nghiên cứu - trao đổi
40 -Tạp chí luật học TS. Đinh Dũng Sỹ *
1. Những điểm hạn chế chủ yếu của pháp
luật về chứng khoán và thị trờng chứng
khoán ở Việt Nam hiện nay
Khác với nhiều nớc trên thế giới, nơi
mà thị trờng chứng khoán đ đợc hình
thành cách đây một vài trăm năm với hệ
thống pháp luật về chứng khoán đ hoàn
chỉnh, ở Việt Nam thị trờng chứng khoán là
vấn đề còn rất mới mẻ, Trung tâm giao dịch
chứng khoán đầu tiên mới đợc hình thành
tại thành phố HCM từ giữa tháng 7/2000. Do
vậy, pháp luật về chứng khoán và thị trờng
chứng khoán -hình thức pháp lí của quan hệ
kinh tế trong thị trờng đặc thù này còn ở
mức sơ khai, cha hoàn chỉnh và đồng bộ.
Cho đến nay, các văn bản quy phạm pháp
luật điều chỉnh về chứng khoán và thị trờng
chứng khoán có thể kể tới vài ba chục văn
bản, nằm rải rác ở nhiều lĩnh vực, do nhiều
cấp có thẩm quyền ban hành, dới nhiều
hình thức khác nhau nh luật, pháp lệnh,

phiếu
Pháp luật về chứng khoán và thị trờng
chứng khoán của ta hiện nay cha có các quy
định điều chỉnh về phát hành riêng lẻ (phát
hành t nhân). Luật công ti trớc đây cũng
nh Luật doanh nghiệp hiện hành không
phân biệt rạch ròi việc phát hành riêng lẻ và
phát hành ra công chúng. Nghị định số
48/1998/NĐ-CP về chứng khoán và thị
trờng chứng khoán xác định rõ là chỉ điều
chỉnh việc phát hành chứng khoán ra công
chúng. Mặc dù pháp luật cha quy định rõ
đâu là phát hành cổ phiếu có tính chất riêng
lẻ nhng các quy định trong Luật công ti
trớc đây chính là thể hiện những nguyên tắc
* Văn phòng Chính phủ nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học - 41

và cơ chế của phát hành riêng lẻ. Còn Luật
doanh nghiệp năm 1999 lại bỏ mất các quy
định của việc phát hành này. Do vậy, có thể
nói hiện nay pháp luật chứng khoán của
chúng ta cha có đủ những quy định điều
chỉnh về phát hành riêng lẻ mà chỉ có các
quy định về phát hành chứng khoán (chào
bán) ra công chúng. Cần phải bổ sung quy
định này trong Luật doanh nghiệp.

trờng chứng khoán vừa ít về số lợng vừa
không phong phú về chủng loại.
d. Về các tổ chức hoạt động kinh doanh
chứng khoán
Theo Điều 29 Nghị định số 48/1998/NĐ-
CP thì các tổ chức tín dụng, công ti bảo
hiểm hoặc các tổng công ti muốn tham gia
kinh doanh chứng khoán phải thành lập công
ti chứng khoán độc lập. Tuy nhiên, Luật các
tổ chức tín dụng năm 1997 lại cha có các
quy định cho phép các tổ chức tín dụng đợc
quyền (gián tiếp) kinh doanh chứng khoán
(mặc dù chúng ta đ khắc phục tình trạng
này bằng quyết định của Thủ tớng Chính
phủ, cho phép các tổ chức tín dụng đợc
thành lập công ti kinh doanh chứng khoán
độc lập). Sự không đồng bộ này của hệ thống
pháp luật đ phần nào gây khó khăn, cản trở
hoạt động của các tổ chức muốn tham gia
vào lĩnh vực kinh doanh chứng khoán. Do
vậy, cần có những quy định bổ sung nói trên
để các tổ chức tín dụng, công ti bảo hiểm
có cơ sở pháp lí tham gia vào hoạt động kinh
doanh chứng khoán, tạo thêm sự sôi động
của trung tâm giao dịch vừa mới đợc vận
hành ở nớc ta.
d. Về khả năng tham gia của các tổ chức,
cá nhân nớc ngoài vào thị trờng chứng
khoán Việt Nam
Nói chung, luật pháp ở hầu hết các nớc

nớc (loại A), loại bán cho các nhà đầu t
nớc ngoài (loại B).
Theo kinh nghiệm của một số nớc trong
khu vực, Việt Nam cũng mở cửa thị trờng
chứng khoán với bên ngoài. Tuy nhiên, việc
mở cửa này cũng cần có những quy định hạn
chế, từ từ, nhằm tạo điều kiện cho các doanh
nghiệp kinh doanh chứng khoán trong nớc
có cơ hội lớn mạnh và bảo đảm tính an toàn
của thị trờng chứng khoán trong nớc, hạn
chế những tác động từ bên ngoài đối với nền
kinh tế. Luật pháp của ta cũng có những quy
định (hạn chế) tơng tự nh một số nớc nói
trên.
Nghị định số 48/1998/NĐ-CP, Quyết
định số 139/1999/QĐ-TTg và Quyết định số
145/1999/QĐ-TTg đều đ ghi nhận quyền
của tổ chức, cá nhân nớc ngoài đợc mua
bán chứng khoán trên thị trờng chứng
khoán Việt Nam. Tuy nhiên, các quy định
của Luật đầu t nớc ngoài cha đồng bộ và
thông thoáng, dẫn đến hạn chế khả năng
tham gia thị trờng chứng khoán của các nhà
đầu t nớc ngoài. Cụ thể là theo quy định
của Luật đầu t nớc ngoài, các doanh
nghiệp liên doanh và doanh nghiệp 100%
vốn nớc ngoài chỉ có thể đợc tổ chức dới
hình thức công ti trách nhiệm hữu hạn và
trong quá trình hoạt động cũng không đợc
phép chuyển đổi sang hình thức công ti cổ

quyết tranh chấp. Theo chúng tôi, các vấn đề
này bao gồm:
+ Nhận diện chính xác và đầy đủ các
tranh chấp về chứng khoán, kinh doanh
chứng khoán và phân loại chúng;
+ Xác định thẩm quyền giải quyết các
tranh chấp;
+ Xây dựng cơ chế giải quyết tranh chấp
phù hợp;
g. Các quy định về giải thể, phá sản công
ti chứng khoán nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học - 43

Chúng ta đ có Luật phá sản doanh
nghiệp, tuy nhiên, kinh doanh chứng khoán
là lĩnh vực đặc thù. Việc giải thể, phá sản
công ti kinh doanh chứng khoán có ảnh
hởng nhất định đến thị trờng, đến lợi ích
các nhà đầu t và có thể gây hậu quả mang
tính dây chuyền. Do vậy, chúng tôi cho rằng
cần có những quy định cụ thể và rõ ràng hơn
về giải thể, phá sản đối với các công ti chứng
khoán. Có thể có những công ti chứng khoán
của Nhà nớc (trong điều kiện mới hình
thành thị trờng chứng khoán) không đợc
phá sản hoặc phá sản có điều kiện.
Ngoài những hạn chế nói trên của các

- Hầu hết các quy định đợc xây dựng
trên cơ sở tham khảo, học tập kinh nghiệm
luật pháp, kinh nghiệm tổ chức thị trờng
chứng khoán của nớc ngoài mà cha đợc
hoặc còn ít đợc kiểm nghiệm qua thực tiễn
ở Việt Nam.
2. Những yêu cầu, giải pháp hoàn
thiện pháp luật về chứng khoán và thị
trờng chứng khoán
Về phơng hớng, yêu cầu chung là cần
pháp điển hoá các quy định pháp luật về
chứng khoán và thị trờng chứng khoán cho
đầy đủ, hệ thống và đồng bộ, tiến tới xây
dựng và ban hành Pháp lệnh chứng khoán và
thị trờng chứng khoán trong một vài năm
tới; hiện đại hoá đội ngũ những ngời làm
chứng khoán (quản lí và kinh doanh), các
phơng tiện, thiết bị phục vụ cho hoạt động
của thị trờng chứng khoán, đây là các vấn
đề mang tính kĩ thuật, tạo khả năng mua bán,
thanh toán chứng khoán một cách dễ dàng;
xây dựng các trung tâm giao dịch đủ mạnh
tiến tới thành lập Sở giao dịch chứng khoán
phục vụ có hiệu quả cho nền kinh tế. Về các
giải pháp cụ thể, trớc mắt cần hoàn thiện
các vấn đề sau:
a. Hoàn thiện các quy định về phát hành
t nhân (bán riêng). Phát hành t nhân là
việc phát hành chứng khoán (cổ phiếu) một
cách riêng lẻ, tức là nhà phát hành bán cổ

mắt là cho phép thành lập các quầy giao dịch
các chứng khoán không đủ điều kiện niêm
yết bên cạnh các quầy giao dịch tập trung.
c. Hoàn thiện các quy định pháp luật về
các chủ thể tham gia thị trờng chứng khoán
- Trớc hết là các cơ quan quản lí điều
hành và giám sát thị trờng chứng khoán.
Các cơ quan này bao gồm Uỷ ban chứng
khoán nhà nớc, Bộ tài chính, Ngân hàng
trung ơng, Bộ T pháp, Sở giao dịch chứng
khoán (Trung tâm giao dịch chứng khoán),
Hiệp hội các nhà kinh doanh chứng khoán
Hiện nay ta đ có cơ quan quản lí nhà
nớc về chứng khoán là Uỷ ban chứng khoán
nhà nớc (đợc thành lập theo Nghị định số
75/CP ngày 28/11/1996 của Chính phủ) và
các cơ quan giám sát có liên quan. Tuy
nhiên, cơ chế luật pháp về sự phối hợp trong
tham gia tổ chức, giám sát thị trờng chứng
khoán cha đợc hình thành. Các cơ quan
liên quan mới chỉ tham gia ở mức độ và
phạm vi rất thấp, dựa trên những quy định
hiện hành về chức năng, nhiệm vụ quản lí
ngành của mình. Trung tâm giao dịch chứng
khoán, một định chế trung tâm của thị trờng
chứng khoán mới đợc hình thành với tính
chất là tổ chức điều hành mang tính quá độ
(Trung tâm giao dịch chứng khoán đang hoạt
động tại TP Hồ Chí Minh hoặc tại Hà Nội
trong thời gian tới). Các trung tâm này thuộc

năng.
- Các nhà đầu t. Là những ngời bỏ tiền
vào đầu t chứng khoán nhằm mục tiêu lợi
nhuận. Họ gồm các doanh nghiệp, các công nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học - 45

ti tài chính, các ngân hàng thơng mại, các
quỹ bảo hiểm và lực lợng đông đảo là các
tầng lớp dân c. Trong giai đoạn hiện nay
của thị trờng chứng khoán nớc ta cần phải
có những quy định luật pháp đầy đủ và thống
nhất để bảo đảm quyền lợi của các nhà đầu
t, tạo cho họ tâm lí an toàn khi bỏ vốn vào
kinh doanh chứng khoán. Nhng trớc hết
đối với chúng ta hiện nay có lẽ là cần phải
tuyên truyền sâu rộng những thông tin, kiến
thức về chứng khoán và thị trờng chứng
khoán để ngời dân hiểu biết về chúng và
tham gia vào thị trờng này.
- Về các công ti chứng khoán. Cần phải
mở rộng thêm đối tợng đợc phép tham gia
cung ứng các dịch vụ chứng khoán và xây
dựng, sửa đổi các quy chế pháp lí của các
loại hình nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán
nh các quy chế về tự doanh, môi giới chứng
khoán, t vấn đầu t, quản lí danh mục đầu
t, lu kí, thanh toán bù trừ

góp vốn thành lập doanh nghiệp hoặc bằng
mua bán cổ phiếu, trái phiếu trên thị trờng
hoặc có thể chuyển đổi hình thức doanh
nghiệp, chuyển đổi vốn góp thành chứng
khoán một cách dễ dàng, thuận lợi; cho phép
các doanh nghiệp có vốn đầu t nớc ngoài
dới các hình thức liên doanh và 100% vốn
nớc ngoài từ loại hình công ti trách nhiệm
hữu hạn có thể chuyển đổi thành công ti cổ
phần theo quy định của Luật doanh nghiệp,
để các nhà đầu t nớc ngoài có nhiều cơ hội
hơn trong việc tham gia vào thị trờng chứng
khoán Việt Nam.
- Pháp luật về tài chính cần phải tạo cho
thị trờng nhiều loại giấy tờ có giá có thể
trao đổi, mua bán đợc trên thị trờng chứng
khoán; hình thành đồng bộ các quy định về
kế toán, kiểm toán chứng khoán; các quy
định về thuế, đặc biệt là các u đi về thuế
đối với hoạt động kinh doanh chứng khoán
trong điều kiện mới hình thành thị trờng
hiện nay;
- Về pháp luật hình sự. Hiện nay, Bộ luật
hình sự của ta cha có quy định về tội phạm
trong lĩnh vực chứng khoán. Tuy nhiên, trong
chơng Các tội xâm phạm trật tự quản lí
kinh tế có một số tội danh mà các hành vi
của các tội này sẽ đợc thực hiện một cách
tơng tự trong lĩnh vực chứng khoán nh tội
đầu cơ, tội lừa dối khách hàng, tội kinh

luật hành chính - t pháp; giải quyết tranh
chấp; giải thể, phá sản doanh nghiệp để thị
trờng chứng khoán đợc vận hành trôi chảy
và đồng bộ, có ý nghĩa thiết thực trong việc
đáp ứng nhu cầu vốn cho nền kinh tế./.

Về thẩm quyền (Tiếp theo trang 59)
2. Cần nhanh chóng khắc phục sự mâu
thuẫn giữa các quy định của Luật đất đai
năm 1993 với các quy định trong các văn
bản hớng dẫn thi hành Luật đầu t nớc
ngoài tại Việt Nam về thẩm quyền giao đất,
cho thuê đất của uỷ ban nhân dân tỉnh, thành
phố trực thuộc trung ơng. Giải pháp đa ra
để khắc phục sự mâu thuẫn này là sửa đổi
các quy định của Luật đất đai năm 1993 về
thẩm quyền giao đất cho thuê đất của uỷ ban
nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung
ơng cho phù hợp với Luật đầu t nớc ngoài
tại Việt Nam và các văn bản hớng dẫn thi
hành nhằm giảm các thủ tục hành chính
trong việc thuê đất của các dự án đầu t đồng
thời tăng cờng quyền hạn, trách nhiệm và
tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút các
dự án đầu t nớc ngoài.
3. Nh phần trên chúng tôi đ phân tích,
thị trấn là cấp đơn vị hành chính tơng
đơng với x. Cả x và thị trấn đều chịu sự
quản lí trực tiếp của uỷ ban nhân dân huyện.
Để tăng cờng quyền hạn và trách nhiệm cho