HINH
IDDNG
CHI PHEO
III
DIEM
NHIN
WMMllMWIflT
QUA
THI PHAP NAM CAO
O TS.
HOANG
TRONG
QUYEN*
C
hi
Pheo
la nhan vat trung tam trong kiet tac
Chi
Pheo
cua Nam Cao.
Nhin
tu thi
phap,
chung ta thay
dugc
sy tuang tdc cua cdc
chdng
ddi;
sy dan quyen, cdi xodn cua con ngudi
xd
hoi vd con ngudi tdm thuc, con ngudi be ndi

ngudi.
Ddc diem ndy se chi phoi nhung van de
khdc nhu khdng gian, thdi gian
nghe
thuat, gigng
dieu, ngdn
tu.
Trong
«cdu
true tham
mT"
sudt
hdnh
trinh
cuoc
ddi cua
Chi,
hai con ngudi cd luc
song
hdnh tuang hgp, cd luc tuong khdc vd cudi cung
Id
sy quyet ddu sinh tu.
Ngay diem
chao
ddi, khdi ddu cua Id
trinh
bi
kich
thdn phdn Chi
Pheo,

ve
thj
Nd,
trong tieng keu ddi luang thien cudi
ddi.
Tiep
theo, Id
trinh
ddng ddi Igi dua day Chi gap ga
nhung than phdn cung
it
nhieu cd
le,
thieu khuyet:
nhu
ngudi
dan ba gda mu, bac pho cdi
khong
con.
Trudc khi den vdi bde phd cdi thi Chi
bj
cho,
bi
ban; vd sau khi bde phd cdi khdng con
chet,
Chi
Igi
«ba
va,
hit

khi
con
sddy
vdn
dugc
tiep ndi keo ddi, khdc sdu, du khi Chi dd
Idn,
dd d ben kia ddc
cuoc
ddi: ngay den «cd;
the
cd
biin tudi
hdn
cung khdng
cd
trong sdldng",
khi
Chi chui thi
«khdng
ai lin
tii'ng"
Nhung chi
tiet
ke xudi
«khdng
binh ludn" ndy cua Nam Cao
hoan toan khdng phai khdng cd dyng y md
ngugc
Igi,

Id
be
ndi,
vd be
chim
Id nhung ddu
an budn tui, cd dan, tra
trgi,
trdng vdng,
hoang
Ignh
vi
thieu vdng
tinh
ngudi trong tdm trgng Chi.
Dieu
dd
Id
ddu
mdi
cua nhung con
song
chim
trong
ddng
chay
mdi ve sau. Do vdy, mdt khi Chi dd
thdnh con guy du, tieng chui cua hdn gdm cd vdo
«dua chit me
ndo dd de

Id phdn ddu cua con ngudi thu hai trong con
ngudi Chi
Pheo.
Tiec thay, Ngu vdn Idp 11
(sach
gido vien) dd bd qua nhung chi tiet ndy khi cho
rdng «chi
dugc
nhd vdn ndi
ludt
qud' (1).
Hai
con ngudi trong Chi dd
dugc
thiet ke d
nhung net ddu
vd
Id
trinh
cua chung bdt ddu phdt
trien,
vua cd nhung Idi rieng vua cd nhung sy
tuang tdc mgnh me trong sy chi phd'i cua hien
thyc. Con ngudi be mat cua tdng bdng
troi
tren
hdnh
trinh
«ma dua
Idi

thuang, hai dm ddng
loqi,
Id y thuc ve
vinh
vd nhyc,
tinh
than vd the
xdc rqch rdi, dung ddn vd khat
khao
cd mot mdi
dm
du chi Id
«chdng Idm thui cuoc mudn,
vg dit
vai"
bj nhdn xudng cdng sdu han.
Ngay sau khi d tu ve, Chi den nhd Bd
Kien,
«ggi
tan ten tyc ra ma
chui",
nhu vdy Id Chi y
thuc rd
dugc
ke thu. The nhung, Bd
Kien
da hg
gyc Chi bdng ba ngdn ddn hiem ddc md mdt ke
nhu Chi luc dd khdng the da ndi: ggi Chi bdng
anh,

Idi,
re
sang
mot
budc
ngogt
mdi
trong sy
hoang
tudng ve gid
trj
thyc cua bdn thdn
«han thdy
hdn
cung
oai, thu
hoi
co mat nao
trong
cai
lang
hon hai
nghin sudt
dinh
nay lam
dugc the?
Vi the, dim
horn
ay, d
nha

hoang
tudng ve
ban thdn han
khi
ty nhu rdng
«anh hung lang
nay
cdc thang
ndo
bdng ta"?
Khdng biet trd thu ai thi
lay
viec udng rugu md ngudi ngoai, dd chinh Id
sy
ty
huy
hogi
bdn than.
Vd
rdi hien nhien, he qua
tdt
yeu
Id
trut gian len nhung ngudi ddn hien lanh
vd
tdi. Md cdng nhu the tuc Id Chi cdng bj day
trugtxa han
khdi
bien
gidi

