Tìm hiểu hệ thống pháp luật Cộng hoà Liên bang Đức

112 TẠP CHÍ LUẬT HỌC - ĐẶC SAN 9/2011
TS. NGUYỄN VĂN PHƯƠNG *
1. Lịch sử hình thành luật môi trường
Cộng hoà Liên bang Đức
(1)

Những hạt nhân cơ bản của luật môi
trường Cộng hoà Liên bang Đức (CHLB
Đức) được hình thành rất sớm.
Mặc dù tồn tại dưới dạng những quy
định, quy ước trong cộng đồng hoặc quy
định của vùng lãnh thổ nhưng những vấn đề
liên quan đến khai thác bảo vệ nguồn nước,
quản lí chất thải rắn và khí thải đã được quy
định trong các văn bản khác nhau từ thời kì
văn minh cổ đại trên lãnh thổ CHLB Đức
hiện nay.
(2)

Những quy định mang tính tiên phong và
nền tảng của luật môi trường hiện đại bắt
đầu xuất hiện từ thế kỉ XIX. Tuy nhiên,
trong thế kỉ XIX chưa xuất hiện các văn bản
riêng trong lĩnh vực môi trường mà những
nội dung liên quan đến bảo vệ môi trường
được quy định chủ yếu trong các lĩnh vực

trường CHLB Đức
Là thành viên của EU, nên pháp luật
môi trường áp dụng trên lãnh thổ CHLB
Đức không chỉ bao gồm những quy định
của quốc gia mà còn bao gồm cả những quy
định của EU. Các quy định của EU bao
gồm các quy định có hiệu lực trực tiếp trên
lãnh thổ quốc gia thành viên và các quy
định hướng dẫn đối với các quốc gia thành
viên, trong đó có CHLB Đức. Do đó, khi
đề cập pháp luật môi trường CHLB Đức,
không thể bỏ qua một số nội dung của
pháp luật môi trường của EU.
* Giảng viên chính Khoa pháp luật kinh tế
Trường Đại học Luật Hà Nội
Tìm hiểu hệ thống pháp luật Cộng hoà Liên bang Đức

TẠP CHÍ LUẬT HỌC - ĐẶC SAN 9/2011 113
2.1. Một số quy định của pháp luật môi
trường EU
(6)

Điều 174 khoản 2 Hiệp định Liên minh
châu Âu hướng tới chính sách môi trường
của EU với mục tiêu bảo vệ môi trường một
cách tốt nhất trên cơ sở những nguyên tắc:
Nguyên tắc phòng ngừa và phòng tránh,
nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả giá,
phải chịu trách nhiệm. Các nguyên tắc này
không chỉ là khuôn khổ cho chính sách và

Chỉ thị 90/313/EU ngày 7/6/1990 về tự do
tiếp cận thông tin môi trường.
- Đánh giá tác động môi trường (EIA)
đối với dự án đầu tư: Chỉ thị 85/337/EU
ngày 27/6/1985 (được sửa đổi ngày 3/3/1997
và 26/5/2003) về đánh giá tác động môi
trường
(7)
xác định các quốc gia thành viên
phải ban hành các quy định nhằm bảo đảm
những dự án phát triển phải đánh giá những
tác động tới môi trường, đề ra những điều
kiện về môi trường để có thể triển khai dự
án và sự tham gia của cộng đồng vào hoạt
động này.
- Phòng, chống và kiểm soát ô nhiễm:
Chỉ thị 96/61/EU ngày 24/6/1996 (được sửa
đổi ngày 26/5/2003; ngày 18/1/2006) về
phòng, chống và kiểm soát ô nhiễm thống
nhất
(8)
đưa ra phương thức bảo vệ môi trường
tổng hợp để bảo vệ nguồn nước, không khí,
đất đai, chủ yếu là phòng ngừa, kiểm soát ô
nhiễm. Theo đó, các quốc gia thành viên
phải nỗ lực, bằng cách sử dụng kĩ thuật tốt
nhất sẵn có nhằm bảo vệ tổng hợp các thành
phần môi trường. Các quốc gia, trên cơ sở
phát triển bền vững có trách nhiệm xây dựng
hệ thống quy chuẩn kĩ thuật môi trường.

tắc thống nhất quản lí cũng được xem là
những nguyên tắc của luật môi trường
CHLB Đức.
(14)

Trên cơ sở các nguyên tắc này, hệ thống
văn bản pháp luật môi trường được xây dựng
và hoàn thiện.
Có thể phân chia luật môi trường CHLB
Đức thành nhiều nhóm chế định khác nhau.
Theo mối quan hệ mà luật môi trường điều
chỉnh có thể chia luật môi trường thành luật
môi trường công và luật môi trường tư. Theo
phạm vi áp dụng có thể chia luật môi trường
thành luật quốc tế về môi trường, luật môi
trường EU, luật môi trường quốc gia (CHLB
Đức). Theo phạm vi tác động có thể chia
thành luật môi trường liên quan đến nhiều
lĩnh vực và luật môi trường chuyên ngành.
Tác giả tiếp cận luật môi trường CHLB Đức
theo cách phân chia phổ biến hiện nay là luật
môi trường liên quan đến nhiều lĩnh vực và
luật môi trường chuyên ngành.
2.2.1. Pháp luật môi trường liên quan
đến nhiều lĩnh vực
- Pháp luật về quy hoạch môi trường
Quy hoạch môi trường được hiểu là tổng
hợp các biện pháp để đạt được, bảo đảm
hoặc khôi phục lại trạng thái môi trường phù
hợp với đời sống của con người. Quy hoạch

(15)
quy định về nghĩa vụ
đánh giá tác động môi trường (bao gồm cả
đánh giá môi trường chiến lược và đánh giá
tác động môi trường).
So với pháp luật môi trường Việt Nam,
các quy định về đánh giá môi trường chiến
lược của CHLB Đức có một số khác biệt
lớn
(16)
sau đây:
- Đánh giá tác động môi trường chiến
lược không chỉ thực hiện với hoạt động lập
quy hoạch, kế hoạch
(17)
mà còn phải thực
hiện khi sửa đổi quy hoạch, kế hoạch.
(18)

- Việc tham vấn cơ quan, cộng đồng
không chỉ dừng lại trên lãnh thổ CHLB Đức
mà còn có sự tham vấn của cơ quan, cộng
đồng thuộc các quốc gia có liên quan.
- Pháp luật quy định chi tiết về nội dung,
trình tự thủ tục đặc thù của đánh giá môi
trường chiến lược liên quan đến quy hoạch,
kế hoạch trong lĩnh vực cụ thể.
(19)

Các quy định về đánh giá tác động môi

quan nắm giữ thông tin môi trường cung cấp
thông tin môi trường. Trong trường hợp yêu
cầu này bị từ chối, người có nhu cầu thông
tin có quyền sử dụng thủ tục tố tụng hành
chính để bảo vệ quyền của mình.
2.2.2. Luật môi trường chuyên ngành
Luật môi trường chuyên ngành có nội
dung tương đối đồ sộ, bao quát các lĩnh vực
như bảo vệ môi trường theo thành phần môi
trường không khí, nguồn nước, đất đai; bảo
vệ môi trường theo nguồn gây ô nhiễm như
rác thải, các chất phóng xạ, các chất độc hại;
bảo vệ môi trường đối với các sinh vật sống
bao gồm động vật, thực vật.
Các nhóm chế định chính của luật môi
trường chuyên ngành bao gồm các chế định
về quy hoạch bảo tồn, khai thác, sử dụng tài
nguyên, chế định liên quan đến các loại giấy
Tìm hiểu hệ thống pháp luật Cộng hoà Liên bang Đức

116 TẠP CHÍ LUẬT HỌC - ĐẶC SAN 9/2011
phép khai thác, sử dụng nguồn nước, chế
định về giấy phép đối với việc đưa thiết bị
vào sử dụng theo Luật chống phát thải, Luật
về an toàn nguồn gen,
(21)
Luật về chất thải
rắn, chế định về giấy phép đối với việc đưa
vào sử dụng chất độc hại, chất phóng xạ theo
Luật về chất phóng xạ, Luật hoá chất và các


(5). Thông tin do GS. TS. Roland Fritz cung cấp trong
khuôn khổ Hội thảo chính sách và pháp luật để phát
triển bền vững (Những ngày hội thảo pháp luật Đức -
Việt) tại Trường Đại học Luật Hà Nội từ 4/4/2011
đến 8/4/2011.
(6).Xem: GS.TS. Michael Kloepfer (chủ biên), tlđd,
tr. 672 đến tr. 733 (tiếng Đức: Umweltrecht, Prof. Dr.
Michael Kloepfer (Hrg), Verlag, C.H. Beck
Muenchen, 2004).
(7).Xem: />ication/pdf/uvp_rl_konsolidiert.pdf
(8). Có tài liệu dịch là tích hợp. Xem thêm: http://eur-
lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CONS
LEG:1996L0061:20060224
(9).Xem: Quy chế 66/2010 ngày 25/11/2009/EU về
nhãn sinh thái
(10).Xem: Quy chế 761/2001/EU ngày 24/4/2001về
kiểm tra và tự kiểm tra của tổ chức
(11).Xem: Danh mục các văn bản tại: GS.TS. Michael
Kloepfer (chủ biên), tlđd, tr. 697 đến tr. 702 (tiếng
Đức: Umweltrecht, Prof. Dr. Michael Kloepfer (Hrg),
Ve rlag, C.H. Beck Muenchen, 2004).
(12).Xem: GS.TS. Michael Kloepfer (chủ biên), tlđd,
tr. 702 đến tr. 707.
(13).Xem: GS.TS. Michael Kloepfer (chủ biên), tlđd,
(14).Xem: GS.TS. Michael Kloepfer (chủ biên), tlđd,
tr. 168 đến tr. 208.
(15). Có thể tra cứu luật này trên: bundesrecht.jur
is.de/bundesrecht/uvpg/gesamt.pdf
(16). Sự khác biệt có thể còn rất nhiều nhưng do