nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 9/2011 19

TS. NGUYN V HONG *
ThS. H VIT HNG **
heo Hip hi ch tu Vit Nam, hin
cha cú thng kờ c th v s v tu
Vit Nam b kin hay buc bi thng khi
tham gia lu thụng trờn cỏc vựng bin quc
t. Tuy nhiờn, s tu ca doanh nghip b
nc ngoi bt gi do liờn quan n cỏc
tranh chp hng hi l rt nhiu. Cam kt l
trỡnh m ca dch v hng hi khi gia nhp
T chc thng mi th gii (WTO) s ngy
cng lm cho vic cnh tranh trong lnh vc
ny tr nờn gay gt. kinh t bin thnh
ngnh mi nhn, vic nõng cao hiu bit ca
cỏ nhõn, t chc, doanh nghip v tranh chp
hng hi hin nay l cn thit v cp bỏch.
Tranh chp hng hi l cỏc tranh chp
phỏt sinh trong hot ng hng hi. Tranh
chp hng hi quc t l tranh chp a dng,
phc tp, thng xuyờn ny sinh trong thc
tin hng hi quc t. Tranh chp hng hi
cú th phỏt sinh t nguyờn nhõn khỏch quan
nh thiờn tai, tai nn bt ng, cỏc hin tng

c Hamburg), Cụng c ca Liờn hp quc
v cỏc quy tc hot ng ca cỏc cụng hi
tu ch nm 1974, Cụng c quc t v
gii hn trỏch nhim ca ch tu bin
nm 1957, Cụng c quc t thng nht
mt s quy tc liờn quan n vic bt gi tu
bin nm 1952
T
* Ging viờn Khoa lut
Trng i hc Kinh t Quc dõn
** Ging viờn Khoa phỏp lut quc t
Trng i hc Lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
20 tạp chí luật học số 9/2011
Bờn cnh cỏc iu c quc t a phng,
cũn tn ti nhiu iu c quc t song
phng di dng cỏc hip nh hng hi.
Hip nh hng hi c chia lm hai loi l
hip nh chung v hip nh c thự (cha
cỏc iu khon c th nh nh ngha tu,
iu khon t do ra vo, iu khon vn
chuyn hng hoỏ). Vit Nam ó tham gia
nhiu cụng c quc t v hng hi nh
Cụng c quc t v bt gi tu bin nm
1952 v s c thay th bi Cụng c nm
1999, Cụng c quc t v bo v mụi
trng v thng nht hnh ng khi cú s c
(1974 - ISM Code), cỏc hip nh hng hi

chuyờn ch hng hoỏ bng ng bin nm
1971). Tuy nhiờn, Lut nm 1924 vn cú
hiu lc i vi cỏc vn n c kớ phỏt
trc ngy 23/6/1977 (ngy cú hiu lc ca
Lut nm 1977). Trung Quc, B lut
hng hi nm 1992 iu chnh cỏc vn
liờn quan ti tu bin v vn chuyn hng
hoỏ bng ng bin, bo v quyn v li
ớch cỏc bờn liờn quan n hot ng hng
hi. Nhiu nc Bc u cng ỏp dng B
lut hng hi. im c bit ca bn nc
Bc u l h chp nhn B lut hng hi
chung, cú hiu lc vo ngy 1/10/1994.
mt s quc gia khỏc nh Nht Bn,
Philippines cỏc quy nh v hng hi li
nm trong b lut thng mi.
Nm 1990, Vit Nam ó ban hnh B
lut hng hi v hin nay l B lut hng hi
nm 2005 nhm ỏp ng nhu cu hon thin
phỏp lut quc gia v hi nhp kinh t quc
t. B lut hng hi Vit Nam nm 2005 ó
xõy dng c h thng quy phm lm c s
cho vic gii quyt cỏc tranh chp hng hi
vi vic lm rừ tranh chp hng hi, thm
quyn gii quyt tranh chp hng hi, tranh
chp hng hi cú yu t nc ngoi, thi
hiu gii quyt cỏc tranh chp hng hi
(1)