bdn the nguyen sa them khat hai dm gidng
ngudi trong Chi dd hoan toan bien mat. Nam
Cao dd rdt tdi
tinh
khi he Id mot phdn nhung
song
ngam ndi dau cua con ngudi thu hai trong
Chi
qua tieng chui cua
Chi.
Cd the coi tieng chui
cua Chi Id nhjp cdu ndi giua hai con ngudi trong
mdt con ngudi Chi, Id cdi md ki hieu
nghe
thudt
ludng
trj:
neu tach rieng ra
khdi
toan cue ddi Chi
thi
day Id bieu hien
ngang
tdng, vd vdn hda, vd
dgo due cua con ngudi be mat (cd lang Vu Dgi
hieu nhu
the);
neu xet nd nhu mdt yeu to, phan he
trong he thdng tham
mT

Vu Dgi".
Nhung tgi sao
Igi
«chui
cha dua ndo
khdng chui
nhau
vdi
hdn"?
Dieu ndy cd ve vd
li,
ngugc
ddi
nhung ham
chua
trong dd cdi
li
cua
nghe
thudt:
Chi
khdng
cd gi cd, tdt ca chi Id con sd
khdng
trdng tryi,
vd
nghia.
Du bj
lodi
ngudi quay lung,

chi// cha dua ndo
khdng chui
nhau
vdi hdn"! Vd tot cung trong that vgng, cay
ddng, Chi
«chi>/
duo
chit
me ndo de ra
thdn
hdn
cho
hdn khd din
ndng
ndi ndy"\ Rdt cuoc, ngay
cd
tim mdi
lien
he
vdi
con ngudi du chi qua tieng
chui
cung khdng dugc, vd chi cd tieng dap trd
cua «ba con chd du md
thdi".
Cdng chui
Igi
cdng
tuc vi khdng cd ai chui Igi, cdng tuc Igi cdng
udng, cdng say; cdng say

nguai
ta bao han
lam". Day
chinh
Id
y
nghTa
tieng
chui
cua
Chi
trong
thi
phdp cdu true nhdn vgt. Theo do, khi
tinh
Chi
khdng
Idm,
neu
ngudi
ta
khdng
bdo
thi
Chi khdng
Idm.
Dieu
dd bd trg them de ngudi dgc khdng
hoan toan phu nhdn
Chi,

gidi
bay trong
Id
trinh
bj
chua
ra cua
ddi
Chi.
Chi
tiet ndy
dugc
dgt ngay ddu tdc phd'm
nhu
mot diem nhdn, mdt
each
«lg hda" nhan vgt
cua Nam Cao, mot
«cdi
then" can
dugc
md tu
hieu
ung
trong
cd
he
thdng
tham mTcua
hinh

hdng thudng trong con
ngudi
thu hai cua
Chi
an trong tieng chui nen khi
gap
thj
Nd,
vdi
quan he nhyc
cdm,
vdi
tinh
thuang,
tinh
ngudi trong bdt
chao
hdnh (cdng them ndi
cd
dan trong sy cdm nhdn ve
tudi
gid vd tran
dm),
Chi
dd
vd
vgp ngay. Day
Id
hdnh
vi

thu hai chim khudt trong Chi cd djp ngoi
len,
phd
minh,
hien Id. Nhung tgi sao Nam Cao
Igi
xdy
dyng
hinh tugng
thj
Nd
nhu
the?
Xdy
dyng
nhu
the de
Idm
gi?
Hieu
qua ra
sao?
Cd the ndi,
Thj
Nd Id hinh tugng ddc ddo ham
chua
nhung
dyng
y
nghe

huij,
tinh
each,
tdm hdn (dd
hai).
Ca ba
ki
hieu ndy
chua
cdi
dugc
bieu hien
ham an
Id
deu tap trung
triet
tieu
nhung khd ndng
thj
Nd Idm vg cua mdt ngudi binh thudng. Ong
con
cy the hda ba
ki
hieu tren bdng nhung
chi
tiet
cd
biet de tgo nen cdm giac an sg,
kinh
hdi. The

nam ngay dem
«doi
lua
xung
doi" ndy d
vdi
nhau, dd Id con sd cua
thdi
gian
nghe
thudt vua
du
de con ngudi qui du sau khi nem
trdi
tinh
ddi,
tinh
ngudi trong nhyc cdm that long, sy an can
cham sdc
dugc
ket ty qua hinh tugng bdt
chao
hdnh vd bpc bgch ngdn tu cua udc ma tdi
nghiep trd thdnh mot ngudi hoan toan khdc.
Cung
vdi
chung dy thai gian, nhung
«ndng
gidi"
dugc

