th gii cng cp
quy nh ny cỏc gúc khỏc nhau. Nhỡn
chung, quy nh vn phỏp nh gia phỏp lut
doanh nghip Vit Nam vi cỏc quc gia
khỏc cú nhng im tng ng v khỏc bit
th hin nhng ni dung c bn sau:
- Th nht, vn phỏp nh Vit Nam
c xỏc nh theo tng ngnh, ngh kinh
doanh c th, khụng ỏp dng cho tng loi
hỡnh doanh nghip nh hu ht cỏc nc trờn
th gii ó v ang thc hin
Khon 2 iu 7 Lut doanh nghip nm
2005 v iu 8 Ngh nh s 102/2010/N-CP
do Chớnh ph ban hnh ngy 01/10/2010
quy nh chi tit thi hnh mt s iu ca
Lut doanh nghip ó xỏc nh vn phỏp nh
vi t cỏch l mc vn sn i vi doanh
nghip nhng khụng ỏp dng i tr trong
nn kinh t m ch ỏp dng cho tng ngnh,
ngh kinh doanh c th do phỏp lut chuyờn
ngnh iu chnh. Cú th núi, lch s phỏt
trin ca vn phỏp nh Vit Nam ó tri
qua nhiu giai on nhng tt c u thng
nht ch: Vn phỏp nh Vit Nam cha

vng.
(15)
Sau ny khi Lut doanh nghip nm
2005 c ban hnh thỡ vn phỏp nh tip
tc c ỏp dng cho mt s ngnh, ngh
nh: kinh doanh tin t - tớn dng, kinh doanh
bo him, kinh doanh chng khoỏn, kinh
doanh bt ng sn, kinh doanh dch v ũi
n thuờ, kinh doanh dch v bo v, kinh
doanh vn chuyn hng khụng, kinh doanh
cng hng khụng, kinh doanh cung cp dch
v hng khụng, kinh doanh sn xut phim,
kinh doanh s giao dch hng hoỏ v kinh
doanh dch v kim toỏn c lp. Chng hn,
kinh doanh dch v ũi n thuờ thỡ phi cú
ớt nht l 2 t ng, kinh doanh bt ng sn
thỡ phi cú vn ti thiu l 6 t ng
(16)

Thc ra, vic tip cn vn phỏp nh ỏp
dng trong tng ngnh ngh kinh doanh c
th ca Vit Nam cú nột tng ng vi phỏp
lut doanh nghip ca Cng ho dõn ch
nhõn dõn Lo khi m quc gia ny cng quy
nh vn phỏp nh theo tng ngnh, ngh nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 10/2011 33
kinh doanh c th.

l 50 triu won v giỏ tr danh ngha ca mi
c phiu thp nht l 100 won.
(22)
Trung
Quc, thnh lp cụng ti TNHH mt thnh
viờn phi cú vn phỏp nh l 100.000 yuan,
i vi cụng ti c phn l 5.000.000 yuan, i
vi cụng ti TNHH hai thnh viờn l 30.000
yuan.
(23)
c, thnh lp cụng ti TNHH
thỡ h quy nh phi cú ti thiu 25.000 euro,
cụng ti c phn l 50.000 euro.
(24)
Anh,
thnh lp cụng ti c phn thỡ phi cú ti thiu
50.000 euro
(25)
v ớt nht ẳ trong s ú phi
c thnh toỏn khi thnh lp.
(26)
Phỏp,
thnh lp cụng ti hp danh hu hn
(Sociộtộ responsabilitộ limitộe - SARL) thỡ
phi cú vn ti thiu l 7.500 euro, cũn nu
thnh lp cụng ti c phn (La Sociộtộ
Anonyme) thỡ phi cú ớt nht 37.000 euro.
(27)

Romania, thnh lp cụng ti c phn thỡ

Theo quy nh ca Lut doanh nghip
Vit Nam nm 2005 thỡ ngnh ngh kinh
doanh phi cú vn phỏp nh c xp vo
dng ngnh ngh kinh doanh cú iu kin,
theo ú, ch cú Quc hi, U ban thng v
Quc hi v Chớnh ph mi cú quyn quy
nh v iu kin kinh doanh ỏp dng trong
cỏc ngnh ngh nht nh theo lut nh. iu
ú cú ngha l vn phỏp nh cú th tn ti
trong cỏc vn bn lut do Quc hi ban hnh
hoc trong cỏc vn bn di lut do U ban nghiªn cøu - trao ®æi
34 t¹p chÝ luËt häc sè 10/2011
thường vụ Quốc hội và Chính phủ ban hành.
Thực tế, ở Việt Nam, danh mục ngành nghề
kinh doanh phải có vốn pháp định hầu như
chỉ được liệt kê trong các nghị định do Chính
phủ ban hành, còn luật và pháp lệnh do Quốc
hội và Uỷ ban thường vụ Quốc hội ban hành
chỉ đóng vai trò hết sức mờ nhạt, mang tính
định hướng là cơ bản. Chẳng hạn, Luật kinh
doanh bất động sản chỉ khẳng định kinh
doanh bất động sản là ngành nghề phải có
vốn pháp định nhưng cụ thể mức vốn đó là
bao nhiêu lại được quy định tại Điều 3 Nghị
định của Chính phủ số 153/2007/NĐ-CP.
Trong khi đó, ở các quốc gia khác nếu có quy
định vốn pháp định thì họ xác định rõ mức

Trong
khi ở Việt Nam, đối với lĩnh vực ngân hàng
hết sức quan trọng nhưng sự điều chỉnh vốn
pháp định trong các nghị định của Chính phủ
lại diễn ra hết sức chóng vánh, khiến cho
doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này
lúng túng từ con số 50 - 70 tỉ đồng theo Nghị
định số 82/1998/NĐ-CP lên 1.000 tỉ đồng
theo Nghị định số 141/2006/NĐ-CP vào thời
điểm năm 2008 rồi đến 3.000 tỉ đồng cũng
theo Nghị định số 141/2006/NĐ-CP vào thời
điểm năm 2010, dự kiến còn có thể tăng lên
đến 5.000 tỉ (năm 2012) và 10.000 tỉ đồng
(năm 2015) theo định hướng của Chính phủ.
Điều này đã gây xáo trộn lớn cho hệ thống
ngân hàng Việt Nam, làm cho cung cầu tiền
tệ trên thị trường bị ảnh hưởng nghiêm trọng,
buộc doanh nghiệp phải “cõng” thêm thủ tục
hành chính mà lẽ ra chúng phải được giảm
trong giai đoạn khủng hoảng kinh tế như:
Doanh nghiệp phải làm thủ tục xin phép Uỷ
ban chứng khoán Nhà nước cho phát hành
chứng khoán để tăng vốn trên thị trường
chứng khoán, phải làm thủ tục xin phép Ngân
hàng Nhà nước phê duyệt phương thức tăng
vốn, phải làm đơn xin Nhà nước lùi thời hạn
tăng vốn pháp định suốt hơn 2 năm qua khiến
nhiều ngân hàng cảm thấy mệt mỏi với thủ
tục hành chính “ăn theo” việc tăng vốn này.
Hơn nữa, việc quy định vốn pháp định và

ang c trin khai mnh
m nhng cng tip tc gõy tranh lun v
kh nng m rng phm vi ỏp dng vn
phỏp nh trờn din rng trong tng lai.
(34)

Trong Bỏo cỏo thng niờn ca Ngõn
hng th gii (WB) v mụi trng kinh doanh
ton cu nm 2011 thỡ Vit Nam c xp
vo nhúm cỏc quc gia khụng cú quy nh
vn phỏp nh ỏp dng trong thnh lp doanh
nghip cựng vi mt s quc gia khỏc trờn th
gii nh Canada, Bangladesh, Tunisia,
Belarus, Colombia.
(35)
Thc ra, nu ch nhỡn
vo Bỏo cỏo ca Ngõn hng th gii thỡ cỏc
nh u t d hiu nhm l Vit Nam
khụng ỏp dng mc vn sn trong thnh lp
doanh nghip. Ngc li, do c thự vn
phỏp nh Vit Nam khụng ỏp dng cho
doanh nghip nh a phn cỏc quc gia trờn
th gii ó v ang thc hin m trong tng
ngnh ngh kinh doanh c th thỡ Nh nc
Vit Nam cú nhng quy nh riờng iu
chnh v vn ny. õy cú iu cn lun
bn l trong bi cnh ton cu hoỏ v cnh
tranh thu hỳt u t, nhiu quc gia ang tin
ti thu hp bt vai trũ ca vn phỏp nh bng
cỏch loi b hon ton quy nh v vn phỏp

(38)
Trong khi ú, Vit Nam, dự
di gúc nhỡn ca cng ng quc t qua
ỏnh giỏ ca Ngõn hng th gii thỡ khụng ỏp
dng vn phỏp nh nhng thc cht vn
phỏp nh Vit Nam li cú du hiu tng
trng õm trong nhiu ngnh, ngh kinh
doanh, c bit trong khong thi gian t nm
2006 tr v sau. n thi im thỏng 10/2010, nghiên cứu - trao đổi
36 tạp chí luật học số 10/2011
c nc cú khong 16 ngnh, ngh kinh
doanh phi cú vn phỏp nh,
(39)
ú l cha
k n ngnh ngh kinh doanh dch v kim
toỏn c lp theo Lut kim toỏn c lp nm
2010 phi cú vn phỏp nh (ang ch Chớnh
ph ban hnh ngh nh hng dn thi hnh
Lut ny quy nh mc vn c th).
Nu nh vo thi im nm 2003, c
nc ch cú khong 3 - 4 ngnh, ngh kinh
doanh phi cú vn phỏp nh thỡ ti thi im
nm 2011, s lng ngnh, ngh kinh doanh
phi cú vn phỏp nh ó tng t 5 - 6 ln so
vi thi im nm 2003 v cha cú du hiu
dng li trong thi gian ti. S gia tng cỏc
ngnh, ngh kinh doanh phi cú vn phỏp

t do kinh doanh dnh cho nh u t m
Hin phỏp nm 1992 v Lut doanh nghip
nm 2005 ó cụng nhn ng thi phn ỏnh
s khỏc bit rt ln trong cỏch hiu v vn
dng quy nh vn phỏp nh Vit Nam v
cỏc nc khỏc trờn th gii. Th hỡnh dung,
nu doanh nghip ụm ớt nht 2 t ng v
ch c kinh doanh mt ngnh, ngh duy
nht l ũi n thuờ m õy li l ngnh ngh
dch v, khụng ũi hi chi phớ ln thỡ liu cú
hp dn nh u t b vn vo lnh vc ny
khụng hay iu kin kinh doanh kht khe ú
to ra ro cn loi b nh u t Vit Nam
ra khi ngnh, ngh kinh doanh ang rt thnh
hnh trong nn kinh t ny? Thc tin ny ó
t cỏc nh hoch nh chớnh sỏch phỏp lut
liờn quan n doanh nghip Vit Nam phi
xem xột, ỏnh giỏ li quy nh vn phỏp nh
chỳng thc s phỏt huy c hiu qu trờn
thc t ch khụng phi l ro cn cho quyn
t do kinh doanh ca ngi dõn nh dn
chng trờn ó phõn tớch.
Túm li, vn phỏp nh Vit Nam ó cú
s phỏt trin ỏng ghi nhn qua hn 20 nm
i mi. Tng giai on lch s nht nh,
phm vi ỏp dng quy nh v vn phỏp nh
Vit Nam cú nhng mc m nht khỏc
nhau nhng nhỡn chung, i vi cỏc ngnh,
ngh kinh doanh ũi hi vn ln v cn bo
him ri ro thỡ vic duy trỡ vn phỏp nh

(43)(1).Xem: Victor E. Barrios, Juan M.Blanco “The Effectiveness
of bank capital Adequacy Regulation: A Theoretical
and Emperical Approach” Journal of Banking &
Finance, 2003, Volume 27, Issue 10, Page 1935.
(2).Xem: Jennifer Payne: “Legal capital in UK
Following theo Companies Act 2006” in J.Armour
and J. Payne (eds) Rationality in company law:
Essays in Honour D D Prentice, Working Paper No
13, 2008, Hart Publishing 2008.
(3).Xem: John Armour: “Legal capital: An outdated
concept ?”, European Business Organization Law
Review, Volume 7, 2006.
(4).Xem: World Bank: “Doing Business 2011:
Making a difference for Entrepreneurs” Publisher:
World Bank Publications, 10/2010, Pages 20-22
(5).Xem: Luật công ti trách nhiệm hữu hạn của bang
California ban hành năm 2005 không khống chế số
vốn tối thiểu mà doanh nghiệp phải có khi thành lập.
(6).Xem: John Armour – Center for Business
Research, University of Cambridge: “Legal Capital:
An outdated Concept?”, Working Paper No. 320,
03/2006, Page 19.

(7).Xem: Dr. Andreas Engert, LL.M “Life without
Legal capital: Lessons from Americn Law” Working
Paper, 01/2006, Page 19.
(8).Xem: Company Act 1985, 88, 118: “Minimum capital

(Bộ tư pháp), 2000, tr. 35.
(15). Kinh doanh vàng áp dụng quy định vốn pháp
định đến tháng 08/2003 thì bị bãi bỏ theo quy định tại
Nghị định của Chính phủ số 64/2003/NĐ-CP ngày
11/06/2003.
(16).Xem: Điều 13 Nghị định số 104/2007/NĐ-CP do
Chính phủ ban hành ngày 14/06/2007 về kinh doanh dịch
vụ đòi nợ và Điều 3 Nghị định số 153/2007/NĐ-CP do
Chính phủ ban hành ngày 15/10/2007 để quy định chi
tiết thi hành một số điều của Luật kinh doanh bất
động sản năm 2006.
(17).Xem: Điều 20 Luật doanh nghiệp của CHDCND nghiên cứu - trao đổi
38 tạp chí luật học số 10/2011

Lo ban hnh ngy 07/12/2005 v iu 7 Lut doanh
nghip Vit Nam ban hnh ngy 29/11/2005
(18).Xem: Lut cụng ti Phn Lan (Finnish Comp
anies Act) thụng qua ngy 02/09/2005, ỏp dng t
ngy 01/09/2006.
(19). Ngun: http: //www.doingbusiness.org/reform
s/overview/topic/starting-a-business
(20).Xem: Khon 1 iu 32 Lut cụng ti trỏch nhim
hu hn ca Indonesia, thụng qua ngy 16/08/2007.
(21).Xem: iu 5 Lut cụng ti u t Hn Quc s
8635 ban hnh ngy 29/03/2004 v c sa i, b
sung vo ngy 29/02/2008, cú hiu lc thi hnh t
ngy 04/02/2009.

Amending Council Directive 77/91 EEC, as regards
the formation of public limited liability companies
and the Maitenance and alterration of their capital,

COM (2004), final Brussels, 21/09/2004.
(34).Xem: European Commission, Modernising
Company Law and Enhancing Corporate Governance
in the European Union A plan to move forward,
COM (2003) 284 final, Brussels, 21/05/2003, 17-18,
see generally Rickford et.al. (2004); Ferran (2005).
(35).Xem: World Bank: Doing Business 2011: Ma
king a difference for Entrepreneurs Publisher: World
Bank Publications, 09/2010, Page 21.
(36).Xem: World Bank: Doing Business 2011:
Making a difference for Entrepreneurs Publisher:
World Bank Publications, 09/2010, Pages: 19, 135.
(37).Xem: World Bank: Doing Business 2011:
Making a Difference for Entrepreneurs Publisher:
World Bank Publications, 09/2010, Page 138.
(38).Xem: Lut cụng ti Nht Bn do Ngh vin Nht
Bn thụng qua ngy 29/06/2006, cú hiu lc thc thi
t ngy 01/05/2006 thay th cho Lut cụng ti nm
1994. Trc ngy 01/05/2006, thnh lp mt cụng
ti c phn ti Nht Bn thỡ phi cú vn phỏp nh 10
triu JPY nhng nay ch cn tng trng 1 JPY l cú
th thnh lp cụng ti c phn ti Nht Bn.
(39). Ngun: http: //baodient u.chinhphu.vn/Ho me/V
uong-ve-yeu-cau-xac-nhan-von-phap-dinh-trong-thu-tu
c-dang-ky-kinh-doanh/20107/33884.vgp, ng ngy
21/07/2010.