Ngun lut quan trng khỏc cng cn

Trong trng hp phỏt sinh tranh chp
hng hi quc t, mt trong cỏc bờn cú th
thc hin quyn khiu ni. Theo B lut hng
hi nm 2005, khiu ni hng hi l vic mt
bờn yờu cu bờn kia thc hin ngha v phỏt
sinh liờn quan n hot ng hng hi. Cỏc
bờn cú th thc hin quyn khiu ni i vi
nhiu loi hỡnh nh khiu ni v cht, b
thng hoc cỏc tn hi khỏc v sc kho con
ngi; mt mỏt, h hng i vi ti sn;
khiu ni v tn tht; khiu ni v vic trc
vt, di chuyn, phỏ b hoc lm vụ hi tu
bin b chỡm m, phỏ hu hoc b b li, k
c cỏc ti sn hin cũn hoc ó tng trờn
tu; khiu ni v vic di chuyn, tiờu hu
hoc lm cho vụ hi hng hoỏ vn chuyn
trờn tu bin; khiu ni v tin cụng cu h
hoc chi phớ úng gúp tn tht chung; khiu
ni v thit hi; khiu ni ca nhng ngi
lm cụng cho ch tu, cho ngi cu h m
nhim v ca h cú liờn quan n hot ng
ca tu bin hoc n hot ng cu h
(3)

Phỏp lut hng hi nhiu nc cng lm
rừ v thi hn khiu ni i vi cỏc tranh
chp v hng hi. Vớ d, Lut chuyờn ch
hng hoỏ bng ng bin ca Thỏi Lan nm
1991 quy nh thi hn khiu ni trong
trng hp giao hng chm l 60 ngy k t

Brussel v õm va v cu h nm 1910 xỏc
nh thi hiu l 2 nm i vi vic khi kin
v õm va v cu h. Cụng c Athen nm
1974 quy nh thi hiu l 2 nm trong trng
hp gõy ra cỏi cht hoc lm b thng hnh
khỏch hoc gõy tn tht cho hnh lớ
Ngoi vic quy nh trong cỏc iu c
quc t, phỏp lut cỏc nc cng cú nhng
quy nh khỏc nhau v thi hiu khi kin
i vi cỏc tranh chp hng hi.
Lut chuyờn ch hng hoỏ nm 1936
(COGSA) ca Hoa K quy nh thi hiu
khi kin do hnh vi gõy thit hi l 12
thỏng k t ngy giao hng. B lut thng
mi Nht Bn nm 1899 quy nh thi hiu
khi kin i vi hp ng chuyờn ch hng
hoỏ l 1 nm. B lut hng hi Vit Nam
quy nh c th cỏc loi thi hiu khi kin
v bo him hng hi, vn chuyn, mụi gii
hng hi Vớ d, thi hiu khi kin liờn
quan n hp ng bo him hng hi l hai
nm, k t ngy phỏt sinh tranh chp; thi
hiu khi kin v vic thc hin hp ng
mụi gii hng hi l hai nm k t ngy phỏt
sinh tranh chp; thi hiu khi kin i vi
v vic liờn quan n hp ng thuờ tu l
hai nm, k t ngy chm dt hp ng; thi
hiu khi kin v vic thc hin hp ng
vn chuyn theo chuyn l hai nm k t
ngy ngi khiu ni bit hoc phi bit

Quyn ti phỏn v hng hi ca To ỏn
liờn bang Hoa K cú ngun gc t quyn
ti phỏn ca To ỏn hng hi nc Anh.
Trc khi Hoa K c c lp, cỏc to ỏn
hng hi Hoa K c cỏc thuc a to ra
theo s cho phộp ca To ỏn hng hi ti cao
ca nc Anh. Sau khi ginh c c lp,
cỏc bang ó thnh lp cỏc to ỏn hng hi.
(5)

Cỏc to ỏn a ht cú quyn ti phỏn s
thm, c bit l i vi cỏc to ỏn ca tiu
bang v bt kỡ v kin dõn s no v quyn
ti phỏn hng hi.
(6)