tinh
chdt
ciia
hinh tugng con
ngudi:
«Trong
tieu thuyet, con ngudi
dugc
giao
cho
tinh
chu ddng ve tu tudng vd ngdn ngu,
tinh
chu
ddng ndy se Idm thay ddi
tinh
chdt
ciia
hinh
tugng con ngudi"
(kieu
cd the hda hinh tugng mdi
vd
cao nhdt) (3). Nhu vdy, Nam Cao xdy dyng
nhdn vdt
thj
Nd
vdi
dyng y the hien ndi khat khao
Idm

chung. Tdt cd
dugc
dgt tren cdi nen hoang Ignh
vdi
vudn chudi, bdi song, dnh trdng cua khdng
gian
nghe
thudt mdt
each
hieu ung, phu hgp.
Nhung
thj Nd bdi
tinh,
cdi nhjp cdu md Chi
nhung tudng se ndi den bd luang thien cua
lodi
ngudi
gay gyc chdng vdnh den muc
Idm
Chi
sung
sd. Den day, sy bung
tinh
trong Chi vgt trao sau
sy ngd ngdng thoang chdc: khdng the luang thien
Tap chi Giao due so 248 (kt a - io/aoio)
dirge nua roi. Hanh vi Chi ty sat sau khi giet Ba
Kien
la diem gap cudi cung trong mot
cuoc

trong veo ve dep
nhdn van. Vai dieu dy, Nam Cao da
sinh
hg con
ngudi ngay trong chinh
con
ngudi.
Dd Id dac
diem
cao nhdt cua chu nghia nhdn dqo. Ddng
thdi,
vdi
thi phdp xdy dyng hinh tugng Chi
Pheo,
Nam Cao dd dgt den dinh cao cua chu nghTa
hien thyc. Theo Ddtxtdiepxki, viec mieu td con
ngudi trong con ngudi vd cdc chieu sdu cua tdm
hdn con ngudi chinh Id dgc diem cua chu nghTa
hien thyc
«trong
y nghTa cao nhdt":
«Trong
chu
nghTa hien thyc day du phai tim thdy con ngudi
trong con ngudi ( ) ngudi ta ggi tdi Id nhd tdm
li:
khdng dung, tdi chi
Id
nhd hien thyc chu nghTa
trong y nghTa cao nhdt, tuc Id tdi mieu td tdt cd

ngudi; ve ndi ud't uc, cam thu nhung
khdng the trd thu (cho den trudc cdi chet). Dd Id
khdng gian trdng
tryi,
hoang
lanh nhung ludn
cudn song. Khdng gian thu nhdt md Chi ton tgi
cho ta ddng net ngogi hinh, ung xu, hdnh xu
cua Chi trong cdi vdng ludn qudn tay danh lay
chan
bdi tqi
ngudi
ta. Khdng gian thu hai chi
ddc mdi Chi
Pheo.
Khdng gian ndy khdng bien
gidi,
khdng chieu
kich.
Trong hai khdng gian
dd,
hai con ngudi xud't hien, luc thi con ngudi
be mat len tieng, luc thi con ngudi ben trong
qudn qugi. Dd dam nhgt cua mdi con ngudi
khdng deu nhau d mdi chdng ddi cua Chi. Mdu
thudn,
tinh
kich
giua hai khdng gian chinh Id sy
xung khdc giua cdi dc vd cdi thien ngay trong

tinh
each,
tdm trqng Chi phdt trien
trong sy
chi
phd'i nghiem nggt cua hien thyc. Qua
dd,
tdc gid cua kiet tdc ndy dd chuyen viec ke vd
td
mot
each
true cdm ve
cuoc
ddi con ngudi xd hdi
hgc trong mdt khdng gian dja
li,
thdi
gian
ljch
su
xdc
djnh,
hgn hep, cy the thdnh mdt con ngudi van
hgc vdi bi
kjch
cd tdm phd
quat
sdu rdng mang
tinh
nhdn

y niem dam sdu ben trong gid
trj
true cdm cua nhdn vdt: bi
kjch
dau ddn cho cdi
gid
Idm ngudi, sue mgnh to Idn cua hai rieng con
ngudi,
cdi ngudi. Dd Id bi
kjch
khat them luong
thien
md khdng
dugc
luang thien, khat them hoi
ngudi md bj day ra ngoai cdi ngudi, ghe sg cdi
xdu
nhung phai Idm dieu xdu. Nam Cao thyc sy
dd
«khoi nhung nguon chua
ai
khai
va
sang
tgo
nhung
gi
chua
co" (Gidng
sang)

the ndo",
«nhung
chi tiet,
tinh
tiet
ndo",
«thdi
gian vd khdng gian ndo", «de Idm
gi
vd dgt
tdi
dieu
gi".
Dieu dd cung cd the it nhieu
gdp phdn cdi thien vd ndng cao chdt lugng dgy
van vd hgc vdn trong nhd trudng hien nay.Q
(1) Nhieu tac gia. Ngu van 11 (Sach giao vien). NXB
Gido
due,
H.2009.
(2),
(3), (4) M. Bakhtin. Nhung van de thi
phap
Ddtxtdiepxki
(Tran
Dinh
Su.
Lai
Nguyen
An,