Nm 1984, cỏc to ỏn hng hi ó c
thnh lp nhiu thnh ph cng ln ca nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 9/2011 23
Trung Quc nh i Liờn, Qung Chõu,
Thng Hi, V Hỏn Hin nay, Trung
Quc cú 10 to ỏn hng hi.
(7)
To ỏn hng
hi l cỏc to ỏn c bit c thit lp
gii quyt theo th tc s thm cỏc v vic
v hng hi hoc vn chuyn ng bin

yu trong cỏc hot ng hng hi v vn
chuyn, cỏc v vic liờn quan n cỏc tranh
chp v hot ng ca cng bin, cỏc v vic
liờn quan n tranh chp v tn tht chung,
cỏc v vic liờn quan n phỏt trin v khai
thỏc ngoi khi, cỏc v vic liờn quan n s
hu, th chp hoc quyn u ói hng hi v
khiu ni i vi tu bin, cỏc v vic hnh
chớnh liờn quan n c quan cú thm quyn
hng hi hoc vn chuyn ng sụng ni a
v cỏc v vic liờn quan n la o hng hi.
Th t l cỏc v vic liờn quan n
cng ch thi hnh hng hi nh thi hnh
cng ch theo yờu cu ca c quan cú thm
quyn hng hi hoc vn chuyn ng sụng
ni a, nguyờn n np n thi hnh phỏn
quyt trng ti, cụng nhn v thi hnh phỏn
quyt trng ti nc ngoi
Th nm l cỏc v vic liờn quan n
yờu cu bo v nh yờu cu v cm gi tu
trc khi m phiờn to, cỏc v vic liờn quan
n yờu cu cm gi hng hoỏ bờn ngoi tu
bin hoc nhiờn liu ca tu bin trc khi
m phiờn to.
Ngoi gii quyt tranh chp hng hi
bng to ỏn, trong nhiu trng hp, tranh
chp hng hi quc t cú th gii quyt bng
trng ti. iu ny thng th hin qua iu
khon trng ti trong hp ng vn ti hay
vn n ng bin. Cỏc tho thun trng ti

26.2. Nếu có tranh chấp phát sinh từ hợp
đồng này, vấn đề tranh chấp sẽ được giải
quyết bởi ba trọng tài viên tại New York,
một người do mỗi bên chỉ định và người thứ
ba sẽ do hai người được lựa chọn chỉ định;
quyết định của họ hoặc của hai người trong
số họ sẽ mang tính chung thẩm và nhằm mục
đích thi hành phán quyết, thoả thuận này sẽ
được thực hiện bởi một quy tắc của toà án.
Các trọng tài viên phải là thành viên của
Hiệp hội trọng tài hàng hải của New York và
quá trình tố tụng sẽ được tiến hành phù hợp
với quy tắc của tổ chức này.
26.3. Bất kì tranh chấp nào phát sinh từ
hợp đồng này được giải quyết bằng trọng tài
tại vị trí được chỉ ra trong hộp 33, phù hợp
với luật và thủ tục tố tụng tại đây.
26.4. Nếu hộp 33 không được viết, phần
26.1 sẽ được áp dụng.
26.1, 26.2 và 26.3 có thể áp dụng thay
thế lẫn nhau; việc chỉ ra sự thay thế được
quy định tại hộp 33.
Các tranh chấp trong lĩnh vực hàng hải
có thể được đưa ra giải quyết tại các trung
tâm trọng tài về hàng hải có uy tín. Các tổ
chức trọng tài hàng hải quốc tế được giới
kinh doanh thế giới sử dụng nhiều bao gồm:
Hiệp hội trọng tài hàng hải London
(L.M.A.A):
L.M.A.A đặt trụ sở tại London và thực

bằng các tranh chấp hàng hải từ hợp đồng nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 9/2011 25
hoc ngoi hp ng hoc trong quỏ trỡnh
vn chuyn, sn xut v hi trỡnh trờn bin,
trong vựng nc ven bin v cỏc vựng nc
khỏc gn lin vi bin. Hip hi cng cú
quyn gii quyt cỏc tranh chp hng hi
phỏt sinh t cu h v tn tht chung, õm
va gia cỏc tu bin, t thit hi gõy ra bi
tu bin n cỏc cụng trỡnh trờn bin, trờn
cỏc vựng nc gn lin vi bin, trờn cng
bin cng nh cỏc cụng trỡnh ngm di
bin, tranh chp phỏt sinh t vic qun lớ,
vn hnh, thuờ tu, th chp, i lớ, lai dt
tu bin, nõng cp, mua bỏn, sa cha, xõy
dng, phỏ hu tu bin hoc tu sụng, cng
nh vn chuyn trờn bin i vi cỏc hp
ng thuờ tu, vn n ng bin hoc cỏc
vn bn khỏc v bo him hng hi, tranh
chp liờn quan n s dng cỏc ngun li
hng hi v cỏc ụ nhim mụi trng i vi
mụi trng bin, tranh chp phỏt sinh t hp
ng giao nhn, cung cp kho bói cho tu
bin, tuyn dng thu th nc ngoi trờn
hnh trỡnh nc ngoi, ch bin v ỏnh
cỏ, cng nh cỏc tranh chp hng hi khỏc
cỏc bờn tho thun gii quyt bng trng ti.

phỏp tt nht, ớt tn kộm nht. Nhiu v kin
tng sau mt thi gian ra to quỏ mt mi,
cỏc bờn li phi quay li bt tay nhau ho
gii thng lng. Sau õy l nhng vớ d
minh chng:
- V tu M.RA-XCễ-VA gõy m x lan 788
trong vựng nc cng Hi Phũng nm 1988:
Cui nm 1988, tu M.RA-XCễ-VA õm
vo on tu lai lm m x lan 788, kộo theo
ton b hng hoỏ ch trờn x lan b thit hi
v lm thit mng hai thu th. Nguyờn nhõn
chớnh gõy tai nn l do on tu lai gp khú
khn trong iu ng dn n vi phm quy
nh qua li trong lung tu ln ra vo.
Thng lng tuy khụng din ra gay gt
nhng cỏc bờn u c gng tỡm cỏch chng
minh cho mỡnh phm li nh hn. Tu
M.RA-XCễ-VA ũi hi nhng vn bn c
th v phỏp lut Vit Nam v th l cng Hi
Phũng ỏp dng trong hng hi riờng i vi
trng hp ny. Cng Hi Phũng ó tin
hnh iu tra v kt lun trỏch nhim chớnh
gõy ra tai nn thuc v on tu lai. Cuc nghiên cứu - trao đổi
26 tạp chí luật học số 9/2011
thng lng ch din ra trong 4 ngy trong
bu khụng khớ thụng cm, tng tr v s
mt mỏt ó a n kt qu khỏ tt p.

MOLAVENTURE b kt ỏn 6 thỏng tự,
thuyn trng tu GARNET c tuyờn b
vụ ti. Thuyn trng tu MOLAVENTURE
khỏng ỏn, to phỳc thm Ai Cp ó x v y
ỏn s thm ca To Portsaid. Nhng ngy sau
ú hai bờn vn tip tc tỡm kim chng c
thng kin nhng dn dn c hai nhn ra rng
c thua cha bit ra sao nhng ỏn phớ mi
bờn d kin phi np khong 250.000 bng
Anh. Vỡ vy, t u nm 1987 cỏc bờn ó gp
nhau trao i, thng lng nhng cha
em li kt qu.
Ngy 12/1/1988, To ỏn Anh m phiờn
to xột x v kin nhng mi bc sang ngy
th 5 cỏc bờn ó thy mt mi. Vỡ vy, hai
bờn ó quyt nh rỳt n kin tip tc
thng lng. Kt qu thng lng l phõn
nh c li cho mi bờn chu trỏch
nhim n bự thit hi. Phớa tu GARNET
chu 57% (lỳc u d kin 25% - 30%), phớa
tu MOLAVENTURE chu 43%.
(12)(1).Xem: iu 3 B lut hng hi nm 2005.
(2).Xem: iu 4 B lut hng hi nm 2005.
(3).Xem: iu 220, 221 B lut hng hi nm 2005.
(4).Xem: Chorley and Giles Shipping Law. Nxb. Giao
thụng vn ti, H Ni, 1992, tr. 4, 5, 6.
(5).Xem: